Lobbying - Vocabulary

Proces Lobbingu - Wybrane Przykłady (Francja, Wielka Brytania, USA)

Wprowadzenie do Lobbingu

  • Termin "lobby" na stałe wpisany w terminologię politologiczną.
  • Zjawisko lobbingu pojawiało się w różnych państwach w różnym czasie.
  • Współczesne systemy demokratyczne dały początek grupom interesu.
  • Grupy interesu dążą do wywarcia wpływu na władzę polityczną, aby ta uznała interesy konkretnej grupy za interes publiczny.
  • Lobby ma rodowód anglosaski (ang. hall, kuluary).
  • Najczęstsze miejsce działania lobby to kuluary parlamentarne.

Współczesna Działalność Lobbingu

  • Lobbing nie ogranicza się tylko do kuluarowych rozmów parlamentarnych.
  • Jest formą działalności grup nacisku oddziałującą na ustawodawstwo.
  • Unika wkraczania w działalność polityczną.
  • Trudno o precyzyjny polski odpowiednik pojęcia lobbingu; umownie stosowane jest określenie „grupa nacisku”, ale nie jest to precyzyjne.
  • Grupa nacisku działa szerzej niż lobbing.
  • Lobbing ogranicza się do wpływu na legislatywę przez deputowanych.
  • Grupy nacisku wywierają wpływ również na organizacje, stowarzyszenia, instytucje, dążąc do jak największej presji.

Powstanie i Ewolucja Lobbingu

  • Powstanie i ewolucja lobbingu przebiegały odmiennie w Europie i USA.
  • W Anglii w XIX wieku publiczność mogła spotykać się z członkami parlamentu w Izbie Gmin i wpływać na decyzje.
  • Od 1830 r. termin odnosił się do działalności grup nacisku w obu izbach.
  • W USA pojawiło się określenie „lobbyagents”, później „lobbyist” (1829 r.).

Czynniki Sprzyjające Powstaniu Lobbingu

  • Wolności obywatelskie.
  • Prawo do stowarzyszania się.
  • Rozwój systemu reprezentacji przedstawicielskiej.
  • Rozwój przemysłu i techniki.
  • Partie polityczne, parlament i system przedstawicielski nie wystarczają do zaspokojenia potrzeb społeczeństwa.
  • Konieczność mechanizmów pośredniczących między obywatelem a państwem.

Elementy Charakterystyczne Lobbingu

  • Istnienie grupy lub zorganizowanej wspólnoty działającej długotrwale.
  • Poczucie wspólnego interesu materialnego lub moralnego.
  • Realizacja określonej strategii działania.
  • Użycie odpowiednich środków obrony interesów z zastosowaniem presji.

Działalność Lobbistyczna w Różnych Państwach

  • Działalność lobbistyczna pojawia się w różnych państwach w różnym czasie.
  • Klasyfikowana według różnych kryteriów.
  • Pełni nieco inną funkcję i ma odmienne zadania w zależności od systemu politycznego.
  • Omówienie działalności lobbies na przykładach: francuskim, brytyjskim, niemieckim i amerykańskim.

Kategorie Lobbies we Francji

  • Ugrupowania ekonomiczne:
    • Nastawione na osiąganie zysków.
    • Grupy handlowe, przemysłowe, instytucje finansowe i stowarzyszenia.
  • Grupy społeczno-administracyjne:
    • O kompetencjach terytorialnych.
    • Współdziałają z administracją.
    • Organy współzarządzające (gminy, regiony, departamenty, kraj).
  • Grupy społeczno-ekonomiczne:
    • Zrzeszają organizacje domagające się korzyści ekonomicznych lub społecznych w imię praw obywatelskich.
    • Stowarzyszenia konsumentów, lokatorów, organizacje kombatantów.
  • Grupy społeczno-kulturalne:
    • Lobbies obrońców interesów ideologicznych i kulturowych.
    • Ruchy ekologiczne, etniczne, religijne, antyrasistowskie, federacje sportowe, stowarzyszenia osób niepełnosprawnych i chorych, stowarzyszenia osób o określonej orientacji seksualnej.

Nieformalne Lobbies we Francji

  • Nieformalne grupy nacisku w ramach służb publicznych lub kategorii urzędników.
  • Technokraci z sektora państwowego współpracują z grupami z sektora prywatnego.
  • Lobbies penetrują struktury władzy państwowej.
  • Przepływ kadry z sektora państwowego do prywatnego ze względu na korzyści finansowe.
  • Grupy nacisku zyskują kadrę znającą aparat państwowy i ośrodki decyzyjne.
  • Zjawisko przenikania kadry sektorów prywatnego i państwowego – „lobbing zanurzenia”.
  • Ministerstwa podejmują decyzje po konsultacjach z grupami nacisku.

Lobbing w Wielkiej Brytanii

  • Uważana za kolebkę lobbingu.
  • Przestrzeganie gentelmen’s agreement, zasady fair play.
  • Lobbing nie podważa instytucji władzy państwowej.
  • Grupy nacisku pełnią rolę „obserwatora” sprawy.
  • Szukają poparcia w parlamencie w razie pominięcia ich postulatów.
  • Przestrzegają hierarchicznej drogi aparatu administracyjnego.
  • Rozwijają kontakty z ministrami, lordami i deputowanymi.
  • Interweniują, nie naruszając „drogi administracyjnej”.

