HOOFDSTUK 6.docx

HOOFDSTUK 6: BLOED

OVERZICHT BLOEDSOMLOOP

Bestaat uit hart (pomp), bloedvaten en bloed
Neemt voedingsstoffen op uit het spijsverteringsstelsel
Wisselt gassen uit met het ademhalingssysteem
Levert voedingsstoffen en O2 aan elke cel
Voert CO2 naar de longen voor verwijdering
Voert afvalstoffen en overtollig water af naar de urinewegen
Vervoert metabole afvalstoffen naar de lever voor verwijdering
Helpt bij het reguleren van de lichaamstemperatuur

6.1 DE SAMENSTELLING EN FUNCTIES VAN BLOED

Bloed is een gespecialiseerd bindweefsel dat bestaat uit gespecialiseerde cellen en celfragmenten
Waterige oplossing van ionen, moleculen
Bloed heeft drie primaire functies
1. Transport van voedingsstoffen, afvalstoffen, hormonen
2. Regeling van lichaamstemperatuur, watervolume, pH
3. Verdediging tegen infecties en bloedingen

PLASMA BESTAAT UIT WATER EN OPGELOSTE STOFFEN

Plasma: vloeibaar deel van het bloed
90% water en 10% opgeloste stoffen (eiwitten, Hormonen, Ionen, Aminozuren, Koolhydraten, Vitaminen

en Metabool afval)

Plasma-eiwitten:
- - Belangrijke zijn: albumine, globuline en stollingseiwitten
- - 2/3 zijn albumine (geproduceerd in de lever): behoud osmotisch evenwicht met interstitiële vloeistof
Globulinen: diverse groep eiwitten

- Alfa en Bètaglobulinen: belangrijke transportfuncties Binden aan lipidevormende lipoproteïnen

o HDL: lipoproteïnen met hoge dichtheid
o LDL: lipoproteïnen met lage dichtheid (“slechte cholesterol”)

Gedownload door: emmavandoninck83 | emmavandoninck@gmail.com Wil jij €76 per

Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar. maand verdienen?

Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen

- Gammaglobulinen: antilichamen die deel uitmaken van de afweer van het lichaam tegen infecties

• Stolling eiwitten
RODE BLOEDCELLEN (ERYTROCYTEN) TRANSPORTEREN ZUURSTOF EN KOOLSTOFDIOXIDE

Vorm bijna de helft van het bloedvolume→5 miljoen/mm3
Functies: transporteren van zuurstof (O2) en koolstofdioxide (CO2)
Verpakt met hemoglobine, een eiwit dat O2 transporteert
Hemoglobinemolecuul omvat heemgroepen die elk ijzeratomen hebben waaraan O2

bindt

Herkomst: stamcellen in het beenmerg
Levensduur: 120 dagen bij mensen
Controle van de productie: erytropoëtine (hormoon)

HEMATOCRIET EN HEMOGLOBINE WEERSPIEGELEN DE ZUURSTOFDRAGENDE CAPACITEIT

Hematocriet: het percentage volbloed dat uit rode bloedcellen bestaat

(Mannen: 43–49% Vrouwen: 37–43%)

Hemoglobine meting: (Mannen: 14–18 gm% Vrouwen: 12–14 gm%)
Lage hematocriet of hemoglobine kan wijzen op bloedarmoede
Hoge hematocriet kan een reactie zijn op grote hoogte (minder O2

beschikbaar in de atmosfeer)

Zeer hoge hematocriet is riskant vanwege de verhoogde viscositeit

van het bloed

RODE BLOEDCELLEN (RBC'S) HEBBEN EEN KORTE LEVENSDUUR

Onrijpe rode bloedcellen zijn erythroblasten
Erytroblasten transformeren in erytrocyten in het beenmerg voordat ze in het bloed worden afgegeven
Erytroblasten vullen zich met hemoglobine, rijpen uit tot rode bloedcellen en gooien hun kern en

organellen weg

RBC's leven ongeveer 120 dagen
Verouderde RBC's worden verwijderd door macrofagen (grote fagocytische cellen) in de lever en milt
IJzer en aminozuren uit hemoglobine worden gerecycled
Heem (minus het ijzer), wordt omgezet in bilirubine, weggegooid via het spijsverteringskanaal

