(Placenta Abruption)

1 កត្តាហានិភ័យនៃការរបេះសុក (Risk Factors of Abruptio Placenta)

ការរបេះសុកមុនកំណើត (Abruptio Placenta) មានកត្តាហានិភ័យជាច្រើនដែលរួមមាន៖

• ជំងឺកំណកឈាម (Thrombophilias): បញ្ហាមិនប្រក្រតីនៃកំណកឈាម។

• អាយុ (Age): ស្ត្រីដែលមានអាយុលើសពី $35$ ឆ្នាំ ( អាយុ > $35\,yrs$)។

• ស្ថានភាពសុខភាព និងទម្លាប់រស់នៅ:     * ជំងឺលើសសម្ពាធឈាម (HTN)។     * ជំងឺទឹកនោមផ្អែម (DM)។     * ការជក់បារី (Smoking)។     * ការប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹង (Alcohol)។     * ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន (Drug abuse)។

• កត្តាផ្ទៃពោះ និងសកម្មភាព:     * ការមានផ្ទៃពោះកូនភ្លោះពីរ ឬកូនភ្លោះបី (Twins/Triplets)។     * ការលើកវត្ថុធ្ងន់ៗ (Lifting heavy objects)។     * ការឆ្លងមេរោគក្នុងស្បូន (Uterine infection)។     * ទងសុកខ្លី (Short umbilical cord)។     * ស្ត្រីដែលធ្លាប់សម្រាលកូនច្រើនដង (Multigravidas)។     * ការដាច់ទឹកភ្លោះ (ROM - Rupture of Membranes)។     * ដុំសាច់ស្បូន (Uterine fibroids)។

2 ការចាត់ថ្នាក់នៃការរបេះសុក (Classification of Abruptio Placenta)

ការរបេះសុកត្រូវបានបែងចែកជាពីរទម្រង់ផ្អែកលើការហូរឈាម និងបួនកម្រិតផ្អែកលើភាពធ្ងន់ធ្ងរ៖

• ប្រភេទនៃការហូរឈាម (Bleeding Types):     * ការហូរឈាមដែលមើលឃើញ (Revealed): មានការហូរឈាមតាមទ្វារមាសឱ្យឃើញច្បាស់ ដែលមានប្រហែល $80\%$ នៃករណីទាំងអស់ (ការហូរឈាមខាងក្រៅ)។ ករណីនេះអាចរកឃើញបានលឿន។     * ការហូរឈាមដែលលាក់កំបាំង (Concealed): មិនមានការហូរឈាមតាមទ្វារមាសឱ្យឃើញឡើយ (ការហូរឈាមខាងក្នុង)។ ឈាមត្រូវបានដក់ជាប់នៅពីក្រោយសុក (Retroplacental) បង្កើតជាដុំឈាមកក (Hematoma)។ ស្ថានភាពនេះអាចរកឃើញបានតាមរយៈការពិនិត្យអេកូ (Ultrasound)។

• កម្រិតនៃភាពធ្ងន់ធ្ងរ (Severity 4 Grades):     * កម្រិត ០ (Grade 0): មិនមានរោគសញ្ញា (Asymptomatic)។ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យត្រូវធ្វើឡើងដោយការពិនិត្យសុកក្រោយពេលសម្រាលរួច។     * កម្រិត ១ (Grade 1): មានការហូរឈាមតាមទ្វារមាស, ស្បូនមានអាការៈឈឺតិចតួច (Mild uterine tenderness), មានអាការៈរមួលក្រពើ (Tetany) លើម្តាយ ប៉ុន្តែមិនមានសញ្ញាធ្លាក់ឈាមខ្លាំងដល់ថ្នាក់សន្លប់ (No maternal shock) ឬស្ត្រេសលើទារក (No fetal distress) ឡើយ។     * កម្រិត ២ (Grade 2): បង្ហាញរោគសញ្ញាសម្គាល់លើម្តាយ, មិនមានសញ្ញាសន្លប់លើម្តាយទេ ប៉ុន្តែមានបញ្ហាស្ត្រេសលើទារក (Fetal distress) ដែលស្តែងចេញតាមរយៈការធ្លាក់ចុះចង្វាក់បេះដូងទារក (Fetal HR ↓)។     * កម្រិត ៣ (Grade 3): មានការហូរឈាមធ្ងន់ធ្ងរ (ទាំងបែបលាក់កំបាំង ឬបង្ហាញឱ្យឃើញ) ដែលបណ្តាលឱ្យម្តាយមានសញ្ញាសន្លប់ (Maternal shock) និងអាចនាំឱ្យទារកស្លាប់ក្នុងផ្ទៃ (Fetal death)។

3 ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនៃការរបេះសុក (Diagnosis of Abruptio Placenta)

ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យត្រូវផ្អែកលើការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងប្រវត្តិជំងឺ រោគសញ្ញា ការពិនិត្យរាងកាយ និងរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ៖

