Metodologia-wykłady

Metodologia badań psychologicznych


  • Psychologia jest nauką empiryczną

    • Wiedza jest budowana na doświadczaniu

    • Formułowanie twierdzeń i weryfikacja teorii są kontrolowane badaniami i wnioskami

  • Twierdzenia nauk empirycznych nigdy nie są pewne

    • Odkrywamy nowe metody badania

    • Nie wszyscy badani zachowywali się w identyczny sposób

    • Badacz popełnił błąd tendencyjności, oczekiwał pewnych wyników

    • Nauka posługuje się dedukcją i indukcją (od obserwacji do teorii)

  • Psychologia ma 3 zadania:

    1. Rozwijanie i tworzenie teorii psychologicznych

    2. Rozbudowywanie i aktualizacja przyjętych teorii

    3. Proponowanie nowych systemów interpretacyjnych uzyskiwanych danych

  • Poznanie naukowe

    • Realizowane poprzez prowadzenie badań naukowych

    • Wiedza naukowa jest intersubiektywna, czyli dostępna więcej niż jednemu podmiotowi poznającemu

    • Wiedza naukowa wykracza poza przeżycia danej jednostki

    • Perseweratywność to tendencja do trwania i powtarzania danego zachowania przez jednostkę

    • Intersubiektywna komunikowalność oczekuje, że każdy z danej dziedziny będzie rozumiał komunikat lub twierdzenia formułowane przez inne osoby ze środowiska

    • Postępowanie racjonalne jest możliwe do poddania logicznemu sprawdzeniu rozumowania

    • Intersubiektywna sprawdzalność/kontrolowalność polega na umiejętności opisania swojego procesu badawczego w taki sposób, aby ktoś inny mógł podjąć ten sam wątek i dokonać replikacji

    • Celowość jest elementem postępowania badawczego

    • Krytycyzm/sceptycyzm wymaga bycia sceptycznym wobec własnych hipotez i uzyskiwanych wyników

    • Badacz powinien być świadomy i wskazywać założenia, na których opiera się badanie

  • Hipoteza to przypuszczenie, które sprawdzamy w badaniu

  • Założenia to coś, co przyjmujemy jako pewnik i czego się nie sprawdza

  • Cele nauki dzielą się na wewnętrzne i zewnętrzne

  • Cele wewnętrzne:

    • Formułowanie twierdzeń cechujących się ogólnością, ścisłością, wysoką zawartością informacyjną, pewnością i prostotą

  • Cele zewnętrzne:

    • Użyteczność teorii w praktyce

    • Wspomaganie najefektywniejszego działania ludzi

  • Trzy podstawowe funkcje nauki:

    1. Opis (Funkcja deskryptywna) - opisywanie zjawiska, aby je jak najlepiej rozumieć (badania stosowane)

Wyjaśnianie (funkcja eksplanacyjna)

  • Opisywanie w sposób najprostszy możliwy, zrozumienie dla czego coś się dzieje

  • Opisanie mechanizmu zdarzenia X (zmienna niezależna) ze zmienną Y (zmienna zależna)

Przewidywanie, predykcja (funkcja prognostyczna)

  • Karl Popper, Zasada falsyfikowalności -> kryterium naukowości

  • Naukowa teoria musi być możliwa do potwierdzenia

  • Trzy postulaty co do formułowania hipotez (teorii):

    • Postulat precyzji

    • Postulat uniwersalności

    • Postulat prostoty

Metodologia

  • Zbiór zasad roboty naukowej, system dobrze określonych reguł i procedur norm i standardów dotyczących prowadzenia badań

  • Metoda - powtarzalny wzór schematu postępowania

  • Metanauka - nauka o nauce

  • Nauka nie jest normatywna, nie ma za zadanie powiedzenie co jest dobre a co złe

  • Metodologia jest normatywna

Podejścia badawcze

  • Wyjaśnianie idiograficzne

    • Zrozumienie jednego przypadku bardzo dogłębnie

    • Nie pozwala na uogólnianie na inne jednostki

    • Wnioski dotyczą tego jedynego przypadku

    • Nie prowadzi do przewidywań

  • Wyjaśnienie nomotetyczne

    • Szukanie wyjaśnień dla pewnej klasy sytuacji lub zdarzeń

    • Używanie tylko jednego lub kilku czynników wyjaśniających

    • Ostatecznie zadowala się cząstkowym a nie kompletnym wyjaśnieniem

    • Ujawnia porządek statystyczny, charakteryzujący badaną populację

Rozumowanie indukcyjne vs. dedukcyjne

  • Rozumowanie indukcyjne (od szczegółu do ogółu)

    • Od obserwacji do twierdzeń, teorii

    • Może prowadzić do niewłaściwej konkluzji

  • Rozumowanie dedukcyjne (od twierdzeń ogólnych)

    • Postępowanie naukowe zaczyna się od ogólnych stwierdzeń, które są prawdziwe, potwierdzone

