Dziedzictwo egzamin

Klasyfikacja kultury

Kultura materialna –– ta część fizycznego środowiska człowieka, która w sposób zamierzony została przez niego ukształtowana, w zgodzie z pewnym kulturowym zamysłem.

Material culture, tangible culture, materialny aspekt kultury;

Wprowadzenie terminu “kultura materialna” do słowników antropologicznych zostało wprowadzone w latach 1920-1940, termin zastapił pojęcie “technologia”;

Termin odnosi się do przedmiotów wykonanych lub zmodyfikowanych przez człowieka (artefaktów), do fizycznych obiektów całkowicie stworzonych przez człowieka, do zasobów i przestrzeni, ważnych dla określonych grup kulturowych (np pojmowanych przez pewne kultury jako święte).

Należą tutaj: domy, dzielnice (pojmowane jako pewny układ przestrzenny), miasta, szkoły, kościoły, synagogi, świątynie, meczety, biura, fabryki, narzędzia, środki produkcji, pożywienie, towary i produkty, sklepy, technologia;

Wytwory materialne nie są obojętne, nie są przezroczyste (-> mają znaczenie);

Fizyczne (materialne) aspekty kultury pomagają wyjaśnić i zinterpretować zachowania i sposoby percepcji jej uczestników.

Materialność:

Słowo “materialność” odnosi się do szerokiego, ale nie nieograniczonego wachlarzu obiektów;

To wszystko, czego można fizycznie doświadczyć, co można odbierać zmysłami: zobaczyć, dotknąć, powąchać;

Obejmuje klasę obiektów znanych jako artefakty stworzone przez człowieka lub zmodyfikowane przez człowieka;

To wyklucza obiekty naturalne (drzewa, skały, kamienie, góry, rośliny, kości). Jednak przedmioty naturalne są wykorzystywane przez człowieka –– kamienna ściana, narzędzia kościane, wytatuowane ciało;

Rzeczy materialne mogą mieć wartość symboliczną.

Przykłady wartości symbolicznej:

Złoto. Metal, jeden z pierwiastków występujących w przyrodzie. Ludzie w niektórych kulturach (np. europejskiej) nadali mu znaczenie i wysoko go cenią (w sensie dosłownym i przenośnym), oznacza bogactwo i dostatek, związany z pieniądzem i systemami walutowymi, jest miernikiem wartości. Ma znaczenie symboliczne jako oznaka władzy, godności, szlachetności, a nawet boskości. Nie we wszystkich kulturach najcenniejsze było złoto (Aztekowie –– jaspis i jadeit, Inkowie –– miedz).

Dzieła sztuki. Są szczególnym rodzajem artefaktu. Nie są rozpatrywane ze względu na swoją fizyczność i materiały, z których zostały wykonane (płótno, stare farby, ew. złocenia). Są oceniane z uwzględnieniem kryteriów estetycznych i artystycznych, a także etycznych lub religijnych oraz ze względu na zawarty w nich przekaz. Wpływ na ocenę (i cenę) ma również nazwisko mistrza

Badania kultury materialnej:

Skupiają się jednak nie tylko na samych artefaktach, ale raczej na znaczeniu tych obiektów dla ludzi,

Koncentrują się na przedmiotach, ich właściwościach i materiałach, z których zostały wykonane, oraz na sposobach, w jakie te materialne aspekty są kluczowe dla zrozumienia kultury i relacji społecznych,

Obiekty materialne nie są wyizolowane, istnieją w świecie społecznym, a kiedy obiekt wchodzi w interakcje z innymi obiektami lub ludźmi, nabierają znaczenia i rozwijają cechy wykonawcze –– nawiązują “relacje”.

Kultura niematerialna:

Non-material culture, non-tangible culture,

Termin odnosi się do niefizycznych idei jakie ludzie maja jako uczestnicy swojej kultury, utożsamiana z kulturą symboliczną,

Są to wytwory, które nie mają fizycznej egzystencji jako obiekty materialne (ale mogą się manifestować wtórnie),

Obejmuje abstrakcyjne wytwory i idee, które nią są ucieleśnione w obiektach fizycznych, czyli wszystkie wytwory niematerialne stworzone i wymieniane między uczestnikami danej kultury,

Są to: wierzenia, wartości, zasady, normy, moralność, tradycja, język, organizacje i instytucje

Niematerialne:

Jest uznawany za nieco problematyczny, z tego względu, ze w języku polskim prefiks “nie” oznacza najczęściej zaprzeczenie czemuś, przeciwność czegoś, co wyraża część podstawową wyrazu,

“Niematerialne” to “coś nie będące materialnym”, “nie fizyczne”, “nie mające ciała”, “coś, co nie da się uchwycić zmysłami”, a zatem kojarzące się z “duchowością” (światem ponadzmysłowym).

W kontekście dziedzictwa przymiotnik “niematerialne” nie oznacza “duchowe”. Oznacza 1) to, co ma wartość, lecz nie ma formy materialnej 2) działalność twórczą związaną z wąskim rozumieniem kultury (“artystyczne”).

Materialne VS Niematerialne:

Dychotomia jest pozorna,

Antropolodzy wskazują, że tak naprawdę w kulturze współistnieją ze sobą dwa aspekty: fizyczne przedmioty i idee związane z tymi przedmiotami,

Materialne i niematerialne aspekty kultury są ze sobą powiązane, a przedmioty fizyczne często symbolizują idee kulturowe lub ich powstanie jest warunkiem istnienia wzorów, pomysłów itp.

Kultura niematerialna wpływa na kulturę materialną ale to oddziaływanie może być dwustronne -> kultura materialna staje się impulsem do rozwoju kultury niematerialnej,

Sztywne rozdzielenie kultury materialnej i niematerialnej nie jest uzasadnione.

Kultura materialna i niematerialna:

KM obejmuje rzeczy, które mają fizyczne istnienie i są tworzone przez samego człowieka

KN reprezentuje wartości, normy i postawy społeczności, które nie maja materialnego istnienia

Kultura niematerialna jest wczepiana w przedmioty materialne, reprezentuje system wartości w danej społeczności

Zarówno aspekt materialny, jak i niematerialny wpływają na Kulturę i wyrażają styl życia w danym społeczeństwie.

Pojęcie dziedzictwa kulturowego

Jest pojęciem szerokim, obejmującym przedmioty materialne i inne dobra kultury, a także krajobraz ukształtowany przez człowieka -> dziedzictwo materialne, dziedzictwo niematerialne, dziedzictwo naturalne. W potocznym rozumieniu dziedzictwo jest utożsamiane ze spadkiem, spuścizną i przede wszystkim z kulturą materialna i własnością.

