Araling Panlipunan 10: Contemporary Issues (Unit 1 & 2)

Konsepto ng Kontemporaryong Isyu

Sa pag-aaral ng Araling Panlipunan $10$, ang Yunit $1$ ay nakatuon sa pag-unawa sa mga kontemporaryong isyu. Ang salitang "kontemporaryo" ay nangangahulugang makabago o napapanahon. Ang isang kontemporaryong isyu ay tumutukoy sa anumang napapanahong pangyayari na may malaking epekto sa pamumuhay ng mga tao at nangangailangan ng agarang pansin at solusyon mula sa lipunan. Mayroong apat na pangunahing uri ng kontemporaryong isyu na kinabibilangan ng isyung panlipunan, isyung panteknolohiya, isyung pangkapaligiran, at isyung pangkalusugan. Upang maging epektibo ang pag-aaral ng mga paksang ito, mahalagang sundin ang mga alituntunin tulad ng pagkakaroon ng bukas na kaisipan, pagkatuto sa pagtatanong, at paggamit ng nakuhang kaalaman para sa kabutihan ng nakararami.

Mga Suliranin ng Pilipinas sa Kasalukuyang Panahon

Ang Pilipinas ay nahaharap sa iba't ibang kontemporaryong isyu at suliranin na bunga ng mga pagbabago sa mundo. Kabilang sa mga pangunahing hamon na ito ang lumalaking populasyon, ang malawakang pagkasira ng kalikasan, at ang talamak na kahirapan na nararanasan ng maraming mamamayan. Maliban sa mga isyung ito, tinalakay rin ang mga suliraning may kaugnayan sa paglabag sa karapatang pantao, katiwalian sa loob ng pamahalaan, at ang patuloy na banta ng terorismo sa bansa. Ang mga isyung ito ay nangangailangan ng mapanuring pag-iisip upang makabuo ng mga konkretong hakbang para sa pag-unlad.

Pagbagyo, Pagbaha, at Pagdaluyong

Ang Aralin $1$ ng Unang Markahan ay tumatalakay sa mga kalamidad tulad ng pagbagyo, pagbaha, at pagdaluyong. Ang kalamidad ay tinutukoy bilang isang kaganapan na nagdudulot ng malaking kapinsalaan at pangamba sa mga tao at komunidad na tinatamaan nito. Ang Philippine Atmospheric, Geophysical, and Astronomical Services Administration ($PAGASA$) ang ahensyang nagsusuri, nagbabantay, at nagpapangalan ng mga bagyo sa Pilipinas. Ang bagyo ay isang namumuong sama ng panahon na may spiral na sistema ng malakas na hangin at mabigat na ulan, na maaaring may laki na daan-daang kilometro. Ang Pilipinas ay nakararanas ng humigit-kumulang na $20$ bagyo kada taon, kadalasan mula sa buwan ng Mayo hanggang Nobyembre.

Pag-uuri ng Bagyo at mga Halimbawa

Ang mga bagyo ay inuuri batay sa bilis ng kanilang hangin. Ang tropical depression ay may bilis na mas mabagal sa $61\,km/h$. Ang tropical storm naman ay may bilis na mula $62$ hanggang $118\,km/h$. Ang mga typhoon ay may bilis na $118$ hanggang $220\,km/h$, habang ang super typhoon ay nagtataglay ng bilis na $220+ \,km/h$. Ilan sa mga hindi malilimutang bagyong tumama sa bansa ay ang Bagyong Ondoy noong taong $2009$ at ang Bagyong Yolanda noong taong $2013$. Ang mga bagyong ito ay nagdudulot ng iba't ibang uri ng pagbaha. Ang pagbaha ay ang pagtaas ng lebel ng tubig dulot ng malakas at walang tigil na pag-ulan. Ang flash flood o biglaang pagbaha ay nangyayari kapag umulan nang malakas sa loob ng anim ($6$) na oras o mas mababa pa. Ang pagdaluyong o storm surge naman ay ang hindi karaniwang pagtaas ng tubig sa dalampasigan habang papalapit ang isang bagyo sa baybayin.

Ang Paris Agreement at Pandaigdigang Aksyon

Bilang bahagi ng pagtugon sa mga isyung pangkapaligiran sa buong mundo, binuo ang Paris Agreement. Ito ay isang kasunduan kung saan ang $197$ na bansang kasapi ng United Nations ay nagkakaisa upang gumawa ng mga hakbang na naglalayong maibsan ang epekto ng global warming. Ang kasunduang ito ay mahalaga upang maprotektahan ang kapaligiran mula sa mas malalang epekto ng pagbabago ng klima na nararanasan sa iba't ibang panig ng mundo.

Aralin 2: Paglindol at Tsunami

Ang lindol ay tumutukoy sa pagyanig na nagmumula sa mahina hanggang sa bayolenteng galaw ng lupa na dulot ng biglaang paggalaw ng mga materyal na bato sa ilalim ng lupa. Mayroong dalawang paraan upang masukat ang isang lindol: Intensity at Magnitude. Ang Intensity ay batay sa nararamdaman ng mga tao at sa epekto ng pagyanig sa kapaligiran at mga gawang istruktura; ito ay sinusukat gamit ang PHIVOLCS Earthquake Intensity Scale. Ang Magnitude naman ay batay sa impormasyon mula sa mga instrumento at naglalahad ng tunay na enerhiya o lakas na nailabas ng lindol mula sa kaniyang pinanggalingan. Ang lindol ay may dalawang pangunahing bahagi: ang Focus, na siyang aktuwal na pinagmulan ng pagbitak sa ilalim ng lupa kung saan nag-ugat ang enerhiya, at ang Epicenter, na siyang lugar sa ibabaw ng lupa na direktang nasa itaas ng focus.