Badania ilościowe

  • Prowadzone w sposób ustrukturyzowany i wystandaryzowany

  • Pomiar wszystkich jednostek w taki sam sposób

  • Stosowanie opisu ilościowego i eksplanacji

Efekt potakiwania i efekt wybierania pierwszej opcji

  • Efekt potakiwania - zgadzanie się z twierdzeniami

  • Efekt wybierania pierwszej opcji - preferowanie odpowiedzi pozytywnych, jeżeli są podawane jako pierwsze

Badania jakościowe

  • Brak analizy statystycznej

  • Skupienie na wszystkich możliwych sygnałach

  • Zbieranie wszystkich informacji istotnych dla środowiska

  • Brak formułowania hipotez

Problemy badawcze

  • Skąd się biorą? (szeroki)

  • Analiza zgromadzonej wiedzy

  • Pytania badawcze (wąski)

  • Sformułowanie precyzyjne

  • Dotyczenie istotnych zależności

  • Zmierzanie do hipotezy

Cele/rodzaje badań

  • Eksploracja/eksploracyjne

  • Kojarzenie z naszą nie wiedzą

  • Zauważenie nowych zjawisk


  • Badania opisowe i ilościowe

    • Opisowe: badanie ilościowe lub jakościowe, opisuje zbiorowość w zakresie zmiennych i relacji między nimi

    • Wyjaśniające: opisuje mechanizm związku między zmiennymi, stawia hipotezy

  • Badanie ilościowe vs jakościowe

    • Cele: opisowe i wyjaśniające

    • Idiograficzne vs nomotetyczne

  • Przewaga rozumowania dedukcyjnego w psychologii

  • Dobór próby: losowy vs celowy

  • Próba reprezentatywna: miniatura populacji, daje wyniki zbliżone do całej populacji

  • Dobór ochotniczy: tylko ochotnicy biorą udział w badaniu

  • Dobór celowy: np. badanie kobiet palących w ciąży


  • Techniki gromadzenia informacji / pomiaru

  • Koncentracja na określonym aspekcie badania

  • Kategorie opisu zjawiska w badaniach jakościowych

  • Brak możliwości formułowania wniosków o przyczynowości w badaniach jakościowych

  • Badania opisowe pozwalają mówić o korelacjach między zjawiskami

  • W badaniach jakościowych dobór próby jest zazwyczaj celowy

  • Hipoteza badawcza: zdanie twierdzące, odpowiedź na pytanie badawcze

  • Zmienna: cecha przyjmująca co najmniej 2 różne warianty/poziomy

  • Zmienna zależna: zmienna, której wartość chcemy zrozumieć, wyjaśnić w badaniu

  • Przykłady skali nominalnej i porządkowej w badaniach


  • Badania korelacyjne:

    • Nie uprawniają do wnioskowania, chyba że przemawia za tym mocna teoria.

    • Mierzymy poziomy zmiennych.

  • Hipotezy związane są tylko z badaniami ilościowymi.

  • Zmienna to cecha, która przyjmuje więcej niż 1 wartość w badaniu ilościowym.

  • Każdą zmienną mierzymy u wszystkich w ten sam sposób.

  • Zmienna uboczna jest tą, która oddziałuje bezpośrednio na Y w badaniu korelacyjnym.

  • Badacz nie wpływa na rzeczywistość, tylko obserwuje i dokonuje pomiaru.


  • Rzadko się zdarza hipoteza w badaniach eksperymentalnych, zazwyczaj pojawia się w korelacyjnych.

  • Możemy porównywać grupy w badaniu korelacyjnym i eksperymentalnym.

  • Czy, żeby coś było eksperymentem musi istnieć grupa kontrolna?

    • Najlepiej by było gdyby w eksperymencie była grupa kontrolna i eksperymentalna.

    • Nie zawsze jest to możliwe, aby jakaś zmienna miała poziom 0.

    • Może się zdarzyć, że mamy 2 lub więcej grup eksperymentalnych.

  • Korelacyjne badanie można przeprowadzić obserwując ludzi lub dając do wypełnienia kwestionariusz.

    • Badanie korelacyjne nie musi wymagać wypełniania kwestionariuszy, może opierać się wyłącznie na obserwacji.

    • Kwestionariusz może być papierowy i online.

    • Korelacyjne badanie można wykorzystać zarówno z narzędziami, jak i bez.

  • Badania eksperymentalne mają 3 główne cechy:

    • Randomizacja: Do grup przydziela się uczestników według losowania.

    • Manipulacja: Badacz przyporządkowuje poziom zmiennej niezależnej badanemu.

    • Kontrola: Zmierzyć trzeba zdolności matematyczne danych grup.


