Thema 6 ecologie

6.1 Eten en gegeten worden

Voedselketen en voedselweb:

• Voedselketen is een reeks soorten, waarbij elke soort wordt gegeten door de volgende soort

• Een voedselketen begint altijd met een organisme met bladgroenkorrels

• De tweede en derde schakel van de voedselketen is altijd een dier

• Vb.; Alg →Watervlo → Baars → Reiger

• Een voedselweb is wanneer verschillende voedselketens door elkaar heen lopen

• Elk gebied heeft zijn eigen voedselweb

Fotosynthese en verbranding:

• Fotosynthese:

  • Koolstofdioxide + Water + Lichtenergie → Glucose + Zuurstof

  • Fotosynthese verbruikt een plant de energiearme stoffen

  • Van de glucose en mineralen worden energierijke stoffen gemaakt

  • De plant neemt mineralen op via de wortels

  • Vindt plaats in bladgroenkorrels

  • Het grootste deel van de zuurstof dat vrijkomt, wordt afgegeven in de lucht

• Verbranding:

  • Glucose + Zuurstof →Koolstofdioxide + Water + Energie

  • Elk organisme doet aan verbranding

  • In alle cellen van het organisme vindt verbranding plaats

• Fotosynthese en verbranding zijn voorbeelden van stofwisseling

Producenten, consumenten, afvaleters en reducenten:

• Producenten:

  • Altijd de eerste orde

  • Organismen met bladgroenkorrels die energiearme stoffen kunnen omzetten naar energierijke stoffen

• Consumenten:

  • Altijd tweede orde of hoger

  • Dieren, altijd organismen die leven van energierijke stoffen die gemaakt zijn door producenten

  • 3 soorten consumenten;

    • Planteneters, altijd tweede schakel/Consumenten van de eerste orde

    • Alleseters, altijd consumenten van de tweede schakel of hoger

    • Vleeseters, altijd consumenten van de tweede schakel of hoger

• Afvaleters

  • Eten de organismen die zijn gestorven zonder dat ze werden opgegeten

• Reducenten:

  • Bacteriën en schimmels

  • Eten de resten op die de afvaleters achterlaten

  • Reducenten zetten energierijke stoffen uit dode dieren en planten om in energiearme stoffen

  • Planten kunnen deze energiearme stoffen weer opnemen, zo ontstaat een kringloop

6.2 Piramiden

Piramide van aantallen en biomassa:

• Piramide van aantallen:

  • Hoeveel organismen in elke schakel voorkomen

  • De eerste schakel is vaak kleiner dan de tweede schakel

  • Bij elke schakel wordt het aantal dieren kleiner

• Piramide van biomassa:

  • Hoeveel energierijke stoffen elke schakel heeft

  • Bij elke schakel wordt de biomassa kleiner

Energie in een voedselketen:

• In een voedselketen wordt energie op verschillende niveaus overgedragen en gebruikt

• Wanneer een organisme voedsel consumeert, wordt slechts een klein deel van de energie die het binnenkrijgt daadwerkelijk omgezet in groei of voortplanting

• Het overgrote deel van de energie gaat verloren in de vorm van warmte tijdens de verbranding .

• Als energie van de ene schakel naar de andere stroomt, neemt de beschikbare energie steeds verder af

• Dit verklaart waarom toppredatore vaak in lagere aantallen voorkomen dan hun prooidieren

• Aangezien er telkens minder energie beschikbaar is na elke overdracht in de voedselketen, kunnen slechts enkele individuen aan de top van de voedselketen worden ondersteund

6.3 Koolstofkringloop en stikstofkringloop

Koolstofkringloop:

Stikstofkringloop:

6.4 Biologisch evenwicht

Invloeden uit de leefomgeving:

• Het leven van alle organismen wordt beïnvloed door hun milieu

• Alle levende invloeden uit de leefomgeving zijn biotische factoren, bijv. vijanden en voedsel

• Alle levenloze invloeden uit de leefomgeving zijn abiotische factoren, bijv. temperatuur, wind en regen

Niveaus van de ecologie:

• Individu

  • Een enkel organisme

• Populatie

  • Een groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied

• Levensgemeenschap

  • Alle populaties in een bepaald gebied

• Ecosysteem

  • Alle abiotische factoren en populaties in een bepaald gebied

Biologisch evenwicht:

6.5 Aanpassing bij dieren

Waterdieren:

