De Renaissance
Algemene kenmerken van de Renaissance
Historische Vraagstelling: De kernvraag van dit hoofdstuk luidt: Wat was de renaissance en wat was zo typisch voor deze periode?
Definitie en Kernconcept: De Renaissance wordt gedefinieerd als de "wedergeboorte" van de Klassieke Oudheid. In deze periode stonden de mens en de natuur centraal.
Contrast met de Middeleeuwen:
In de Middeleeuwen stonden godsdienst en het hiernamaals centraal.
De mens werd in de middeleeuwse visie beschouwd als een onbelangrijk, stoffelijk omhulsel van de ziel.
De Renaissance breekt hiermee door de focus te verleggen naar het aardse leven en de individuele mens.
Esthetiek en Schoonheidsideaal:
Er werd actief gezocht naar de ideale schoonheid en de specifieke regels waaraan deze schoonheid moest beantwoorden.
Dit uitte zich in een toenemende populariteit van het naakt in de kunst.
Er was een sterke drang om de mens, de natuur en alle harmonische zaken zo nauwkeurig mogelijk weer te geven.
Technieken: Het bereiken van dit realisme werd ondersteund door een grote belangstelling voor anatomie en het gebruik van perspectief.
De visuele voorstellingen werden gekenmerkt door een duidelijke en evenwichtige aflijning.
De Status van de Kunstenaar:
Kunstenaars zagen zichzelf niet langer als loutere ambachtslui.
Zij beschouwden zichzelf als "begenadigde individuen" die vaak uitblonken in meerdere disciplines (de zogenaamde homo universalis).
Voorbeelden:
Leonardo da Vinci: Geleerde en kunstenaar.
Michelangelo: Beeldhouwer, architect, schilder en dichter.
Levenshouding: De mens in de Renaissance was zich op een optimistische manier bewust van zijn eigen kunnen en mogelijkheden. Er was een onwankelbaar vertrouwen in de menselijke rede.
Ontstaan van de Renaissance in Italië
Geografische Oorsprong: De Renaissance ontstond in Italië. Een belangrijke reden hiervoor was dat de gotiek in Italië nooit echt volledig ingeburgerd was geraakt.
Inspiratiebron: De beweging kwam voort uit de diepgaande studie van kunstwerken uit de Klassieke Oudheid van de Grieken en de Romeinen. Dit resulteerde in een heropleving van de antieke kunststijlen.
Toepassing: De Renaissance-stijl was in de eerste plaats de stijl van de huizen van rijke kooplui en van kastelen.
Het Quattrocento ( eeuw):
Centrum: Florence (Firenze).
Mecenaat: Het succes van de Renaissance in deze periode was grotendeels te danken aan het mecenaat van de familie De Medici, een invloedrijke bankiersfamilie. Vanuit Florence verspreidde de stijl zich naar andere Italiaanse stadsstaten.
Het Cinquecento (Eerste helft van de eeuw):
Centrum: Rome.
Hoogtepunt: Dit wordt beschouwd als het absolute hoogtepunt van de Renaissance.
Mecenaat: In Rome traden verschillende pausen op als mecenas (beschermheren van de kunst).
Verklaring voor Pauselijk Mecenaat: De pausen wilden hiermee glans geven aan hun pausdom. Dit was noodzakelijk omdat in de tweede helft van de eeuw hun gezag onder druk kwam te staan:
Het geestelijk gezag nam af door de Reformatie in een deel van Europa.
Het wereldlijk gezag verminderde door de opkomst van nieuwe, machtige staten.
Belangrijke Kunstenaars uit deze periode:
Leonardo da Vinci.
Michelangelo: Bekend van de fresco's in de Sixtijnse kapel (gebouwd in opdracht van paus Sixtus IV) en de koepel van de Sint-Pietersbasiliek.
Titiaan.
Rafaël.
Verspreiding van de Renaissance naar het Noorden
Tijdslijn: Na het jaar begon de Renaissance zich ten noorden van de Alpen te verspreiden.
Oorzaken van de Verspreiding:
Contacten tussen handelaars en bankiers.
Studiereizen van kunstenaars die naar Italië trokken.
De circulatie van boeken en gravures die gewijd waren aan de Renaissance-stijl.
Militaire conflicten waarbij Franse en Duitse legers betrokken waren bij oorlogen op Italiaans grondgebied.
Regionale Interpretaties: Hoewel Italië het grote voorbeeld bleef, waren er verschillende interpretaties van de stijl.
In het Noorden was de gotische traditie nog zeer sterk aanwezig.
Als gevolg hiervan werden in Noordelijke Renaissance-kunstwerken nog veel gotische elementen opgenomen.
Belangrijke Centra en Kunstenaars buiten Italië:
De Nederlanden: Met kunstenaars zoals Pieter Breugel de Oude en Cornelis Floris Devriendt.
Frankrijk.
Duitsland: Met Albrecht Durer als prominente figuur.
Koninklijk Mecenaat: Belangrijke vorsten gaven opdrachten aan Renaissance-kunstenaars, waaronder:
Frans I van Frankrijk.
Keizer Karel V.
Filips II van Spanje.
Overgang naar de Barok: De Renaissance bleef evolueren tot er vanaf de eeuw gesproken kon worden van een nieuwe kunststijl: de Barok.