Eksperyment klasyczny

  • Ma 2 etapy pomiaru zmiennej zależnej: Pretest i Posttest

  • Pretest ma funkcję sprawdzenia czy obie grupy (eksperymentalna i kontrolna) są takie same przed testem

  • Posttest wykazuje różnice

Skale pomiarowe

  • Temat badań ilościowych

  • Konceptualizacja - definicja jakiegoś zjawiska

  • Płeć jest zmienną dychotomiczną (urzędowo) - bo przyjmuje 2 wartości

  • Wybór wskaźników zmiennej - operacjonalizacja -> Pomiar

  • Można zmierzyć różną mocą skali pomiarowej i można otrzymać różną szczegółowość informacji

Przykłady skali pomiarowej:

  1. Czy jesteś osobą pełnoletnią? - zmienna dychotomiczna (nominalna)

  2. W jakim przedziale wiekowym jesteś? - skala porządkowa

  3. Ile masz lat? - skala ilorazowa

  4. Inna opcja pytania o wiek bez pytania o wiek, "w którym roku się urodziłeś?" - skala interwałowa

Różnice między skalą ilorazową a interwałową

  • Skala interwałowa ma 0 względne (umowne), w ilorazowej jest 0 absolutne

Rodzaje zmiennych

  • Zmienne jakościowe: nominalna i porządkowa

  • Zmienne ilościowe: ilorazowa, interwałowa


Cele badań ilościowych

  • Opis zbiorowości pod względem zmiennych

  • Weryfikacja hipotez - wyjaśniające

Cele badań jakościowych

  • Eksploracja zjawiska

Quasi eksperyment

  • Eksperyment, w którym nie zastosowano randomizacji

Post-testy

  • Używane są po to, by weryfikować hipotezy o utrzymywaniu się efektu działania X

Trafność wewnętrzna i zewnętrzna

  • Trafność wewnętrzna - dbanie o to, że X działa na Y

  • Eliminacja alternatywnych wyjaśnień

  • Trafność zewnętrzna - zapewnienie, że efekty będą działały na różne osoby i w różnych warunkach

Mediator zależności

  • To proces lub stan psychiczny pośredniczący pomiędzy zmienną niezależną a zmienną zależną

Moderator zależności

  • Czynnik, który decyduje o istnieniu i sile obserwowanej zależności pomiędzy zmiennymi

Hipoteza kierunkowa

  • Im systematyczniejsze chodzenie do szkoły, tym lepszy późniejszy wynik zawodowy


WSKAŹNIKI Samoopisowe – deklarowane

  • Behawioralne – obserwowalne zachowania, reakcje.

  • Psychofizjologiczne – nie związane z tym co człowiek chce nam opowiedzieć, działanie reklam na jednostkę, głębokie mechanizmy stojące u podstaw zachowania (niekoniecznie obserwowalnego, ale dającego się zmierzyć narzędziami.)

Psychofizjologia – bada relacje między procesami psychicznymi a fizjologicznymi reakcjami

  • Aktywacja – pobudzenie energetyczne, przygotowanie do działania, rezultat działania czynników podmiotowych i sytuacyjnych, kontinuum między głębokim snem, a skrajnym podnieceniem

  • Habituacja – zmniejszenie się wielkości reakcji na powtarzający się bodziec.

  • Reakcja orientacyjna – gotowość do rejestracji bodźca do projektowania odpowiedzi organizmu, nastawiona na rozpoznanie i dostosowanie reakcji – słabnie przy powtarzających się bodźcach.

Etyka – wobec ludzi, zwierząt.

  • Sytuacja badania ma niesymetryczny charakter – badacze są na górze (mają większą władzę, więcej informacji)

  • Trzeba w badaniu powiedzieć badanemu co go czeka (nie musimy kłamać)

NA EGZAMIN:

  • kwestie w quizach, zagadnienia : zmienne i hipotezy, intersubiektywna komunikowalność i sprawdzalność, założenia i hipotezy, jak projektujemy badanie, jak projektujemy wyniki, falsyfikowalność popperowska postulaty, metoda naukowa, czym jest metodologia jest normatywna – wyznacza reguły jak powinno być, opisowa – opisowa (jakie badacze stosują procedury).

CELE i rodzaje badań

  • eksploracja – jakie są możliwe rzeczy?, możliwe czynniki wpływające na…( zbieramy wszystkie dane, nowe zagadnienie, nieznane, niezrozumiane, pogłębiamy bo nie wiemy czego szukać, oczy i uszy otwarte, wszystko rejestrujemy, nie stawiamy hipotez)

  • opisowe(akcentuje zbiorowość której badanie dotyczy[ kobiety sadzą pelargonie częściej niż mężczyźni…???])celem jest opisanie pod względem jakiegoś zjawiska.

  • Wyjaśnianie hipotezy, zmienne.(opis mechanizmów wyciągnięty z teorii, na gruncie jakiejś teorii formułujemy hipotezę, zmienne kluczowe).

  • indukcja, dedukcja, idiograficzne, nomotetyczne, hipoteza – zdanie twierdzące (musimy dokańczać) jeśli możliwa, sformułowana kierunkowo. Hipoteza musi być falsyfikowalna

  • Mediatory, moderatory, schematy eksperymentu…? Trafność wewnętrzna i zewnątrzna eksperymentów.

  • Czynniki zakłócające trafność zewnętrzną (co można spierdolić w badaniu)[brzeźiński