Samenvatting Renaissance en Humanisme

Renaissance en Humanisme

Introductie: De Term ‘Renaissance’

  • Doc 24 p. 115 - geen neutrale benaming, maar verheerlijkend.
  • Glorierijke periode waarin de Klassieke Oudheid (K.O.) herboren wordt.
  • Benaming MIDDELEEUWEN = pejoratief = donkere periode tussen Renaissance en Klassieke Oudheid.
  • Afgeleid van Rinascita ca 1550.

§1. Nieuwe Opvattingen voor een Nieuwe Tijd

  • Over mens, samenleving, cultuur.
  • Belangrijke figuren:
    • JOANNES BOCCACCIO
    • Francesco Petrarca
    • JOAN PICVS MIRANDVLA
    • LAURENTIUS VALLA
    • Patritio Komange Philologus
(1) Antropocentrisme vs. Theocentrisme
  • Doc 13 p. 110: Hoe komen deze nieuwe opvattingen tot uiting?
  • Antropocentrisme: sterk geloof in de mogelijkheden van de mens.
  • Contrast met theocentrisme (God centraal).
(2) Contacten Italië met Byzantium en Klassieke Oudheid
  • Tekst p. 108 (eerste alinea): contacten Italië met Byzantium.
  • Sterke gerichtheid op Klassieke Oudheid.
  • Doorgeven Griekse culturele erfenis.
  • Re-naissance = versterkt na 1453.
(3) Kritische Instelling en Humanisme
  • Doc 6 p.135: Kritische ingesteldheid = in vraag stellen van vaste (geschreven) ‘waarheden’.
    • Wetenschappelijke ‘waarheden’  humanistische wetenschap (humanisme).
      • Vb. Vesalius
    • Religieuze dogma’s  protestantse Reformatie (sinds 1517).
(4) Streven naar Maximale Beheersing en de ‘Uomo Universale’
  • Tekst + Doc 14-15 p. 111 = streven van Renaissancemens naar maximaal beheersen van (alle) kunsten en wetenschappen.
  • Ideaal van de ‘uomo universale’.

§2. Italië als Bakermat van Humanisme en Renaissance

Intro
  • Italiaanse vroege Renaissance (sinds ca. 1300).
  • Voorbeelden:
    • Schilderkunst: Giotto.
    • Literatuur: Boccaccio.
Waarom Italië?
(1) Politiek-Territoriale Situatie
  • Politiek-territoriale situatie van Italiaanse schiereiland.
  • Onafhankelijke stadstaten.
  • Machtige concurrerende families.
  • Kunst/cultuur als uithangbord  mecenaat.
(2) Materiële Restanten uit Klassieke Oudheid
  • Laocoön-groep (ontdekt 1506).
  • Agrigento (Vallei der Tempels).
(3) Beperkte Invloed van de ‘Noordelijke’ Gotiek
  • Ruimte voor experiment/vernieuwing.
  • Kathedraal Palermo (Arabisch-Normandische stijl).
  • Kathedraal van Amalfi (Arabisch-Normandisch + Byzantijnse invloeden).
  • Duomo Milaan: parel van Gotiek.

Quattrocento

  • Donatello: Generaal Gattamelata (Padua).
  • Marcus Aurelius.
  • Santa Maria del Fiore (Dom): door F. Brunelleschi (Doc 10 p. 109).
  • Palazzo Pitti (Doc 11 p. 109).
  • Botticelli: La Primavera (Allegorie van de Lente) (Doc 5 p. 107).
    • Symmetrie.
    • Mooie/menselijke / harmonische verhoudingen.
    • Natuur/landschap.
    • Perspectief = dieptezicht.
    • Inspiratie Klassieke Oudheid.
      • Drie Gratiën.
      • Zephyrus.
  • Botticelli: De geboorte van Venus (Doc 12 p. 110).
  • Simonetta Vespucci (1453-1476).

