Masaż Segmentarny - Kompleksowy Przewodnik Teoretyczny i Metodyczny

Definicja i charakterystyka masażu segmentarnego

  • Masaż segmentarny jest klasyfikowany jako zabieg fizykalny.
  • Główna różnica względem masażu klasycznego polega na szczególnym zastosowaniu w leczeniu chorób narządów wewnętrznych.
  • Cechy charakterystyczne metody:     * Ściśle określona kolejność wykonywania poszczególnych chwytów.     * Specyficzne zasady dawkowania bodźców.     * Określona technika wykonywania zabiegu.
  • Twórcy metody: Otto Gläser i Wilhelm Albrecht Dalicho (Niemcy).     * Metoda powstała na bazie kilkunastoletniej działalności praktycznej oraz prac innych badaczy zajmujących się oddziaływaniami między narządami a tkankami.
  • Relacja z masażem klasycznym:     * Masaż segmentarny uwzględnia zmiany odruchowe w różnych tkankach i pozwala na ich usuwanie.     * Jest uznawany za uzupełnienie masażu klasycznego ze względu na wpływ na narządy wewnętrzne.     * Istnieją opinie badaczy twierdzących, że to masaż klasyczny stanowi uzupełnienie metody segmentarnej.

Podstawy fizjologiczne i naukowe

  • Wymagane kompetencje masażysty:     * Znajomość anatomii i fizjologii człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji układu nerwowego.     * Zdolność rozpoznawania zmian odruchowych.     * Uwzględnianie możliwości występowania przesunięć odruchowych.
  • Fundamenty teoretyczne:     * Oddziaływanie na narządy wewnętrzne odbywa się poprzez środki stosowane na powierzchni ciała.     * Sprzężenie zwrotne (feedback): wszystkie części ciała są ze sobą powiązane.     * Holistyczne podejście do pacjenta: żadna choroba nie jest ograniczona tylko do zmian miejscowych, zawsze wpływa na cały organizm.
  • Objawy odruchowe i metamery:     * Procesy patologiczne wywołują objawy w tkankach i narządach sprzężonych funkcjonalnie, szczególnie tych unerwionych przez te same odcinki rdzenia kręgowego (metamerymetamery).     * Zmiany wywołane odruchowo mogą wtórnie oddziaływać na pierwotne ognisko chorobowe.     * Masaż usuwa te zmiany w skórze, mięśniach, tkance łącznej i okostnej, co przywraca prawidłowe stosunki fizjologiczne.
  • Wkład Henry’ego Heada:     * Stwierdził, że w chorobach narządów wewnętrznych dermatomy (określone odcinki skóry) wykazują nadwrażliwość na bodźce takie jak: ucisk, dotyk, ciepło oraz zimno.     * Bodźce, które normalnie są bezbolesne, w tych strefach wywołują ból.
  • Obszary występowania zmian:     * Tkanka mięśniowa.     * Naczynia i ukrwienie.     * Tkanka łączna.     * Nerwy.     * Tkanka kostna.     * Okostna.

Wskazania i przeciwwskazania do zabiegu

  • Wskazania ogólne:     * Czynnościowe i przewlekłe choroby narządów wewnętrznych.     * Zaburzenia krążenia.     * Czynnościowe, zwyrodnieniowe i przewlekłe gośćcowe choroby kręgosłupa, stawów oraz tkanek miękkich.     * Stany pourazowe: skręcenia, zwichnięcia, złamania.     * Zaburzenia wegetatywnego układu nerwowego.     * Zaburzenia funkcjonowania gruczołów wewnątrzwydzielniczych.     * Zastosowanie w sporcie: masaż przedstartowy.
  • Przeciwwskazania ogólne:     * Ostre bakteryjne zapalenia tkanek i narządów wymagające chirurgii.     * Zakażenia ogólne z wysoką temperaturą.     * Ostre stany zapalne.     * Choroby nowotworowe.     * Krwawienia, krwotoki i groźba ich wystąpienia.     * Brak zmian odruchowych.
  • Szczegółowe przeciwwskazania zależne od jednostki chorobowej:     * Zawsze: guzy, nowotwory, choroby zakaźne, stany po złamaniach (bez diagnozy), brak diagnozy.     * Migrena/bóle głowy: zanik, obrzęk lub tętniak mózgu, wzmożone ciśnienie śródczaszkowe, bóle metaboliczne, jamistość rdzenia.     * Choroby kręgosłupa: jamistość rdzenia, gruźlica kręgów, żeber i miednicy, ropienie rdzenia, ostre stany rwy kulszowej.     * Choroby stawów i kości kkg: wczesny okres po urazie, świeże złamania, znaczne zaburzenia krążenia obwodowego kkg.     * Choroby stawów i kości kkd: przeciwwskazania jak wyżej oraz krwotok menstruacyjny, żylaki podudzia i uda.     * Choroby serca: świeży zawał, zapalenie zastawek, duża sklerotyzacja naczyń wieńcowych, ostra dusznica i astma sercowa, stany po operacjach, ostre stany zapalne barku i splotu barkowego.     * Choroby naczyń kkg i kkd: zakrzepowe zapalenie żył, choroba zwyrodnieniowa tętnic, ostre stany zapalne nerwów obwodowych, żylaki i menstruacja (przy kkd).     * Choroby płuc: stany zapalne, nowotwory, ropienie i jamistość rdzenia, krwotoki.     * Choroby żołądka, jelit, wątroby: stany wymagające chirurgii (‐ostry brzuch‐), pęknięcie wrzodu, bliznowate zwężenia, WZW, krwotok menstruacyjny.