Metody Działania Grup Nacisku w Wielkiej Brytanii

  • Zależą od powodów powstania, rozmiaru wpływów oraz akceptacji społecznej i politycznej.
  • Istotna płaszczyzna oddziaływania to urzędnicy władzy wykonawczej, gdyż rząd kontroluje parlament.
  • Lobbing oddziałuje na gabinet, ministrów, parlament i opinię publiczną.

Kontakty Lobby z Politykami w Wielkiej Brytanii

  • Formalne kontakty: posiedzenia komisji królewskich, rządowych komitetów doradczych, komisji dochodzeniowych.
  • Nieformalne kontakty: wymiana korespondencji, rozmowy telefoniczne.
  • Konsultacje służą formalnym spotkaniom, np. projekty ustaw, propozycje rozwiązań.
  • Grupy orientują się w zamierzeniach rządu.
  • Rząd otrzymuje informacje, propozycje rozwiązań, zgodę na plany i pomoc.
  • Nie wszystkie grupy mają prawo do konsultacji z rządem – te z odpowiednim rozmiarem i akceptacją.

Rola Parlamentu w Brytyjskim Lobbingu

  • Parlament nie odgrywa tak dużej roli jak gabinet, ale nie jest pomijany.
  • Ostateczna wersja ustawy powstaje w komisjach parlamentarnych.
  • Współpraca grup z parlamentarzystami jest niezbędna.
  • Kontakty z deputowanymi potrzebne są do zmiany prawa.
  • Poszukiwanie zwolenników wśród posłów, w tym opozycji.
  • Metody oddziaływania: zapytania poselskie (ważny fakt zaistnienia problemu i rozgłos).
  • Propozycje intratnych stanowisk prezesów lub doradców.
  • Sponsoring dokonywany przez związki zawodowe.
  • Ponad połowa parlamentarzystów ma powiązania z przemysłem i handlem.
  • Powodem są niskie diety poselskie.
  • W 1975 r. wprowadzono rejestr dochodów (źródło, nie wysokość).
  • Deklaracje nieprecyzyjne, dochody trudne do oszacowania.

Reprezentacja Interesów Grupowych w Niemczech

  • Pojawiła się w XIX wieku.
  • Reprezentacja korporacji zawodowych, izb handlowych, przemysłowych i rzemieślniczych.
  • Obrona interesów członków i nacisk na ośrodki decyzyjne.
  • Pod koniec XIX w. istotny element gry politycznej obok partii politycznych.
  • Działalność zawieszona w okresie rządów A. Hitlera do 1945 r.

Powrót Grup Interesu w RFN

  • Utworzenie RFN w 1949 r. spowodowało powrót grup interesu na scenę polityczną.
  • Wprowadzenie:
    • Zasady państwa socjalnego (ograniczenie ingerencji państwa w kwestie społeczno-gospodarcze).
    • Zasady „społecznej gospodarki rynkowej” (partnerstwo pracodawców i pracobiorców).
    • Samorządu gospodarczego (obowiązek członkostwa firm w izbach przemysłowo-handlowych i rzemieślniczych).
    • Federalnej struktury państwa (reprezentacja interesów krajowych w Radzie Związkowej).
  • Grupy interesu stały się pośrednikiem między państwem a grupami społecznymi.
  • Współpraca i zależność od siebie.
  • Ustawa z 1967 r. o stabilizacji i wzroście gospodarczym nakłada na rząd obowiązek kierowania się opiniami przedsiębiorstw, związków zawodowych i administracji lokalnej.

Grupy Interesu w Niemczech

  • Termin „lobby” zasadniczo niestosowany.
  • Używa się pojęcia „grupa interesu” (interest group) lub stowarzyszenie.
  • Instytucje pragmatyczne, niedbające o spójność polityczną, apolityczne.
  • Różnice od partii politycznych:
    • Dążą do wpływu, nie do zdobycia władzy.
    • Umożliwiają przynależność do wielu grup jednocześnie.
    • Presja ma charakter niesystematyczny.

Oddziaływanie Grup Interesu w Niemczech

  • Oddziaływanie na kilku płaszczyznach:
    • Partie polityczne.
    • Parlament Federalny (Bundestag).
    • Urząd kanclerski.
    • Rząd federalny.
  • Wpływ na proces decyzyjny poprzez reprezentantów w partiach politycznych.
  • Współpraca członków partii z grupami interesu.
  • Grupy mają wpływ na wysuwanie kandydatów i obsadę stanowisk publicznych.

Powiązania Grup Interesu z Partiami Politycznymi w Niemczech

  • CDU/CSU oraz FDP reprezentują pracodawców, małych i średnich przedsiębiorców, rzemieślników, rolników.
  • SPD reprezentuje środowiska pracownicze, związki zawodowe, nauczycieli, urzędników.
  • Partia Zielonych reprezentuje ruchy antynuklearne, pacyfistyczne, ochrony środowiska.
  • Od 1973 r. prowadzony jest rejestr zrzeszeń zamierzających wpływać na Bundestag lub rząd federalny.
  • Tylko zarejestrowane stowarzyszenia mogą oddziaływać na prace parlamentu poprzez komisje.
  • Komisje: stałe, nadzwyczajne, ankietowe, dochodzeniowo-śledcze.