Zainteresowanie dziedzictwem lokalnym pojawia się jako sprzeciw globalizacyjnej tendencji formowania jedynej historii i tożsamości.

Pojęcie DK (Cultural heritage) współcześnie zastąpiło terminy takie jak “zabytek” (obiekt wprost materialny –– zamek, kościół, ma konotację czegoś elitarnego) i “dobro kultury” (zarówno obiekty zabytkowe i wydarzenia w obszarze dziedzictwa niematerialnego). Ewoluowało i poszerzało się, odchodząc od dominującego rozumienia go jako pasywnych “rzeczy”, w stronę akcentowania jego procesualnego i negocjowanego charakteru, łączonego z pamięcią i chęcią pamiętania.

“Dziedzictwo” nie jest ujmowane wyłącznie jako materialne i historycznie wartościowe “pomniki kultury wysokiej”, lecz zostało poszerzone o nieelitarne, oddolne i regionalne jego wymiary, uwzględniając także przestrzenną różnorodność.

Badanie dziedzictwa kulturowego –– perspektywy:

Laurajane Smith –– archeolożka, autorka prac o dziedzictwie materialnym.

Autoryzowany dyskurs dziedzictwa (AHD)

“Dziedzictwo jest dobre” –– czymś, co łączy ludzi, czymś pozytywnym. Pomija niepozytywne aspekty dziedzictwa pochodzącego z przeszłości. To jest dyskurs “zawodowców”, ekspertów, reprezentowany również przez ustawodawstwo UNESCO i ICOMOS. Wywodzi się z XIX-wiecznych debet na temat zachowania nieodnawialnej przeszłości dla przyszłych pokoleń, odzwierciedla “etykę konserwatorską”, która zakłada że wartość jest wrodzona, kładzie nacisk na monumentalność, dawność, estetykę, preferuje dziedzictwo materialne. W konsekwencji AHD jest procesem tworzenia dziedzictwa oraz zarządzania przeszłością, jest afirmacją tradycji uniwersalizujących i nacjonalizujących oraz dominującej tożsamości (w tym tożsamości europejskiej).

Definiuje dziedzictwo jako estetyczne obiekty i miejsca, trzeba je ochraniać, aby mogły być przekazane kolejnym pokoleniom. Dziedzictwo ma wrodzoną wartość, która przemawia do współczesnych i przemówi do następnych pokoleń. Musi być przekazane w niezmiennej postaci, a jego znaczenie (wartość) nie może być zmienione, ani zakwestionowane. Ma być traktowany ze szacunkiem. Ma znaczenie dla zachowania tożsamości narodowej, konstruuje autoryzowaną definicję mentalności i tożsamości narodowej.

Dyskurs krytyczny na temat dziedzictwa

Dziedzictwo ma charakter procesualny. To proces lub performans, w którym ludzie identyfikują wartości, wspomnienia oraz znaczenia, które pomagają im zrozumieć własną tożsamość, teraźniejszość oraz poczucie społecznego i fizycznego miejsca. To proces negocjowania historycznych i kulturowych znaczeń, wartości, które zachodzą wokół ludzi, w związku z ich decyzjami zachowania lub nie zachowania miejsc i obiektów lub zdarzeń niematerialnych. Decyzyjność należy do ludzi, nazywanych depozytariuszami dziedzictwa.

Dziedzictwo jest rozumiane jako coś, co “jest robione”, a nie jako coś, co jest posiadane lub zarządzane. To jednocześnie doświadczenie i performans. “Nie patrzy na dziedzictwo jak na rzeczownik lecz na czasownik”. Dziedzictwo nie jest obiektem, który czeka na odkrycie, ale jest aktywnie konstruowane.

Dyskurs “miłośników” i praktyków dziedzictwa

Nie mieści się w powyższych dyskursach.

Laurajane Smith: “Dziedzictwo nie jest rzeczą, terenem, ani miejscem, ani nie jest odnalezione, ale dziedzictwo to wielorakie procesy nadawania znaczenia”.

Rada Europy: “dziedzictwo kulturowe to zbiór zasobów odziedziczonych po przeszłych pokoleniach, które ludzie identyfikują, niezależnie od praw własności, jako odzwierciedlenie i wyraz swoich stale ewoluujących wartości, wierzeń, wiedzy i tradycji” –– definicja z Faro, 2005.

Dziedzictwo kulturowe –– UNESCO

Konwencja Paryska 1975 r.

Pierwsza sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa miała miejsce w Paryżu w 1977r.

Lista światowego dziedzictwa –– 12 pierwszych wpisów, w tym dwa z Polski (Kraków stare miasto i kopalnia soli w Wieliczce).

Oprócz rządów i profesjonalistów zajmujących się dziedzictwem, za dziedzictwo, jego utrzymanie i ochronę są odpowiedzialne również społeczności będące spadkobiercami dziedzictwa kulturowego (tj. “Społeczeństwo obywatelskie”).

Patrymonializacja –– proces, oznaczający tworzenie dziedzictwa z prostych obiektów lub zdarzeń odbywających się w przeszłości. Część polityki kulturalnej (polityki tworzenia dziedzictwa), prowadzonej przez państwo, instytucje, społeczności lokalne oraz inne podmioty zajmujące się kwestia dziedzictwa.

Łączy się z procesami legitymizacji i instytucjonalizacji, działaniami utrwalającymi i zabezpieczającymi istnienie pewnego zasobu zdefiniowanego jako “patrymonium”. Udział w procesie mogą brać eksperci (oceniają co jest “autentyczne” i “oryginalne”) oraz depozytariusze dziedzictwa (co definiuje “nas”).

Dziedzictwo –– historia pojęcia

Pojęcie dziedzictwa jest głęboki związane z nowoczesnym procesem budowania narodu, a początkowo dotyczyło materialnych aspektów kultury, czyli “zabytków”. Zagadnienie ich ochrony pojawiło się na przełomie XVIII i XIX wieku w porewolucyjnej Francji (określenie “pomnik historyczny”, 1790).

Termin “zabytek” ujmowany jako “każda rzecz, co pozostała z byłych/przeszłych czasów” był zamieszczony już w “Słowniku Języka Polskiego” Lindego w 1807 roku. Z czasem wprowadzono również pojęcie “zabytku natury”.

Zabytek –– nie ma odpowiednika w innych językach, najbliższe to “monument” (pomnik) –– etymologicznie wywodzi się z łaciny i oznacza “znak pamięci”.