• រោគសញ្ញា (SSX):     * ការឈឺខ្នង (Back pain)។     * ការរមួលក្រពើក្នុងពោះ (Abdominal cramping) និងភាពស្រញាប់នៃស្បូន (Tenderness)។     * ការកន្ត្រាក់ស្បូនញាប់ខ្លាំង (Rapid uterine contractions)។     * ការហូរឈាមតាមទ្វារមាសដែលឈឺចាប់ (Painful vaginal bleeding) ទោះជាប្រភេទ Revealed ឬ Concealed ក៏ដោយ។     * សញ្ញាបុរាណ (Classical signs): ស្បូនឡើងតឹង (Uterine tenderness), ស្បែកស្លេកស្លាំង (Pallor), ចង្អោរ និងក្អួត (N/V), អាការៈមិនស្ងប់ (Restlessness), និងស្បូនរីកធំជាងអាយុគភ៌។

• ការពិនិត្យរាងកាយ (Physical Examination): ដើម្បីកំណត់ពីភាពតឹងរឹងនៃស្បូន (Uterine rigidity) ឬភាពស្រញាប់ (Tenderness)។

• ការពិនិត្យបញ្ជាក់ (Confirm Diagnosis):     * ការពិនិត្យអេកូ (Ultrasound): ដើម្បីរកមើលកំណកឈាមក្នុងទឹកភ្លោះ (Intra-amniotic clotting), ការរបេះគែមសុក (Separation of placenta edges), និងការឡើងក្រាស់នៃសុក (Thickening of placenta)។     * ការធ្វើតេស្តឈាម: រួមមាន CBC, TP, និង Fibrinogen។     * ការពិនិត្យផ្សេងៗ: ការតាមដានចង្វាក់បេះដូងទារក (Fetal monitoring), ការពិនិត្យអាងត្រគាក (Pelvic exam), និងការធ្វើអេកូតាមទ្វារមាស (Vaginal ultrasound)។

4 ការគ្រប់គ្រង និងការព្យាបាល (Management of Abruptio Placenta)

ការគ្រប់គ្រងអាស្រ័យលើភាពធ្ងន់ធ្ងរ និងដំណាក់កាលនៃគភ៌៖

• ករណីស្រាល (Mild/Partial separation):     * ប្រសិនបើអាយុគភ៌ចន្លោះពី $24$ ទៅ $34$ សប្តាហ៍ ($24-34\,MW$)៖ ត្រូវសម្រាកលើគ្រែ (Bed rest), តាមដានអេកូឱ្យបានទៀងទាត់ និងវាយតម្លៃការលូតលាស់របស់ទារក។     * ប្រសិនបើមានការដាច់រហែកតូចតាច៖ អាចនឹងជាសះស្បើយដោយខ្លួនឯងដោយគ្មានផលវិបាក។     * ការផ្តល់អនុសាសន៍៖ ការសម្រាលដោយការវះកាត់ (C-section) ឬការជំរុញឱ្យឈឺពោះសម្រាល (Induction of labor)។

• ករណីធ្ងន់ធ្ងរ (Severe):     * ត្រូវធ្វើការវះកាត់សម្រាលបន្ទាន់ (Immediate C-section) ដើម្បីចៀសវាងផលវិបាក។     * ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ Corticosteroids រួមមាន Dexamethasone ឬ Betamethasone ($12\,mg \times 2$ ដង) ដើម្បីជួយពន្លឿនការលូតលាស់សួតរបស់ទារក និងកាត់បន្ថយហានិភ័យ RDS, ការហូរឈាមក្នុងខួរក្បាល (Intraventricular hemorrhage) និងការស្លាប់របស់ទារកទើបនឹងកើត។     * ការបញ្ចូលឈាម (Blood transfusion) ប្រសិនបើមានការបាត់បង់ឈាមច្រើន។     * ការវះកាត់យកស្បូនចេញបន្ទាន់ (Emergency hysterectomy) ប្រសិនបើមានការហូរឈាមធ្ងន់ធ្ងរក្រោយសម្រាលរួច។

5 ផលវិបាកនៃការរបេះសុក (Complications of Placenta Abruption)

• ចំពោះម្តាយ:     * សញ្ញាសន្លប់ដោយសារខ្វះជាតិទឹក/ឈាម (Hypovolemic shock)។     * បញ្ហាកំណកឈាមក្នុងសរសៃឈាម (DIC - Disseminated Intravascular Coagulation) ដែលតម្រូវឱ្យមានការបញ្ចូលឈាម។     * ខ្សោយតម្រងនោម (Kidney failure)។

• ចំពោះទារក:     * កង្វះសារធាតុចិញ្ចឹម និងអុកស៊ីសែនដែលនាំឱ្យខូចខួរក្បាល (Brain damage)។     * ការចុះខ្សោយនៃចំនួនគ្រាប់ឈាម ឬសម្ពាធឈាមទាប។     * ការសម្រាលមុនកំណត់ (Premature birth) ឬទារកស្លាប់ក្នុងផ្ទៃ (Stillbirth)។     * បញ្ហាក្នុងការលូតលាស់ និងបញ្ហាក្នុងការរៀនសូត្រនាពេលអនាគត។     * អាការៈលឿងតិចតួចក្រោយសម្រាល (Mild jaundice)។