RBC-PRODUCTIE WORDT GEREGULEERD DOOR EEN HORMOON

• De regulering van de RBC-productie is een negatieve terugkoppelingscontrole die de homeostase in stand houdt

Het totale aantal RBC's in het lichaam wordt niet gereguleerd; er zijn geen cellen die het aantal RBC's kunnen tellen.
Bepaalde cellen in de nieren controleren de beschikbaarheid van zuurstof. Deze scheiden een hormoon = erythropoietine
Erytropoëtine wordt in het bloed naar het rode beenmerg, waar het stamcellen stimuleert om meer rode bloedcellen te produceren. Wanneer de zuurstofdragende capaciteit van het bloed terugkeert naar een geschikt niveau zoals gecontroleerd door

Gedownload door: emmavandoninck83 | emmavandoninck@gmail.com

Wil jij €76 per

Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.

maand verdienen?

Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen

de niercellen, verminderen de cellen hun productie van erythropoietine, en keert de RBC productie terug normaal. Zo handhaaft het lichaam de homeostase van zuurstof.

WITTE BLOEDCELLEN (LEUKOCYTEN) VERDEDIGEN HET LICHAAM

Ontstaan uit deling van stamcellen in het beenmerg. Maakt 1% volbloed aan
Functies:
- - Bescherming tegen infectie
- - Regulatie van de ontstekingsreactie
De meeste WBC hebben een relatief korte levensduur
Circulerende niveaus kunnen snel stijgen als reactie op een infectie
Twee grote categorieën:

GRANULAIRE LEUKOCYTEN: NEUTROFIELEN, EOSINOFIELEN EN BASOFIELEN

Neutrofielen
- - 60% van de circulerende WBC's
- - Als eerste ter plaatse om infectie te bestrijden door micro-organismen te verzwelgen
Eosinofielen
- - 2–4% van de circulerende WBC's
- - Verdedigen tegen grote parasieten (wormen)
- - Matig de ernst van allergische reacties
Basofielen
- - 0,5% van de circulerende WBC's
- - Cytoplasmatische korrels bevatten histamine - rol bij ontstekingen en allergische reacties

AGRANULAIRE LEUKOCYTEN: MONOCYTEN EN LYMFOCYTEN

Monocyten
- - 5% van de circulerende WBC's
- - Verlaat het bloed en transformeer in macrofagen
Lymfocyten
- - 30% van de circulerende WBC's
- - Belangrijke rol in de immuunrespons
- - Twee types

o B-lymfocyten o T-lymfocyten

BLOEDPLAATJES ZIJN ESSENTIEEL VOOR DE BLOEDSTOLLING

Megakaryocyten ontstaan door deling van stamcellen in het beenmerg
Megakaryocyten in het beenmerg breken in fragmenten= bloedplaatjes
Bloedplaatjes spelen een belangrijke rol bij hemostase
Als een bloedvat beschadigd is, starten bloedplaatjes het stollingsproces
Bloedplaatjes nemen deel aan het herstelproces

Gedownload door: emmavandoninck83 | emmavandoninck@gmail.com

Wil jij €76 per

Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.

maand verdienen?

Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen

6.2 HEMOSTASE: BLOEDVERLIES STOPPEN

Drie fasen:
- - Vasculaire spasmen: vernauwing van bloedvaten om de bloedstroom te verminderen
- - Bloedplaatjespropvorming: afsluiting van het gescheurde bloedvat
- - Stolling: vorming van een bloedstolsel
Bloed verandert van een vloeistof in een gel
Complexe reeks reacties waarbij ten minste 12 verschillende stollingseiwitten in het plasma betrokken zijn

1) VASCULAIRE SPAMS: VERNAUWEN BLOEDVATEN OM DE BLOEDSTROOM TE VERMINDEREN

Wanneer een bloedvat beschadigd is ondergaan de gladde spieren in de wand spasmen intense samentrekkingen die de vaten vernauwen.
Als de vaten middelgroot tot groot zijn, verminderen de spasmen de onmiddellijke uitstroom van bloed, waardoor de schade geminimaliseerd wordt in voorbereiding op latere stappen in de hemostase.
Als de vaten klein zijn, drukken de spasmen de binnenwanden samen en kan het bloeden zelfs stoppen