Termin “dziedzictwo” stał się bardziej powszechny w latach 70 XX wieku, co dało początek “rosnącej fali dziedzictwa”. Od końca lat 70-tych w dyskursie politycznym i naukowym podkreślano wpływ dziedzictwa na formowanie tożsamości narodowej.

Od zabytku do dziedzictwa:

W ciagu XX wieku nastąpiła zmiana sposobu rozumienia terminu “zabytek”, wskutek czego mógł on stać dziedzictwem. Natalie Heinrich wskazała, że zmiana polegała na rozszerzeniu wymiarów:

Chronologicznym –– osłabiło wartość dawności

Topograficznym –– uwzględnianie kontekstu

Klasyfikacyjnym –– poszerzenie zakresu dóbr, uznanych godnych ochrony

Teoretycznym –– zainteresowanie się tym, co typowe, a nie tylko unikatowe

Zabytek

Nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich część lub zespoły, świadectwa minionej epoki lub zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Zabytki: ruchome i nieruchome, rezydencjonalne, budownictwa (różne typy), techniki, obiekty, obiekty technologiczne, sakralne, muzealia (objęte inwentarzem w muzeach), cmentarze, układy urbanistyczne i ruralistyczne. Ochrona może być również objęte nazwą historyczną lub geograficzną oraz krajobraz kulturowy. Podstawowy zasób polskich zabytków jest zawarty w rejestrze zabytków (ale daleko nie wszystkie).

Błękitna tarcza –– znak zabytków, w czasach wojennych musi być chronione (analog czerwonego krzyża)

Zabytki przemysłowe

Budownictwo przemysłowe, industrialne, postindustrialne. Hale produkcyjne w zespołach fabrycznych, obiekty towarzyszące, parowozownie, kotłownie, wieże szybowe w kopalniach, pojedyncze budynki produkcyjne, budynki przemysłu wiejskiego poza zespołami folwarcznymi (kuźnię, olejarnie, folusze), młyny, wiatraki. Urządzenia hydrotechniczne, wodociągowe wieże ciśnień, mosty i wiadukty, elektrownie, gazownie i wodociągi.

Ochrona zabytków w Polsce:

Ochrona zabytków to “ogół działań mających na celu zapewnienie zabytkom:

Trwanie dum mundus durat (jak długo będzie istniał świat)

Uczestnictwa w kształtowaniu świadomości intelektualnej i społecznej

Wypełniania roli składnika współkształtującego środowisko człowieka”

Ustawa z 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określa przedmiot, zakres i formę ochrony zabytków. Przewiduje ona nastepujące formy ochrony zabytków:

Wpis do rejestru zabytków.

Najstarsza i główna forma ochrony zabytków. Istnieje w formie trzech ksiąg: A dla zabytków nieruchomych, B dla zabytków ruchomych, C dla zabytków archeologicznych. Według stanu na lipiec 2021 w Polsce było 78789 zabytków nieruchomych. Właściciele obiektów wpisanych do rejestru zyskują określone przywileje, ale mają również obowiązki związane z opieką nad posiadanym zabytkiem.

Uznanie za Pomnik Historii

PH –– zabytek nieruchomy o szczególnym znaczeniu dla kultury polskiej, zabytek nieruchomy wpisany do rejestru lub pakt kulturowy, uznany za taki przez Prezydenta (w drodze rozporządzenia). Są uznawane od 1994 roku, obecnie na liście 114 obiektów.

Może być łączony z wpisem na inne listy (jak w przypadku Krakowa).

Utworzenie parku kulturowego

Tworzony jest w celu ochrony krajobrazu kulturowego (czyli krajobrazu kształconego przez człowieka) oraz zachowania wyróżniającego się krajobrazu z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanych i osadniczych. Są tworzone przez gminy, nie ma potrzeby zgłaszania ich do instytucji wyższych. Na koniec 2019 było 40 parków kulturowych. PK o dużej wartości mogą być uznane za Pomniki Historii i wpisane na listy światowego dziedzictwa.

PK Nowa Huta

Utworzony 20 listopada 2019 roku uchwałą Rady Miasta Krakowa. Obszar objęty ochroną w postaci parku kulturowego to prawie 377 hektarów: to tzw. “stara” Nowa Huta wraz z klasztorem Cystersów w Mogile, dworem Jana Matejki w Krzesławicach oraz budynkami centrum administracyjnego kombinatu metalurgicznego.

Wpis na listę Skarbów Dziedzictwa

Ustalenie ochrony w miejscowym planie zabudowania i zagospodarowania przestrzennego, o ustaleniu lokalizacji inwestycji etc.

Lista Światowego Dziedzictwa (World Heritage list)

Została utworzona w oparciu o Konwencję w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, przyjęta w Paryżu 16 listopada 1972, uruchomiona w 1978 roku.

Wpisywane są na nią wytwory kultury, którym przypisuje się wyjątkową, powszechną wartość dla ludzkości (outstanding universal value) –– są ważne dla ludzi niezależnie od ich pochodzenia, kultury, koloru skóry, przekonań religijnych.

Wpis ma je schronić przed zniszczeniem i pozwolić na zachowania ich w możliwie niezmienionej postaci dla przyszłych pokoleń.

Obecnie na liście jest 1154 obiekty (w tym 218 przyrodniczych –– dziedzictwo naturalne, 39 o charakterze mieszanym)

Sześć kryteriów dla włączenia obiektów zabytkowych materialnych:

Stanowią wybitne dzieło twórczego geniuszu człowieka.

Ukazują znaczącą wymianę wartości, zachodzącą w danym okresie lub na danym obszarze kulturowych w dziedzinie rozwoju architektury lub techniki, sztuk monumentalnych, urbanistyki lub projektowania krajobrazu.

Niosą unikatowe lub co najmniej wyjątkowe świadectwo tradycji kulturowej lub cywilizacji wciąż żywej bądź już nieistniejącej.

Sa wybitnym przykładem typu budowli, zespołu architektonicznego, zespołu obiektów techniki lub krajobrazu, który ilustruje znaczący(e) etap(y) w historii ludzkości.

Światowe Dziedzictwo UNESCO (przyrodnicze)

Jedynym w Polsce obiektem wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Uznawana za ostatni naturalny las Europy. Po raz pierwszy została wpisana w 1979 roku, potem wpis poszerzono i nazwę zmieniono.