Metodyka i technika wykonania

  • Środki pomocnicze: w masażu segmentarnym nie stosuje się środków poślizgowych.
  • Relacja z pacjentem: konieczne jest wyjaśnienie pacjentowi celu i lokalizacji chwytów, które mogą wydawać się niezwiązane z bolesnym miejscem.
  • Kolejność postępowania:     1. Wyszukanie stref segmentarnych ze zmianami odruchowymi.     2. Masaż korzeni nerwowych obustronnie wzdłuż kręgosłupa.     3. Opracowanie zmienionych segmentów (od najniższych i najbardziej powierzchownych).     4. Pierwsze zabiegi: łagodne masowanie punktów maksymalnych (z wyjątkiem chorób serca, wątroby i dróg żółciowych).
  • Kolejność obszarów ciała:     1. Grzbiet.     2. Miednica.     3. Klatka piersiowa.     4. Kark i głowa.     5. Brzuch.     6. Kończyny.

Prawa i zasady dawkowania bodźców

  • Prawo Kowarschika (Prawo wzajemnie zwrotnej siły bodźca):     * Siła bodźca jest odwrotnie proporcjonalna do stopnia zaburzonej reaktywności.     * Im ostrzejsze objawy i większe zaburzenia układu autonomicznego, tym słabszy bodziec należy zastosować.
  • Prawo Wildera (Prawo wartości wyjściowych):     * Im większe wyjściowe pobudzenie układu autonomicznego (lub jego części), tym mniejsza jego pobudliwość na bodźce pobudzające, a większa na bodźce hamujące.     * Zastosowanie zbyt silnego bodźca grozi pogorszeniem stanu zdrowia i wywołaniem przesunięć odruchowych w nowych obszarach.

Praktyczne uwagi i bezpieczeństwo

  • Specjalne środki ostrożności:     * Zaburzenia kardiologiczne lub pulmonologiczne: masaż wykonuje się wyłącznie w pozycji siedzącej.     * Opracowywanie lewej łopatki: wymaga zachowania szczególnej siły bodźca ze względu na ryzyko przesunięć odruchowych ze strony serca.     * Choroba wrzodowa żołądka: ostrożność przy lewym mięśniu podgrzebieniowym (ryzyko reakcji żołądka).     * Problemy obręczy barkowej i kkg: przed zabiegiem należy zbadać bolesność i ruchomość łokcia oraz barku (pacjent może nie być w stanie przyjąć wymaganej pozycji dłoni na plecach lub czole).

Diagnostyka różnicowa – ból w okolicy grzbietu

Dolegliwości, które mogą wywoływać lub imitować ból grzbietu:

  • Schorzenia jamy brzusznej: wrzód trawienny, nowotwór jelita grubego, problemy z aortą brzuszną.
  • Przepuklina rozworowa: zazwyczaj wiąże się z obustronnym bólem klatki piersiowej i barków.
  • Syndrom ogona końskiego: problemy z mikcją/defekacją, osłabienie nóg, zaburzenia chodu (wymaga natychmiastowej hospitalizacji).
  • ZZSK (Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa): podejrzenie przy powolnym nasilaniu dolegliwości u mężczyzn przed 40. rokiem życia.
  • Dusznica: ból może promieniować do przedniej części odcinka szyjnego, klatki piersiowej i lewego barku.
  • Woreczek żółciowy: ból rzutowany na środkową część odcinka piersiowego (jedno- lub obustronnie) lub prawy bark, często po posiłku.
  • Choroba Crohna: ból w okolicy stawów krzyżowo-biodrowych i prawego pośladka (przy perforacji kości biodrowej).
  • Kamica nerkowa (kolka nerkowa): dotkliwy ból w odcinku Th−LTh-L.
  • Tętniak: silny ból niskiego odcinka kręgosłupa, może promieniować do jąder przed pęknięciem.
  • Uszkodzenia krążków L: mogą powodować punkty spustowe w mięśniu czworobocznym lędźwi.
  • Patologie stawów biodrowych: często powiązane z punktami spustowymi w mięśniach pośladkowych.