2) BLOEDPLAATJES PLAKKEN AAN ELKAAR OM EEN GESCHEURD BLOEDVAT AF TE DICHTEN

Wanneer de bekleding van een bloedvat en de onderliggende eiwitten in de vaatwand blootleggen, zwellen bloedplaatjes op, ontwikkelen stekelige extensies, en beginnen samen te klonteren.
Ze worden ook kleverig en beginnen zich te hechten aan de wanden van het bloedvat en aan elkaar.
Meer bloedplaatjes komen samen en ondergaan dezelfde veranderingen.
Het resultaat is een bloedplaatjesprop die het gewonde gebied afsluit.
Als de breuk redelijk klein is, kan een bloedplaatjesprop het binnen enkele seconden sluiten.
Dit kan voldoende zijn om het bloeden te stoppen. Als de schade ernstiger is, treedt bloedstolling op.

3) ER VORMT ZICH EEN BLOEDSTOLSEL ROND DE BLOEDPLAATJESPLUG

Schade aan bloedvaten initieert het proces
Bloedplaatjes geven protrombine-activator af
Protrombine-activator zet protrombine (plasma-eiwit) om in trombine (actief enzym)
Trombine zet fibrinogeen (oplosbaar plasma-eiwit) om in fibrine (onoplosbare vezels)
Massa van fibrine, bloedplaatjes, ingesloten RBC's vormen een bloedstolsel
Stolsel trekt samen en wordt strakker

STOLLINGSSTOORNISSEN

Bloedstoornis
Hemofilie: tekort aan een of meer stollingseiwitten

- Hemofilie A - gebrek aan factor VIII
o Factor VIIa kan door genetische manipulatie worden gemaakt als aanvulling op

hemofiliepatiënten

Sommige medicijnen interfereren met hemostase
Aspirine: blokkeert het samenklonteren van bloedplaatjes

Gedownload door: emmavandoninck83 | emmavandoninck@gmail.com

Wil jij €76 per

Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.

maand verdienen?

Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen

6.3 MENSELIJKE BLOEDGROEPEN

Bloedtransfusie: toediening van bloed rechtstreeks in de bloedbaan van een andere persoon
Succes hangt af van het matchen van de bloedgroep van de donor met die van de ontvanger
ABO-bloedgroepen (A, B, AB en O) en Rh (Rh-positief en Rh-negatief)
Antigeen: niet-eigen eiwit, lichaamsvreemd → kan op een cel van een ander individu zitten of op de cel

van een binnendringend micro-organisme

Antilichaam: door het lichaam gemaakt defensief eiwit, gericht tegen specifieke antigenen
- - Zijn gammaglobulinen, eiwitten die in het plasma worden aangetroffen
- - Veel antilichamen zijn gericht tegen besmettelijke

microben

- - Andere antilichamen kunnen gericht zijn tegen andere

antigenen, zoals die gevonden worden op de cellen van

het bloed dat bij een bloedtransfusie is ontvangen

- - Antilichamen kunnen antigeendragende cellen klonteren

en inactiveren

ABO-BLOEDTYPERING IS GEBASEERD OP A- EN B-ANTIGENEN

Ontvanger mag geen cellen ontvangen waartegen hij antistoffen heeft
Individuen met type A-bloed (heeft anti-B-antilichamen) kunnen A-bloed of O-bloed krijgen
Individu met type B-bloed (heeft anti-A-antilichamen) kan B- bloed of O-bloed ontvangen
Individu met type AB-bloed (heeft geen antilichaamtype) kan A, B, AB of O krijgen
Individuen met type O-bloed (heeft zowel anti-A- als anti-B- antilichamen) kan alleen O-bloed ontvangen
Type O-donor - beschouwd als "universele" donor RH-BLOEDTYPERING IS GEBASEERD OP DE RH-FACTOR
Rh-factor: een ander antigeen dat wordt aangetroffen op oppervlakken van rode bloedcellen
85% van de Amerikanen is Rh-positief (hebben het antigeen) en 15% is Rh-negatief
Deze personen zullen reageren op Rh-positief bloed door anti-Rh-antilichamen te produceren
Kan een probleem zijn wanneer een Rh-negatieve vrouw zwanger is van een Rh-positieve foetus
Moeder kan anti-Rh-antilichamen produceren die de placenta passeren en foetale rode bloedcellen

beschadigen

Anti-Rh-antilichamen van moeder veroorzaken hemolytische ziekte van de pasgeboren Rh-positieve baby
Risico veel hoger voor tweede en volgende zwangerschappen
Kan worden voorkomen door moeder Rho-GAM (anti-Rh-antistoffen) te geven tijdens de zwangerschap en

bij de bevalling

Gedownload door: emmavandoninck83 | emmavandoninck@gmail.com Wil jij €76 per

Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar. maand verdienen?

Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen

BLOEDTYPERING EN CROSS-MATCHING ZORGEN VOOR BLOEDCOMPATIBILITEIT

Bloedtypering bepaalt ABO- en Rh-types
Procedure omvat het toevoegen van anti-A-, anti-B- en anti-Rh-

antilichamen aan afzonderlijke monsters van bloedcellen die

worden getest en observeren op agglutinatie (klonteren)

Cross-matching omvat het mengen van donorcellen met

ontvangend plasma en ontvangende cellen met donorplasma en

elk onderzoeken op agglutinatie

Geen agglutinatie in een van beide duidt op een "goede match"

6.4 BLOEDVERVANGERS

In donorbloed kunnen overdraagbare ziekten voorkomen
Het juiste type bloed is mogelijk niet altijd beschikbaar
Beperkte opslag van volbloed
Onvermogen om aan de vraag naar donorbloed te voldoen
Twee soorten zuurstofdragende bloedvervangers
- - Verschillende gemodificeerde hemoglobines in waterige oplossing. Hemoglobine moet op de een of andere manier worden verpakt
- - Perfluorkoolwaterstoffen (PFK's) in waterige oplossing kunnen meer zuurstof vervoeren dan volbloed

6.5 BLOEDZIEKTE = INFECTIE

MONONUCLEOSIS: BESMETTELIJKE VIRALE INFECTIE VAN LYMFOCYTEN

Besmettelijke Epstein-Barr-virusinfectie van lymfocyten
Ook bekend als "mono" of "kissing disease"
Griepachtige symptomen

BLOEDVERGIFTIGING: BACTERIËLE INFECTIE VAN BLOED

Ook bekend als septikemie
Kan ontstaan door geïnfecteerde wonden, brandwonden, urineweginfecties, grote tandheelkundige

ingrepen

Kan levensbedreigend zijn
Vereist antibiotische behandeling

BLOEDARMOEDE: VERMINDERING VAN DE ZUURSTOFDRAGENDE CAPACITEIT VAN HET BLOED

Gevolg van onvoldoende aantal rode bloedcellen of onvoldoende hemoglobine
Bloedarmoede door ijzertekort: veroorzaakt door onvoldoende inname of slechte opname van ijzer uit de

voeding

Hemorragische anemie: veroorzaakt door bloedverlies
Pernicieuze anemie: veroorzaakt door vitamine B12-tekort
Hemolytische anemie: veroorzaakt door vernietiging van rode bloedcellen
Bloedarmoede door nierfalen: Resultaten van onvoldoende erytropoëtinesecretie

Gedownload door: emmavandoninck83 | emmavandoninck@gmail.com

Wil jij €76 per

Dit document is auteursrechtelijk beschermd, het verspreiden van dit document is strafbaar.

maand verdienen?

Stuvia - Koop en Verkoop de Beste Samenvattingen

LEUKEMIE: ONGECONTROLEERDE PRODUCTIE VAN WITTE BLOEDCELLEN

Vormen van bloedkanker gekenmerkt door proliferatie van witte bloedcellen
Kan acuut of chronisch zijn
Behandelingen kunnen bestraling of chemotherapie omvatten om abnormale stamcellen te vernietigen,

gevolgd door beenmergtransplantatie

Multipel myeloom: vorm van kanker waarbij sprake is van proliferatie van plasmacellen (type lymfocyten)

in het beenmerg

Bot is verzwakt door de kanker

TROMBOCYTOPENIE: VERMINDERING VAN HET AANTAL BLOEDPLAATJES

Kan worden veroorzaakt door een virale infectie, bloedarmoede, leukemie, blootstelling aan straling, reactie op bepaalde medicijnen
Ongebruikelijke blauwe plekken en bloedingen