Dziedzictwo podwodne:

Wszelkie ślady egzystencji ludzkiej mającej charakter kulturowy, historyczny lub archeologiczny, które pozostawały lub pozostają całkowicie lub częściowo pod wodą okresowo lub stale, przez co najmniej sto lat, w tym:

Stanowiska, budowle, obiekty, artefakty oraz szczątki ludzkie, wraz z ich kontekstem archeologicznym i przyrodniczym;

Statki, samoloty oraz inne pojazdy lub ich części, ładunek lub inna zawartość, wraz z ich kontekstem archeologicznym i przyrodniczym, oraz

Przedmioty o charakterze prehistorycznym.

Rurociągi i kable umieszczone na dnie morskim nie stanowią podwodnego dziedzictwa kulturowego, równie jak instalacje, wciąż będące używane.

Obiekty, znajdujące pod wodą krócej niż 100 lat, nie są dobrze chronione –– najlepiej jest to widoczne w dot. okrętów z II WŚ. Konwencja o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego 02.11.2001.

Titanic:

Amerykańska Spółka RMS Titanic, która w sądzie uzyskała prawo własności do wraku i jego zawartości, w 2012 roku wystawiła na sprzedaż ponad 5 tys. obiektów wydobytych ze statku. W większości były to przedmioty osobiste ofiar. Sposób ich pozyskania uchybiał procedurom badań naukowych. Wydobycie jest skomercjalizowane, a w 2021 roku planowano uruchomienie wycieczek (cena 60 tys $)

Dziedzictwo niematerialne

Termin “niematerialne” pojawiał się w różnych tekstach UNESCO od lat 80-tych XX wieku. Termin “dziedzictwo kulturowe” zastąpił termin “folklor” lub “kultura ludowa” uwzględniając perspektywę kolonialną i negatywne konotacje (pejoratywny, narzucony, eurocentryczny). Dziedzictwo kulturowe –– dziedzictwo przeżywane lub dziedzictwo żywe, jest procesem.

Jednak do definicji dziedzictwa kulturowego wprowadzony został dopiero w 2003 roku przez konwencję “W sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego”. Została ona sformułowana w tym za pomocą antropologów.

Zrywała ona z eurocentryzmem, akcentowała wielokulturowość oraz zmieniła sposób postrzegania zjawisk kulturowych,

Miernikiem wartości konkretnego przejawu dziedzictwa nie jest już pretendujący do uniwersalizmu zestaw kryteriów zewnętrznych w stosunku do kultury, która ten przejaw dziedzictwa wytworzyła, lecz jego znaczenie perspektywy wytwarzającej go społeczności oraz jego żywotność.

Od 08.02.2011 roku Konwencja ratyfikowana przez Polskę.

Dziedzictwo niematerialne –– definicja:

Praktyki, wyobrażenia, przekazy, wiedza i umiejętności (jak również związane z nimi instrumenty, przedmioty, artefakty i przestrzeń kulturowa), które wspólnoty, grupy i w niektórych przypadkach jednostki uznają za część własnego dziedzictwa kulturowego. Dla jednostek: umiejętności rzemieślnicze przekazywane od ojca do syna, prawa do odśpiewywania określonych pieśni.

NMDK, przekazywane z pokolenia na pokolenie, jest stale odtwarzane przez wspólnoty i grupy w relacji z ich otoczeniem, oddziaływaniem przyrody i ich historią oraz zapewnia im poczucie tożsamości i ciągłości, przyczyniając się w ten sposób do wzrostu poszanowania dla różnorodności kulturowej oraz ludzkiej kreatywności. Potocznie jest utożsamiane (np przez praktyków) z takimi terminami jak: tradycja, folklor, transmisja kulturowa lub kultura duchowa. Nie jest to słuszne. Na listę NMDK mogą trafić tylko czynności mające pozytywny lub neutralny wydźwięk, mówiący o tym, że dziedzictwo jest dobre. Konwencja stanowi, że dla jej celów “uwaga będzie skierowana wyłącznie na takie niematerialne dziedzictwo kulturowe, które jest zgodne z istniejącymi instrumentami międzynarodowymi w dziedzinie praw człowieka, jak również odpowiada wymogom wzajemnego poszanowania miedzy wspólnotami, grupami, jednostkami oraz zasadom zrównoważonego rozwoju”. NMDK więc nie jest uniwersalne.

NMDK przejawy:

Tradycje i przekazy ustne, w tym język jako nośnik NMDK

Oratura –– oralne praktyki kultury symbolicznej. Pojęcie powstało w latach 70, aby uniknąć oksymoronu “literatura ustna”. Polega na kontakcie bezpośrednim pomiędzy ludźmi i dialogowości, jest kategoria światopoglądowo-kulturową. Obejmuje różne gatunki folkloru słownego (zagadki, przysłowia, opowieści, bajki, legendy, podania, pieśni, tańce, przemowy, lamenty pogrzebowe, oracje, zawołania pasterskie i handlowe), także język jako nośnik NMDK.

Sztuki widowiskowe i tradycje muzyczne;

Sztuki widowiskowe –– performings art. W pewnej mierze zazębia się z poprzednią kategorią. Zalicza się do nich teatr dramatyczny, operę, operetkę, music-hall, koncerty muzyczne, pantomimę, teatry lalek i cieni, kabaret, varietes, rewię, show, cyrk, happening, sztukę performance, karnawały, widowiska religijne i doroczne. Niektóre definicje obejmują również sztuki oparte na technicznych środkach przekazu: sztukę dźwięku, sztukę filmową etc.

Zwyczaje, obrzędy świąteczne i rytuały;

Społeczne praktyki i zwyczaje, obrzędy i rytuały, święta i uroczyste obchody. Obrzędy przejścia (sites of passage) – chrzciny, wesela czy pogrzeby, ceremoniały lokalne i środowiskowe, zwyczaje odpustowe i pielgrzymki, gry, zabawy i folklor dziecięcy, praktyki służące nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji międzyludzkich (np składania życzeń). Wiele z nich przebiera formę widowisk kulturowych. Trudno również oddzielić ten obszar od dziedziny tradycji i przekazów ustnych.

Wiedza i praktyki rzemieślnicze

Dotyczy rzemiosł tradycyjnych, rękodzieła (rzemiosła na wiekszą skalę, rękodzieło na mniejszą). Należy tu między innymi technika wykonywania koronki igłowej point d’Alencon, znanej od XVII wieku we Francji.

