Anatomia Psa - Notatki Akademickie

Układ Ruchu PSA - Kości i Mięśnie

Podstawowe pojęcia: * Nauka o układzie ruchu obejmuje wiedzę o kościach, ich połączeniach oraz mięśniach. * Kości są określane jako narządy bierne ruchu, natomiast mięśnie to narządy czynne ruchu. * Szkielet (kościec) ssaków dzieli się na: * Szkielet osiowy: kręgosłup, klatka piersiowa oraz czaszka. * Szkielet kończyn.
Szkielet osiowy - Kręgosłup: * Kręgosłup ma budowę odcinkową (metameryczną). * Wyróżnia się pięć odcinków tworzonych przez odpowiednią liczbę kręgów: * Część szyjna: $7$ kręgów. * Część piersiowa: $13$ kręgów. * Część lędźwiowa: $7$ kręgów. * Część krzyżowa: $3$ kręgi. * Część ogonowa: $20-23$ kręgów.
Klatka piersiowa: * Stanowi kostną obudowę jamy piersiowej, chroniąc narządy takie jak płuca i serce. * Budowa: od góry kręgi piersiowe, z boków żebra, od dołu mostek. * U psów występuje $13$ par żeber. * Rodzaje żeber: * Żebra prawdziwe (mostkowe): łączą się bezpośrednio z mostkiem za pomocą chrząstek. * Żebra rzekome (niemostkowe): łączą się z mostkiem pośrednio przez łuk żebrowy. * Żebra wolne: nie mają połączenia z mostkiem. * Funkcja mechaniczna: dzięki ruchomości ścian uczestniczy w oddychaniu (wdech przy powiększeniu objętości, wydech przy zmniejszeniu) i krążeniu. * Wzorce rasowe: * Psy gończe: klatka wąska i głęboka, mostek obniżony do wysokości guzów łokciowych, żebra długie. * Buldog: klatka piersiowa o charakterystyce odwrotnej do psów gończych.
Czaszka: * Chroni mózgowie i narządy zmysłów; obudowuje początek układu trawiennego i oddechowego. * Podział kliniczny/anatomiczny: * Trzewioczaszka (część twarzowa): zwana potocznie pyskiem, kufą lub trąbą. * Mózgowioczaszka (część mózgowa): kości tworzące ścianę jamy czaszkowej. * Kości mózgowioczaszki: czołowa, ciemieniowa, międzyciemieniowa, potyliczna, skroniowa, klinowa, sitowa, skrzydłowa oraz lemiesz. * Kości trzewioczaszki: nosowa, łzowa, szczęka, siekaczowa, podniebienna, jarzmowa, żuchwa, kość małżowiny nosowej dolnej. * Morfotypy czaszki u psa: * Dolichocefaliczny (długogłowy): np. chart. * Brachycefaliczny (krótkogłowy): np. buldog angielski. * Mesaticefaliczny (średniogłowy): np. sznaucer (najczęstszy u psów domowych). * Przełom nosowo-czołowy (stop): załamanie na granicy części twarzowej i mózgowej. Bardzo wyraźny u ras krótkogłowych, prawie niewidoczny u bulteriera. * Połączenie żuchwy z czaszką: staw skroniowo-żuchwowy. * Mięśnie głowy: dzielą się na mimiczne (wyrazowe twarzy) i żuciowe.

Szkielet Kończyn

Podział ogólny: * Kończyny to główne narządy lokomocji (podporowonośne). * Podział: kończyna piersiowa (przednia) i kończyna miedniczna (tylna). * Odcinki obu kończyn (od góry): obręczowy, nasadowy, przejściowy i obwodowy.
Kończyna piersiowa: * Odcinek obręczowy: reprezentowany przez łopatkę, połączoną z kręgosłupem i klatką piersiową przez mięśniozrost. * Staw ramienny (barkowy): tworzony przez łopatkę i kość ramienną. Jest to staw prosty, kulisty, ale spolaryzowany do dwuosiowego (ruch zginania-prostowania i odwodzenia-przywodzenia). * Odcinek nasadowy: kość ramienna. * Odcinek przejściowy (przedramię): kość promieniowa (grubsza, z przodu) i kość łokciowa (cieńsza, dłuższa, z tyłu). * Kości te łączą się stawowo (stawy promieniowo-łokciowe bliższy i dalszy), co umożliwia ruchy nawracania (pronacyjne) i odwracania (supinacyjne). * Staw łokciowy: typowy staw zawiasowy (zginanie-prostowanie), u psa jest to staw złożony. * Odcinek obwodowy (ręka): * Kości nadgarstka ( $7$ kości w dwóch rzędach). * Kości śródręcza ( $5$ kości). * Kości palców ręki: $5$ palców o budowie trójczłonowej (człon bliższy, środkowy i dalszy/pazurowy).
Kończyna miedniczna: * Połączenie ze szkieletem osiowym: staw krzyżowo-biodrowy (kości biodrowa i krzyżowa łączą się powierzchniami uchowatymi). Jest to staw płaski, mało ruchomy, służący do transmisji siły napędowej na kręgosłup. * Odcinek obręczowy: kość miedniczna (zrośnięcie kości: biodrowej, łonowej i kulszowej). Trzony tych kości spotykają się w panewce. * Miednica: kostny pierścień (kości miedniczne, kość krzyżowa, pierwsze kręgi ogonowe) obudowujący jamę miedniczną. * Odcinek nasadowy: kość udowa i rzepka. * Staw biodrowy: kulisty (kość udowa + panewka), ruchy zginania-prostowania i odwodzenia-przywodzenia (brak ruchu obwodzenia). * Staw kolanowy: staw złożony (staw udowo-rzepkowy i udowo-piszczelowy). Zawiera więzadła krzyżowe (przednie i tylne w kształcie litery X). * Odcinek przejściowy: kość piszczelowa (silniejsza) i strzałkowa. * Odcinek obwodowy (stopa): * Kości stępu (ułożone w trzech rzędach). Największa to kość piętowa z guzem piętowym (miejsce przyczepu ścięgna Achillesa). * Kości śródstópia ( $4$ kości, II-V). * Kości palców stopy ( $4$ palce, II-V).
Topografia i Postawa: * Powierzchnie przedramienia: doczaszkowa (przednia), doogonowa (tylna), boczna, przyśrodkowa. * Na ręce/stopie: przednia to grzbietowa, tylna to odpowiednio dłoniowa (ręka) lub podeszwowa (stopa). * Psy to palcochody (Digitigrada) - kontaktują się z podłożem członami palcowymi.