• Voor waterdieren is heb belangrijk om een gestroomlijnd lichaam te hebben zodat ze zich goed kunnen voortbewegen

• Waterdieren gebruiken ook een schutkleur dat hun helpt om voedsel te jagen met een donkere rug en een lichtere buik

• Als ze onder hun prooi zwemmen, vallen ze niet op, want de zee onder hen is ook donker

• Als ze boven hun prooi zwemmen, heeft de witte buik ongeveer dezelfde kleur als het zonlicht boven het water

• Ook de huid is aangepast aan het leven in het water

Landzoogdieren:

• De vorm van poten van dieren is aangepast aan de ondergrond waarop ze leven;

  • Zoolgangers

    • Leven op een zachte ondergrond

  • Teengangers

    • Leven op een harde ondergrond

  • Hoefgangers

    • Leven op een harde ondergrond

• Ze hebben ook aanpassingen aan hun leefomgeving;

  • Dieren die in een warme omgeving leven, geven meer lichaamswarmte af en hebben grote oren en een dunne vacht

  • Dieren die in een koude omgeving leven, hebben een dikkere vacht waardoor ze meer warmte vasthouden en hebben kleine oren waarmee ze minder warmte verliezen

Vogels:

• Vogels in verschillende leefomstandigheden hebben verschillende poten en snavels

• Zangvogels;

  • leven in bomen en struiken

  • Ze moeten zich vastklemmen aan takken met 3 tenen naar voren en 1 teen naar achter

  • Zo kunnen ze zich goed kunnen vastklemmen

  • Zangvogels leven van insecten en zaden

  • Zangvogels die vooral zaden eten, hebben een kegelsnavel

  • Een korte snavel waarin ze veel kracht kunnen zetten

  • Zangvogels die vooral insecten eten hebben een pincetsnavel

  • Deze snavel is recht, spits en smal, waarmee ze insecten uit hun schuilplaats kunnen halen

• Roofvogels;

  • Hebben tenen met scherpe nagels waarmee ze hun prooi vangen

  • Roofvogels hebben een haaksnavel waarmee ze hun prooi in stukken kunnen scheuren

• Watervogels;

  • Vinden hun voedsel vlak bij het water

  • Hun veren zijn waterafstotend omdat de vogels de veren insmeren met een olie die ze zelf afscheiden, waardoor hun lichaam droog blijft

  • De meeste watervogels hebben zwemvliezen tussen de tenen om snel te kunnen zwemmen

  • Eenden eten kleine planten en dieren

  • Met hun zweefsnavel zeven ze het voedsel uit het water

  Steltlopers;

  • Ze hebben lange poten om hun veren droog te laten blijven

  • Ze hebben lange tenen, soms met watervliezen

  • Met hun priemsnavel zoeken ze voedsel in ondiep water

6.6 Aanpassingen bij planten

Planten in een droge omgeving:

• Planten die in een droge omgeving groeien zien er anders uit dan in een ander ecosysteem

• Kenmerken;

  • De bladeren hebben een klein oppervlak

  • Een dik waslaagje

  • Weinig huidmondjes aan de onderkant van de bladeren en diep in het blad

  • Behaarde stengels en bladeren, de waterdamp wordt dan minder snel afgevoerd

• Vetplanten komen veel voor in woestijnen, ze slaan water op in kleine dikke bladeren

• Cactussen slaan water op in de stengels

• Planten die in een koude omgeving leven, zijn ook aangepast aan droge omstandigheden

Planten in een vochtige omgeving:

• Planten die in een vochtige omgeving leven hebben veel huidmondjes dicht bij de oppervlakte

• Kenmerken;

  • Veel huidmondjes en dicht bij de oppervlakte

  • Grote en dunne bladeren

  • Dunne waslaag

• Waterplanten zitten vast aan de bodem met wortels en de bladeren drijven op het water

• De huidmondjes zitten aan de bovenkant van de bladeren

• Zuurstof komt naar de plant door luchtkanalen

• Planten die helemaal onder water leven, hebben geen huidmondjes

Aanpassingen aan het licht:

• Schaduwplanten:

  • Groeien het best bij weinig licht

  • Groeien vroeg in het voorjaar

  • Hebben dunne, grote bladeren met een donkergroene kleur

• Zonplanten:

  • Komen voor op plaatsen met weinig of geen schaduw