Wiedzy i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata

Tradycyjne sposoby leczenia, meteorologia ludowa, zamawiania miłosne i medyczne oraz tradycyjne wyobrażenia o wszechświecie. Należą tutaj między innymi akupunktura chińska oraz Kallawaya (wędrowni uzdrowiciele), zielarze, żyjący w boliwijskich Andach.

Ochrona NMDK

W myśl konwencji ochrona NMDK to “środki mające na celu zapewnienie przetrwania dziedzictwa kulturowego, w tym jego identyfikację, dokumentację, badanie, zachowanie, zabezpieczenie, promowanie, wzmacnianie i przekazywanie, w szczególności poprzez edukację formalną i nieformalną jak również rewitalizację różnych aspektów tego dziedzictwa”.

Poziomy ochrony:

Lokalny

Znajdują się depozytariusze dziedzictwa (jednostki, organizacje pozarządowe, lokalni liderzy, niezrzeszone wspólnoty, środowiska naukowe), odpowiedzialne za ochronę, rewitalizację, edukacje, dokumentację i promocję. 
Depozytariusze

Osoby, należące lub wywodzące się ze społeczności, w której dany element niematerialnego dziedzictwa kulturowego jest przekazywany z pokolenia na pokolenie. Dzięki temu te osoby mają wiedzę, umiejętności i znajomość znaczeń związanych z tym elementem kulturowym.

Krajowy

Poziom zdecydowanie bardziej sformalizowany, głównie realizowany w Polsce przez Narodowy Instytut Dziedzictwa (aspekty techniczne). Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego –– lokalne aktorzy mogą starać się o wpisanie na listę identyfikowanego dziedzictwa.

Poziom ten musi być w każdym państwie które ratyfikowało Konwencję, ale może nazywać się w różny sposób.

Międzynarodowy

Reprezentatywna lista NMDK Ludzkości; Lista NMDK Wymagającego Natychmiastowej ochrony (np historyczna tradycja egipskiego tkactwa, bo jest zagrożone ze względu na nieopłacalność i przerywanie ciągłości); Rejestr dobrych praktyk w zakresie ochrony NMDK.

Inwentaryzacja NMDK:

Reprezentatywna lista NMDK Ludzkości –– gromadzi informacje o praktykach kulturowych, a jej celem jest popularyzacja idei kultywowania i ochrony tego dziedzictwa. Jest podstawowym instrumentem promowania dziedzictwa niematerialnego na poziomie miedzynarodowym. Najbardziej znana i prestiżowa.

Lista NMDK Wymagającego Natychmiastowej ochrony –– jest wykazem praktyk zagrożonych zanikiem, zwraca uwagę na problem i ułatwienie uzyskania środków na ochronę tych zjawisk. Pomaga w zdobywaniu różnego rodzaju środków finansowych i koncepcyjnych lub organizacji innych form pomocy.

Rejestr dobrych praktyk w zakresie ochrony NMDK

Kryteria inwentaryzacji NMDK:

Element jest zgodny z definicją NMDK (ma sprzyjać dobrym relacjom międzyludzkim)

Element jest przekazywany z pokolenia na pokolenie i stale odtwarzany przez wspólnoty i grupy, które uznają go za część swojego dziedzictwa

Opracowano plan ochrony służący zabezpieczeniu elementu i podtrzymywaniu jego żywotności

Element został zgłoszony do wpisu przy jak najszerszym możliwym udziale i zaangażowaniu zainteresowanej wspólnoty, grupy, a w niektórych przypadkach także jednostek, które tworzą, utrzymują i przekazują dany element dziedzictwa niematerialnego oraz za ich uprzednią świadomą zgodą

Dissonant Heritage

Zniekształcone dziedzictwo –– powstają wskutek selektywnego przetrwania tylko pewnych elementów dziedzictwa, ich wyboru jako obiektów objętych ochroną, wyboru elementów reprezentatywnych.

Wydziedziczenie (disinheritance) –– dziedzictwo jednej grupy kulturowej (etnicznej, narodowej) wydziedziczą inną. Dziedzictwo narodowe ma tendencję do eliminowania dziedzictwa tworzących go grup (mniejszościowych, regionalnych, etnicznych) oraz jego różnorodności –– dlatego, że dziedzictwo narodowe ma być zródłem dumy i wskaźnikiem spójności dla wszystkich.

Dziedzictwo nieprzystosowane –– nie pasuje do norm socjalnych (np pamiątki po seryjnych mordercach).

Kultura ludowa (Folk culture, Volkskultur)

Jest terminem kontrowersyjnym, bo termin “lud” zawierał w sobie element polityczny.

Termin pojawił się w XIX stuleciu. Określana również jako “kultura plebejska”, “kultura warstw nieoświeconych”, “kultura warstw społecznych”, “kultura tradycyjna” (preindustrialna –– największa część nie zajmuje się przemysłem, tylko rolnictwem).

W Polsce lud = mieszkańcy wsi, chłopi –– termin ma konotację klasową i stanową. We Włoszech to nazywaną kulturą plebejską –– czyli kulturą najniższych warstw społecznych.

Większość badaczy uważa, że pojęcie to ma wymiar historyczny, a dzisiaj nie można mówić o niej jako o trwającym systemie, lecz najwyżej o pozostałościach, fragmentach. Jest czymś zamkniętym (najczęściej przyjmuje się, że proces jej zaniku zakończył się ok. połowy XIX wieku). Nie ma współcześnie również “ludu”, czyli warstwy społecznej, która była twórcą i uczestnikiem tej kultury. Są jednak i tacy badacze, którzy kulturę ludową utrzymują jako “kulturę żywą”, choć zastrzeżenie budzi przymiotnik “ludowa”.

Kazimierz Dobrowolski, badacz kultury tradycyjnej. Metoda: warto badać źródła historyczne (listy, pamiętniki, dokumenty) żeby zrozumieć to, co odbywa się w teraźniejszości.

Kultura tradycyjna –– charakterystyka:

Powstała jako rezultat podziału klasowego, kształtować się zaczęła w okresie feudalnym, związana ze społecznością wiejską (chłopską);

Czynniki sprzyjające jej kształtowaniu: rolnictwo (podstawa utrzymania, gospodarka naturalna); istnienie silnych więzi społecznych; stałość osadnicza (chłopi byli przypisani do ziemi i nie mogli przenosić się z miejsca na miejsce) i izolacja (pozioma/przestrzenna, pionowa/społeczna i świadomościowa);

Zamknięta społeczność z określonymi wyraźnie rolami społecznymi;

Autorytet (instytucji kulturalnych i ludzi starszych);

Patriarchalny model rodziny, silna władza ojca, wspólne zamieszkiwanie kilku pokoleń;

Specyficzne procesy selekcji kulturowej, skutkujące schematycznością działań i utrzymywaniem się praktycznych (użytecznych) elementów kultury;

Swoiste narzędzia transmisji społecznej (ustność, pokaz praktyczny, spotkania towarzyskie);

Anonimowość wytworów;

Duża roli magii i religii;

Uniformizm kulturowy, wspólnota dóbr kulturowych;

Wysoki stopień integralności i spoistości.