Wybrane Zagadnienia Kliniczne

Kręgosłup: * Przepukliny do kanału kręgowego: przemieszczenie jądra miażdżystego po przerwaniu pierścienia włóknistego tarczki międzykręgowej; powoduje ucisk na rdzeń i nerwy. * Półkręgi (hemivertebrae): wrodzona wada (często u buldożków francuskich), prowadząca do wad postawy i ucisku na rdzeń. * Mielografia: badanie rtg z kontrastem wprowadzonym do jamy podpajęczynówkowej (podpotyliczna lub lędźwiowa).
Kończyny: * Dysplazja stawu łokciowego: choroba dziedziczna ras dużych, prowadzi do przemieszczenia fragmentów chrzęstno-kostnych. * Dysplazja stawów biodrowych: zaburzenie rozwojowe ras szybko rosnących (owczarki, labradory). Ocena FCI w Polsce ( $21$ ras): * A: wolny od dysplazji. * B: prawie prawidłowe stawy. * C: niewielka dysplazja. * D: średnia dysplazja. * E: ciężka dysplazja. * Zerwanie więzadeł krzyżowych: najczęściej przednie. Diagnostyka: test szufladowy, test kompresji piszczeli. * Zwichnięcie rzepki: okresowe przemieszczenie poza rowek. U ras miniaturowych najczęściej przyśrodkowe, u ras dużych boczne.

Układ Trawienny

Jama ustna i Zęby: * Heterodontyzm: zróżnicowanie kształtu zębów (siekacze - I, kły - C, przedtrzonowce - P, trzonowce - M). * Diphiodontyzm: występowanie dwóch pokoleń zębów (mleczne i stałe). * Charakterystyka uzębienia psa: szkliwoguzkowe, niskokoronowe (brachydontyczne), o ostrych guzkach (sekodontyczne) i chwytne (haplodontyczne). * Wzór zębowy: * Mleczne: $\frac{313}{313} \times 2 = 28$ . * Stałe: $\frac{3142}{3143} \times 2 = 42$ . * Zęby łamacze: górny P4 i dolny M1. * Uzębienie psów brachycefalicznych: rotacje zębów (głównie przedtrzonowców), wady zgryzu. * Przetrwałe zęby mleczne: występują u ok. $15\%$ pacjentów, głównie u ras miniaturowych (york, shih-tzu).
Język i Ślinianki: * Język posiada brodawki mechaniczne (nitkowate, stożkowate) i czuciowe (grzybowate, okolone, liściaste). * Liczba kubków smakowych u psa: ok. $1700$ (dla porównania krowa: $30\,000$ ). * Smaki: słodki, gorzki, kwaśny, słony, umami. * Główne ślinianki: przyuszna, podjęzykowa, żuchwowa.
Przewód pokarmowy: * Przełyk: dominuje tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana (możliwość cofania pokarmu). * Żołądek: jednokomorowy prosty, wydziela soki o silnie kwaśnym odczynie (kwas solny + pepsyna). * Jelito cienkie: dwunastnica (miejsce uścia żółci i soku trzustkowego), jelito czcze (najdłuższe, wchłanianie - kosmki), jelito kręte. * Jelito grube: jelito ślepe (skręcone świderkowato), okrężnica (układ litery U), odbytnica.
Wątroba i Trzustka: * Wątroba: cztery płaty (prawy, lewy, ogoniasty, czworoboczny). Produkuje żółć (emulguje tłuszcze, zobojętnia kwas żołądkowy). * Trzustka: wydziela sok trzustkowy (enzymy: trawienie białek, cukrów, tłuszczów) oraz insulinę (hormon).