Współpraca Grup Interesu z Ministerstwami w Niemczech

  • Grupy interesu współpracują z ministrami.
  • Regulamin Ministerstw Federalnych nakazuje uwzględnianie opinii grup interesu przy tworzeniu aktów prawnych.
  • Ciała doradcze przy ministerstwach (przedstawiciele grup interesu).
  • Ustalenia przedstawiane na forum komisji parlamentarnej.
  • Urząd kanclerski – stały dostęp reprezentantów pracodawców i pracobiorców.
  • W razie konfliktów tworzą sztab antykryzysowy z członkami rządu.

Lobbing w Stanach Zjednoczonych

  • Początki w XIX wieku.
  • Formalnie zdefiniowany i usankcjonowany Ustawą o Lobbingu z 1946 r.
  • Ustawa obejmuje oddziaływanie na proces legislacyjny poprzez kontakty z członkami Kongresu.

Ograniczenia Instytucjonalne i Kontrola Kongresu w USA

  • Ustawodawstwo reguluje kwestie dochodów kongresmenów i pracowników instytucji rządowych, podarunków, finansowania podróży.
  • Akty prawne:
    • Federalna Ustawa o Kontroli Lobbingu z 1946 r.
    • Ustawa o Kampanii Wyborczej do Władz Federalnych z 1971 r.
    • Ustawa o Etyce Władzy z 1978 r.
    • Ustawa o Reformie Etyki z 1989 r.
  • „Rzecznicy obcych interesów” (foreign agent) – lobbyści reprezentujący zagraniczne firmy i organizacje.
    • Ustawa o Rejestracji Rzeczników Obcych Interesów (Foreign Agents Registration Act) z 1938 r., znowelizowana w 1996 r. (Lobbying Disclosure Act).
    • Obowiązek rejestracji i składania sprawozdań.
  • „Drzwi obrotowe” – podejmowanie działalności lobbistycznej przez byłych urzędników.
    • Zakaz prowadzenia działalności lobbistycznej przez rok od odejścia ze stanowiska.

Definicja Lobbysty w USA

  • Osoba, która utrzymywała więcej niż jeden kontakt lobbystyczny w Kongresie.
  • Spędza więcej niż 20% czasu (w ciągu 6 miesięcy) na zajęciach lobbystycznych.
  • „Kontakt lobbystyczny” – każda forma komunikacji w celu wpłynięcia na decydentów w sprawie federalnego ustawodawstwa, przepisów, regulacji, rozporządzeń, programów polityki rządu USA oraz nominacji na stanowiska.

Kategorie Grup Nacisku w USA

  • Na podstawie kryterium zawodowego (80%):
    • Nastawione na zysk ekonomiczny (np. grupy biznesu).
    • Związane z uniwersytetami, szpitalami, szkołami (działalność niegospodarcza).
  • Ruchy społeczne (20%):
    • Reprezentują kwestie ochrony środowiska, praw człowieka, praw kobiet, osób niepełnosprawnych, kombatantów wojennych.

Stanowisko Grup Lobbystycznych wobec Partii Politycznych w USA

  • Sojusz z partią (utrata wpływów po wyborach) lub niezależność i współpraca z komisjami Kongresu i agentami rządowymi.

Strategie Działania Lobbingu Amerykańskiego

  • Strategia „wewnętrzna”:
    • Integrowanie osób związanych z organizacją.
    • Pozyskiwanie ważnych protektorów.
  • Strategia „zewnętrzna”:
    • Apel do szerokich grup społecznych.
    • Wykorzystanie mass mediów.
  • Czynniki wpływające na wybór strategii: krąg protektorów, źródła finansowania, identyfikacja polityczna, źródła rekrutacji członków.

Modele Mobilizacji w Lobbingu Amerykańskim

  • Aktywizacja grup powstałych w wyniku wspólnoty interesów ekonomicznych lub zawodowych.
    • Mobilizacja oddolna, z inicjatywy zainteresowanych.
  • Grupy społeczne zintegrowane wokół pewnych wartości.
    • Ruchy społeczne pojawiające się w związku z wydarzeniem.
    • Inicjator – klasa średnia lub osoby reagujące na problemy społeczne.
  • Ruchy skupione wokół osób najsłabszych, niezdolnych do dbania o siebie.
    • Osoby niepełnosprawne, bezdomne, starsze.
    • Działalność instytucji pomocy społecznej, organizacji charytatywnych, polityków, artystów.

Metody Stosowane przez Lobbystów w USA

  • Uzależnione od typu sprawy.
  • Taktyka nagłośnienia problemu (współpraca z mediami, organizacjami społecznymi, demonstracje, wiece).
  • Modyfikacja przepisów lub podjęcie decyzji wykonawczej (wpływ na administrację stanowiskową, federalną, ciała ustawodawcze).