Krytyka “ludu” i “ludowości”:

Wypływa najczęściej (lecz nie tylko) z pozycji postmodernistycznych i postkolonialnych,

Kultura ludowa = własna kultura obca (rodzimi obcy);

Wskazuje, że “kultura tradycyjna” jest przedstawiana w bardzo uproszczony sposób, jako pewnego rodzaju niezmienny monolit, który przetrwał w określonym okresie czasu, a następnie został “zniszczony” np przez rozwój przemysłu;

Mityzacja i idealizacja ludu oraz zajęć mieszkańców wsi, nacisk na piękno obrzędowości i folkloru (czas wolny), bez podkreślenia nierówności i napięć społecznych, głodu oraz wydarzeń kryminalnych (“wieś spokojna i wesoła”). Nie reprezentowała ogółu mieszkańców wsi, tylko najbogatszą warstwę (kmieci).

“Kultura ludowa” oraz “ludowość” były i nadal w wielu wypadkach są dyskursywnymi narzędziami egzotyzacji mieszkańców wsi oraz ich estetyzacji.

“Lud” i “ludowość” były opisywane z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora, o wyższym statusie, który “lepiej wie” (dyskurs elitarny). Reprezentują punkt widzenia inteligencji, a ponadto miały charakter polityczny –> kategoria “ludowości” była wykorzystywana do aktualnych potrzeb politycznych (ideologia narodowa), m. in. do neutralizowania konfliktu chłopi-szlachta.

Ludoznawcy stworzyli tekstową reprezentację badanych społeczności. Nie jest to opis kultury, lecz konstrukcja.

Folklor

Dziedzictwo kulinarne –– termin, który odnosi się do działań określonego społeczeństwa lub grupy kulturowej związanych z żywnością. Odnosi się do przekształcania żywności, miejsc i praktyk z nią związanych w dziedzictwo kulturowe, ze względu na fakt, że są do nich przypisywane wartości ważne dla określonej grupy.

Dziedzictwo kulinarne (dziedzictwo żywności, dziedzictwo rolno-spożywcze) obejmuje produkty rolne, składniki, potrawy i artefakty kulinarne, a ponadto symboliczny wymiar jedzenia (maniery przy stole, rytuały, kiedy i w jakich okolicznościach jest przygotowana potrawa i po co), techniki przygotowywania i spożywania, przepisy, praktyki oraz zachowania i przekonania związane z jedzeniem. Kładzie nacisk na elementy społeczno-kulturowe związane ze sferą kulinarną, jej wymiarem etnicznym oraz narodowym oraz międzypokoleniową transmisją wiedzy kulinarnej.

Uznano (m. in. UNESCO) doniosłość ochrony dziedzictwa kulinarnego jako znacznika tożsamości, a także ze względu na jego rolę we wspieraniu ekonomicznego, politycznego i społecznego upodmiotowienia społeczności lokalnych. Dziedzictwo kulinarne nie zostało jednak uwzględnione wprost w konwencjach UNESCO dotyczących dziedzictwa.

Uznaje się za część dziedzictwa kulturowego, jego ochrona wynika z Konwencji 2003 roku.

Wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO:

Parcele winiarskie i wytwórnie szampana we Francji

Uprawa Błękitnej Agawy

Na reprezentatywnej liście NMDK:

Konne połowy krewetek

Dieta Śródziemnomorska

Chorwackie pierniki

Keszek –– ceremonialne jedzenie tureckie

Unijny system ochrony produktów regionalnych i tradycyjnych

Pionierem ochrony produktów regionalnych jest Francja (po pladze wina).

W jakościowym systemie europejskim wyróżnione zostały dwie kategorii produktów:

Produkty regionalne znanego pochodzenia

Produkty tradycyjne

UE wprowadziła system certyfikowania i znakowania takich produktów. Dla odbiorców jest on wskazówką ich jakości i oryginalności, a ponadto stwarza możliwość promocji i chroni producentów przed nieuczciwą konkurencją.

Produkt regionalny –– produkt, wypracowany w danym regionie (niekoniecznie związany z regionem w sensie geograficzno-historycznym). Inaczej zwane też produktami znanego pochodzenia, bo są związane z obszarem, z którego pochodzi produkt i jakość go jest uwarunkowana środowiskiem tego regionu.

Obowiązuje zasada, że wyjątkowe cechy regionu nie mogą być własnością jednostki, dlatego do złożenia wniosku o rejestrację ChNP lub ChOG uprawniona jest grupa (np Prądnik i chleb prądnicki).

Produkt tradycyjny –– “produkty rolne i środki spożywcze, oraz napoje spirytusowe, których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych metod produkcji, za które uważa się metody wykorzystywane od co najmniej 25 lat”. Ma być wytwarzany tradycyjnymi metodami z tradycyjnie używanych surowców. Określenie “tradycyjny” jest używane w dokumentach unijnych i krajowych aktów prawnych.

Produkt tradycyjny może, ale nie musi być powiązany z regionem. Tradycyjna metoda wytwarzania może być zmodernizowana bez uszczerbku dla jakości produktu i jeżeli efekt końcowy jest taki, jak w przypadku produkcji narzędziami ręcznymi. Dla uznania produktu za tradycyjny jest ważniejszy jego skład, a nie sposób wytwarzania. Do złożenia wniosku o rejestrację Gwarantowanej Tradycyjnej Specjalności uprawniona jest wyłącznie grupa.

O GTS mogą ubiegać nie tylko produkty, ale też potrawy. Potrawy nie mogą ubiegać o ChNP/ChOG.

ChNP –– Chroniona nazwa pochodzenia. Jakość lub cechy tego produktu są w istotnej lub wyłącznej mierze zasługą środowiska geograficznego (składającego się zarówno naturalnych, jak i ludzkich). Produkt, który chce uzyskać taki certyfikat, musi charakteryzować się tym, że wytwarzanie produktu (cały proces) ma miejsce na określonym obszarze geograficznym. ChNP w Polsce: Oscypek, Bryndza podhalańska, Redykołka.