Układ Oddechowy

Budowa i Funkcja: * Drogi oddechowe: nos zewnętrzny, jama nosowa, gardło, krtań (funkcja głosotwórcza), tchawica, oskrzela. * Jama nosowa: zawiera małżowiny nosowe (ogrzewanie i nawilżanie powietrza). Brak zatoki szczękowej (jest zachyłek szczękowy), występuje zatoka czołowa. * Węch: pies jest zwierzęciem makrosmatycznym. * Powierzchnia nabłonka węchowego: pies ok. $150\,cm^2$ , człowiek ok. $5\,cm^2$ . * Liczba komórek węchowych: pies ok. $250$ mln, człowiek ok. $60$ mln. * Narząd Jacobsona (lemieszowo-nosowy): narząd tropienia/węchu ustnego.
Klinika: * Zespół oddechowy ras krótkoczaszkowych: wąskie nozdrza, za długie podniebienie miękkie, zapadanie krtani i tchawicy. * Zapadanie tchawicy: typowe dla yorkshire terierów. * Aspergiloza: grzybicze zapalenie jam nosowych ( $12-34\%$ przypadków).
Płuca: * Płuco lewe: płat doczaszkowy (cz. doczaszkowa i doogonowa), płat doogonowy. * Płuco prawe: płat doczaszkowy, środkowy, dodatkowy, doogonowy.

Układ Moczowo-Płciowy

Układ Moczowy: * Nerka: u psa jednobrodawkowa gładka (fasolowata). Masa: $40-60\,g$ . Położona pozaotrzewnowo. * Pęcherz moczowy: kształt gruszki, u psa wypełniony wkracza do jamy brzusznej (staje się macalny). * Cewka moczowa: u samców służy układowi moczowemu i płciowemu (uchodzą do niej nasieniowody).
Układ Płciowy Męski: * Gonada: jądro (produkuje plemniki i androgeny). * Prącie: ustalone, zawiera kość prącia (os penis). Żołądź posiada część długą i opuszkę żołędzi (powiększa się podczas "szczepienia"). * Wnętrostwo: niepełne zstąpienie jąder do moszny.
Układ Płciowy Żeński: * Gonada: jajnik (produkcja komórek jajowych, estrogenów i gestagenów). * Macica: dwurożna przegrodowa. Błona mięśniowa jest bardzo silnie rozwinięta. * Pochwa i przedsionek: granica wyznaczona przez ujście cewki moczowej. W przedsionku znajduje się opuszka przedsionka. * Łożysko: śródbłonkowo-kosmówkowe, pod względem kształtu: obręczowe (popręgowe).

Gruczoły Dokrewne

Przysadka: nadrzędny gruczoł koordynujący.
Tarczyca: produkuje jodotyroniny (rozwój, gospodarka wapniowo-fosforanowa).
Nadnercze: kora (kortykoidy - elektrolity, metabolizm), rdzeń (adrenalina, noradrenalina).
Szyszynka: melatonina (rytmy dobowe/sezonowe).

Układ Krążenia

Dostęp naczyniowy kliniczny: * Tętnica udowa (pomiar tętna). * Żyła szyjna zewnętrzna, żyła odpromieniowa, żyła odstrzałkowa.
Tętno ( $min^{-1}$ ): * Psy dorosłe małych ras: $80-160$ . * Psy dorosłe dużych ras: $60-120$ . * Młode psy: $100-180$ .
Układ chłonny: węzły chłonne (żuchwowy, szyjny powierzchowny, podkolanowy), śledziona (po lewej stronie żołądka), grasica (zanika do $2-3$ roku życia).

Powłoka Wspólna i Narządy Zmysłów

Skóra i wytwory: * Włosy: pokrywowe, wełniste, szczeciniaste, czuciowe (zatoki żylne). * Gruczoły: potowe (tylko na opuszkach), łojowe, zatok przyodbytowych (produkują wydzielinę o zapachu charakterystycznym). * Sutki: zazwyczaj $5$ par w układzie piersiowo-brzusznym. * Opuszki: amortyzatory, narząd dotyku, biorą udział w termoregulacji (gruczoły potowe).
Narząd wzroku: * Błona naczyniowa zawiera makatę odblaskową (tapetum lucidum) - lepsze widzenie nocą, zielonożółte świecenie oczu. * Źrenica: u psa okrągła. * Powieka III: fałd półksiężycowaty z gruczołem. * Choroby: entropion (podwinięcie), ektropion (odwinięcie), wiśniowe oko (wypadnięcie gruczołu III powieki).
Narząd słuchu: * Budowa: ucho zewnętrzne, środkowe (kosteczki słuchowe, błona bębenkowa), wewnętrzne (błędnik). * Głuchota białych psów: wrodzona wada u osobników biało-czarnych/marmurkowych z błękitną tęczówką (np. dalmatyńczyk, WHWT).