Quattrocento en Cinquecento

  • Het genie van 'homo universalis' Leonardo da Vinci.
    • Fascinatie voor de natuur.
    • In Firenze (Verocchio + Medici-familie).
    • Anatomisch onderzoek.
    • De Mona Lisa (Doc 14 p. 111).
      • Madonna-> Mo(n)na.
      • De echtgenote van Francesco del Giocondo? Lisa Gherardini.
    • Het Laatste Avondmaal.
    • Actua: mei 2019: Imec zet hyperspectrale camera in om Da Vinci code in Tongerlo te ontcijferen. Multispectrale beeldvorming laat ons toe dingen te zien die niet waarneembaar zijn voor het menselijk oog.
    • De militair ingenieur (Doc 15 p. 111). Hij had een nieuwe beschermheer nodig.
    • Inspiratiebron voor Rafael en Michelangelo.

Cinquecento

  • Paus Julius II.
  • Paus Leo X.
  • Michelangelo: David (Doc 8 +9 p. 108).
  • Hermes van Andros.
  • Michelangelo: Sixtijnse Kapel (plafondschild.).
  • Michelangelo: koepel St. Pieter.
  • Rafael: De School van Athene.
  • Niccolo Machiavelli.

§3. Humanisme en Renaissance in de Nederlanden

A. Humanistische Geleerdheid
  • ERASMUS ROTTERDAM.
  • Erasmus en de klassieke letteren Collegium Trilingue Doc 6 p. 108: verzet profess. Leuven zoektocht naar originele klass. tekst = ‘ad fontes’ doel = herstel vd orig. tekst filologie (taalgeleerdheid).
  • 'Laus Stultitiae' (Zie ook Doc 16+ 17 p. 112).
    • Satire.
    • Verwijzing naar Thomas Morus.
  • Luther en Erasmus.
    • Aanvankelijk enige sympathie voor Luther. Erasmus blijft binnen de Kerk verandert snel.
  • LIPSIUS.
  • VESALIUS.
    • Studie Collegium Trilingue -> zoektocht naar orig. wetensch. teksten = dé autoriteit in ME – 16de eeuw Doc 3 p. 134: studie van Rhazes via vgl. Lat. en Griekse teksten Doc 6 p. 135: kritiek op Galenus na kritische tekststudie dissecties van dieren -> conclusies toegepast op mensen !
    • Studie + prof. geneesk. in Padua Groot vernieuwer: 1) doet dissecties zelf = groot verschil met ME vgl. doc 4 en 5 p. 135.
    • 2) Aanschouwelijke didactiek -> real. tekeningen.
    • ⇒ 'De Humani Corporis Fabrica' 1543 zie doc 17 p. 140.
  • MERCATOR.
  • ORTELIUS.
  • DODINA/DODOENS.
  • VIVES.
    • Sociale hervormingen: alternatieve straffen, armenzorg.
    • Pedagogie: opleiding voor meisjes.
  • STEVIN.
    • Simon Stevin (1548-1620).
    • Simon Stevin was in dienst van Prins Maurits. Hij was een vernufteling in wiskunde, natuurkunde en techniek.
    • Hij verzon wiskundige woorden in de Nederlandse taal.
    • decimaal stelsel > pascaline + … computer.
    • mechanica > optimaliseren van kracht (hijskraan).
    • Vestingbouw in dienst van prins Maurits (Verenigde Prov.) grote invloed op Vauban (> Lod. XIV) opleidingsinstituut ingenieurs (> univ. Leiden).
    • Stedenbouw: dambordpatroon (zie Rom. legerkamp) plan Jakarta (voor VOC).
    • Promotor van het Nederlands als wetenschap. taal publiceert in het Nederl. vertaling Latijnse wetenschap. begrippen naar het Nederl. Vb. WIS-KUNDE.
  • CLEYNAERTS.
  • WENDELINUS.
  • De drukkers.
    • Dirk Martens Aalst Vooral actief in Antw. en Leuven.
    • Christoffel Plantijn + Jan Moretus (schoonzoon) Drukkerij in Antwerpen Ontmoetingsplaats voor belangr. humanisten vb. Stevin.
B. Renaissance-Kunst
  • Tekst (2de al.) p. 113 Renaiss. in Nederl. -> schatplichtig aan laat-gotische kunst Is gebouw of schilderij X laat-gotiek of vroeg-Renaiss . ?
  • Doc 18 p. 113 1564 stadhuis Antwerpen = geïnspireerd op Ital. palazzo midden = gotisch verticalisme.
  • Gebr. Van Eyck Doc 19 + 20 p. 114 Lam Gods Arnolfini en echtgenote realist. voorstelling van individuen/echte mensen bijzondere zin voor detail mooie kleurschakeringen (olieverf) -> invloed op da Vinci.
  • Dirk Bouts: Het Laatste Avondmaal.
  • Bruegel.
    • Weinig geweten Italiëreis ‘Boerenbruegel’ (volkse taferelen + humor) ook vele ‘ernstige’ thema’s leermeester + schoonvader P. Coecke 2019 Bruegeljaar Jan Bruegel + Pieter ‘de Jongere’.
    • Pieter Bruegel de Oude Parabel v/d blinden typische kenm. Renaiss. schilderk. symmetrie via diagonaal de volksmens ook ‘marginalen’ -> realist. lelijke voorstell..
    • Boerenbruiloft, ook typisch Bruegel voorstelling van eet- en drinkfestijn -> Bruegeliaans tafereel overvloed + iedereen doet mee.
    • Bruegeliaanse taferelen in de populaire (strip)cultuur.
    • De val van Icarus.
      • Met opnieuw kenm. Renaiss. thema = klass. mythologie Daedalus en Icarus filosofische component: onverschilligheid voor drama/leed vd ander.
      • Op Bruegels Icarus, bij voorbeeld: zoals alles zich Op zijn dode gemak van de ramp afkeert; de man achter de ploeg Zou de plons gehoord kunnen hebben, de verloren kreet, Maar voor hem was het geen belangrijk fiasco; de zon scheen Zoals het moest op de witte benen die verdwenen in het groene Water; en het kostbare, fragiele schip dat iets merkwaardigs Gezien moet hebben, een jongen die uit de hemel viel, Moest ergens heen en zeilde rustig door. W. H. Auden, 1938 Gekozen en voorgelezen door Stefan Hertmans op Gedichtendag 28 januari 2016 (‘Winteruur’, Canvas).