ChOG –– Chronione oznaczenie geograficzne. Służy do oznaczenia produktu rolnego lub środka spożywczego pochodzącego z tego regionu, miejsca lub kraju, który ma określoną jakość, renomę lub inną cechę charakterystyczną przypisywaną temu oznaczeniu geograficznemu oraz którego produkcja lub przetwarzania a także przygotowanie mają miejsce w tym regionie (niekoniecznie cały proces, wystarczy jeden etap). ChOG: rogal Świętomarciński, andruty kaliskie, truskawka kaszubska.

Lista produktów tradycyjnych (wpisy dokonuje minister rolnictwa):

sery i produkty mleczne

Mięso świeże oraz produkty mięsne

Produkty rybołówstwa oraz ryby

Orzechy, nasiona, warzywa i owoce

Wyroby piekarnicze i cukiernicze

Oleje i tłuszcze

Miody

Gotowe dania i potrawy

Napoje alkoholowe i bezalkoholowe

Krajowy system “Jakość. Tradycja”

Służy wyróżnianiu produktów żywnościowych wysokiej jakości z uwzględnieniem produktów tradycyjnych. Wypracowany przez Polską Izbę produktu regionalnego i lokalnego na poziomie województw. Pierwszy ogólnokrajowy (polski) system jakości żywności stworzony przez producentów. Należy udokumentować minimum 50-letnią tradycję wytwarzania produktu.

Europejska sieć regionalnego dziedzictwa kulinarnego:

Zrzeszenie producentów, przetwórców żywności i restauratorów z poszczególnych regionów członkowskich Europy. Powstała w 1995 roku w Szwecji, Jej celem jest promocja tradycyjnej i nowoczesnej żywności opartej na lokalnych surowcach. Obecnie zrzesza 46 regionów z 13 krajów Europy. Regiony realizują działania, które mają na celu promocję i poprawę jakości żywności regionalnej oraz wzmocnienie tożsamości regionalnej.

Dziedzictwo industrialne. Zabytki techniki.

Zainteresowania dziedzictwem industrialnym trwają od około 50 lat, co wiąże się z odnotowanym na Zachodzie kryzysem wielkiego przemysłu, a w następstwie z dowartościowaniem obiektów przemysłowych (fabryk, osiedli robotniczych), powstałych jako efekt rewolucji przemysłowej i industrializacji. Istnieje wiele definicji dziedzictwa przemysłowego, leca nie funkcjonuje ani w literaturze, ani w środowisku naukowym czy konserwatorskim jedna definicja. Współcześnie uznaje się jego ważność, wskazując, że są dowodem możliwości człowieka i jego siły tworzenia, ilustrującym jednocześnie ludzką zdolność do destrukcji.

Współcześnie jednak zakres pojęcia “dziedzictwo industrialne” uległ poszerzeniu. Na początku XXI wieku uznano, że powinno być ono rozumiane i interpretowane na poziomie krajobrazu i społeczeństw.

Dziedzictwo industrialne, definicja:

Na dziedzictwo industrialne składa się miejsca, struktury, kompleksy, obszary i krajobrazy, a także związane z nimi maszyny, przedmioty i dokumenty potwierdzające minione lub zachodzące przemysłowe procesy produkcji (np dokumenty historyczne), wydobycia surowców i ich przetwarzania w towary, jak również wykorzystywana w tym celu infrastruktura energetyczna i transportowa. Mowa tu zarówno o dobrach materialnych –– nieruchomościach i ruchomościach –– jak i o aspektach niematerialnego dziedzictwa, takich jak wiedza techniczna, organizacja pracy i personelu, spuścizna kulturowa, zwierająca informacje o życiu i społeczności.

Przyjmuje się, że DzI powstawało na wszelkich etapach rozwoju człowieka i cywilizacji i obejmuje wszelkie artefakty związane z wytwórczością i wytwarzaniem czegoś (neolityczne kopalnie krzemienia, rzymskie akwedukty i drogi, urządzenia przemysłu wiejskiego –– folusze, kuźni, młyny i wiatraki, kopalnie soli/złota/srebra).

Szersza interpretacja DzI wskazuje, że “koncentruje się na pozostałościach przemysłu –– miejscach, konstrukcji i infrastrukturze, maszynach i urządzeniach, mieszkaniach, osadach, krajobrazach, produktach, procesach, wiedzy i umiejętnościach osadzonych, dokumentach, a także wykorzystanie i traktowanie tego dziedzictwa w teraźniejszości”.

Większość obiektów przemysłowych z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO zlokalizowanych jest w Europie.

System klasyfikacji konstrukcji przemysłowych:

Przemysł wydobywczy (wydobycie rudy lub złota)

Przemysł produktów masowych (przemysł metalurgiczny)

Branże produkcyjne (produkcja maszyn)

Media (zaopatrzenie w wodę, elektryczność)

Źrodła energii i napędy (koła wodne, turbiny parowe)

Transport (koleje, kanały, port)

Komunikacja (radio, telefon)

Mosty, kładki, akwedukty

Technika budowlana (systemy dachowe, stolarka)

Konstrukcje/obiekty specjalistyczne (zapory, tunele, obiekty hydrauliczne)

Europa do tej pory nie wypracowała wspólnego podejścia do promowania dziedzictwa przemysłowego.

Rewitalizacja

Pojęcie stosowane w USA od lat 60-tych XX wieku, pierwotnie odnoszące się do działań władz lokalnych, obecnie rozumiane są jako działania chroniące wartości kulturowe i zabytki materialne orzą czynności prowadzące do poprawy jakości życia mieszkańców obszaru rewitalizowanego.

(Re + vita, dosłownie ożywienie, przywrócenie do życia) jest procesem wyprowadzania ze stanu kryzysowego zdegradowanych obszarów. Jej celem jest przywrócenie ich do życia i nadanie im nowych funkcji. Współczesnym trendem jest rewitalizacja dawnych fabryk, elektrowni, browarów czy stoczni, które dzięki przebudowie i adaptacjom do nowych celów mogą stać się obiektami użytkowymi i atrakcyjnymi dla różnych celów.

Do najczęstszych działań w tym zakresie należą:

Adaptacja na obiekty kulturalne (muzea, sale koncertowe)

Adaptacja na cele mieszkaniowe – lofty

Rozwój przedsiębiorczości (parki przemysłowe, inkubatory, uczelnie wyższe)

Adaptacja na cele handlowo-usługowe (galerie, biurowce)

Międzynarodowy Komitet Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego

Założony w 1973 w Ironbridge w Wielkiej Brytanii, od roku 2000 jest organizacją doradczą UNESCO. Działa w ponad 50 krajów, członkami mogą być jak stowarzyszenia lokalni, tak i członkowie indywidualni.

European Route of Industrial Heritage

Szlak turystyczny obejmujący najważniejsze obiekty przemysłowe w Europie. Jeden z certyfikowanych szlaków kulturowych rady europy (od 2019). Szlak Dziedzictwa Przemysłowego Zagłębia Ruhry stał wzorem –– wybrane przez ekspertów punkty kotwiczne, od których odchodzą mniejsze szlaki regionalne i tematyczne. Celem szlaku jest zwrócenie uwagi na wartość dziedzictwa przemysłowego, jego ochrona i rewitalizacja oraz rozwój turystyki w tych miejscach. Największa sieć obiektów poprzemysłowych dostosowanych do potrzeb turystyki i kultury, 300 obiektów w całej Europie.

Na Śląsku w 2006 r. powstał Szlak zabytków techniki województwa Śląskiego

Najważniejsze obiekty: browar w Żywcu, browarium Tyskie, kopalnia Guido, sztolnia Królowej Luizy.

Pojecie rozwoju lokalnego

RL –– systematyczne i harmonijne działanie w społeczności lokalnej, prowadzone z jej udziałem, którego rezultatem jest zaspokojenie jej potrzeb.

Rozwój regionu polega na łączeniu procesów o charakterze ekonomicznym, społecznym (wzrost poziomu i jakości życia), technicznym i technologicznym. Powiązania tych elementów tworzy tzw ład przestrzenny, który jest stanem uporządkowania różnorodnych form i funkcji umożliwiającym optymalne (racjonalne społecznie i efektywne kosztowo) funkcjonowanie gospodarki i społeczeństwa w przestrzeni oraz z brakiem degradacyjnego oddziaływania na środowisko przyrodnicze.

Rozwój lokalny jest często utożsamiany z rozwojem obszarów słabo rozwiniętych oraz przeciwdziałaniem marginalizacji i wykluczeniu (“Pomóc z góry”).

Uznawany jest za proces społeczny. Polega bowiem na uaktywnieniu lokalnych postaw prorozwojowych i kreowania zaangażowania na poziomie oddolnym i endogenicznym, co może być szansą wzrostu gospodarczego.

Nacisk jest kładziony na endogeniczne zasoby: kapitał ludzki oraz kapitał społeczny, baza ekonomiczna lokalnego układu terytorialnego, mała i średnie przedsiębiorczość, jakość zarządzania publicznego, jakość infrastruktury technicznej i społecznej oraz zagospodarowania przestrzennego. Żeby to działało, powinna być grupa liderzy mająca ogólną wizję i poparcie większości, aby zharmonizować działania dużej ilości rozmaitych aktorów.

Czynniki rozwoju lokalnego

Sektor dziedzictwa kulturowego

Sektor dziedzictwa –– miękka siła regiony, która może przyczynić się do wzrostu lokalnego. Wszystkie działalności gospodarcze, których powstanie, funkcjonowanie, rozwój i przetrwanie zależą od zidentyfikowanego DK (nie ma wątpliwości w jego wartości, np zamki, kościoły, pałacy).

Obejmuje branże:

Turystyka kulturowa (turystyka dziedzictwa)

Branża kreatywna

Na przykład, produkcja filmów historycznych i fabularnych, dokumentalnych, podróżniczych. Działalność wydawnicza (książki, lokalna prasa, foldery, formatory). Działalność muzyczna, fotografia, IT (digitalizacja i cyfryzacja). Organizacja jarmarków i festiwalów.

Rynek nieruchomości zabytkowych

Tradycyjne rzemiosła — bednarstwo, szewstwo, kowalstwo, sposoby wytwarzania tradycyjnych tekstyliów.

Tradycyjne uprawy –– zielarstwo i medycyna tradycyjna.

Popularyzacja, informacja, edukacja –– dot. DK

Rynek sztuki i antyków — sprzedaż i kupno materialnych obiektów dziedzictwa.

Branża ochrony DK

Działania praktyczne

Jednostki (np gminy) mogą podejmować różne działania wpisujące się w lokalny rozwój zrównoważony, a związane z dziedzictwem:

Rewitalizacja obiektów zabytkowych i przeznaczanie ich na cele publiczne (w tym tworzenie przyjaznych przestrzeni publicznych)

Podejmowanie współpracy z innymi jednostkami i interesariuszami w oparciu o zasoby i walory dziedzictwa –– działanie mające na celu włączenie do pewnej sieci.

Tworzenie marki miejsca w oparciu o dziedzictwo

Zachowanie dla przyszłych pokoleń śladów przeszłości, w tym dziedzictwa niematerialnego (tradycji, zwyczajów, dziedzictwa kulinarnego)

Wspieranie aktywności organizacji społecznych działających na rzecz dziedzictwa

Poszukiwanie nowych funkcji dla obiektów zabytkowych

Zarządzanie dziedzictwem wpisuje się w zarządzanie rozwojem, może być jego elementem, lub wydzielonym podsystemem w obrębie zarządzania. Dziedzictwo –– dobro publiczne i zasób nieodnawialny.

ZD –– wykorzystywanie nieodnawialnych zasobów, poprzez m in stwarzania warunków, animowanie działań, edukowanie oraz ochronę i dokumentację, a zmierzających do osiągnięcia różnych celów.

ZD to zestaw działań wykorzystujących istniejące zasoby i wykonywanych z zamiarem osiągnięcia celów w sposób sprawny i skuteczny. Tak skonstruowaną definicję zarządzania procesami rozwojowymi można odnieść do każdego zasobu, czynnika czy “rzeczy”, która jest związana z realizacją zadań publicznych oraz wypełnia pożądane i wytyczone przez samorząd cele.

Z punktu widzenia zarządzania dziedzictwo jest traktowane jako zasób –– przedmiot zarządzania ujęty jest w określone ramy definicyjne umożliwiające policzalność i dookreślanie elementów.

Zarządzanie dziedzictwem uwzględnia podstawowe zasady sustainable development:

Zasada sprawiedliwości – obowiązek pozostawiania dziedzictwa dla potomności

Zasada partycypacji – komunikacja, dialog społeczny wokół dziedzictwa, współdecydowanie

Zasada zintegrowanego podejścia do dziedzictwa – holistyczne pojmowanie walorów dziedzictwa