§4. Enkele Andere Voorbeelden van Renaissancekunst(enaars) en Humanisten

Architectuur
  • (1) De kastelen van de Loire.
    • Chenonceau.
    • Chambord.
    • Amboise.
  • (2) Engeland: de Tudor-architectuur.
    • Vb. Hampton Court Palace (Londen).
  • (3) Zuid-Europa.
    • Escorial (omgeving) Madrid.
Literatuur/Filosofie
  • MONTAIGNE.
    • Introspectie.
    • Praktische filosofie -> alles onderwerp.
    • Bescheidenheid is grootste deugd: 'Que sais-je?'
    • Essais.
  • MORUS.
    • Utopia.
    • 1516 gedrukt bij D. Martens, Leuven.
  • SHAKESPEARE.
    • O.a. klassieke koningsdrama's / tragedies.
      • Romeo and Juliet.
      • Othello.
      • Richard III.
      • Macbeth.
  • CERVANTES.
    • Parodie op ME ridderverhaal.
      • Vb. oude dementerende ridder.
      • Dikke beschonken schildknaap.
      • Gevecht tegen 'gevaarlijke' windmolen.
      • DON QUIJOTE DE LA MANCHA.
Wetenschap
  • COPERNICUS.
    • Heliocentrisme ← geocentrisme.
  • GALILEO GALILEI.
    • Wetensch. bewijs voor heliocentrisme ⇒ conflict met RKK.
  • KEPLER.
    • Vlak v/d ecliptica.
  • HARVEY.
    • Showed the heart as a pump that circulates blood through the body. Described the function of blood vessels.
Beeldende Kunsten
  • Lucas Cranach.
  • Hans Holbein de Jongere.
  • Albrecht Dürer.
Renaissance-Muziek
  • 'Vlaamse Polyfonie' vb. Orlandus Lassus. 'Quand mon mari vient de dehors'.