River‐Valley, Mediterranean, American & Pacific Civilizations – Quick Review

Kabihasnang Lambak-Ilog

• Pag-usbong ng agrikultura → pagtipon sa mayamang lupain na dinadaluyan ng ilog

Mesopotamia (Sumerian)

• Lugar: pagitan ng Tigris at Euphrates (“Mesopotamia” = “between rivers”)
• Sumerian kabihasnan ≈ $6500$ BCE
• Tanyag na lungsod-estado: Uruk, Eridu, Ur, Akkad

Indus Valley

• Ilog Indus (mahaba sa Pakistan) → Himalaya → Dagat Arabian
• Kabihasnan ≈ $3300$–$1200$ BCE; sentro: Mohenjo-daro, Harappa
• May kalakalan sa Mesopotamia (mga banga, selyo)
• Sistema ng pagsulat = hindi pa nababasa

Sinaunang Ehipto

• “Kemet” sa pampang ng Nile; pinagbuklod ni Menes ≈ $3000$ BCE
• Mga yugto:
  • Early Dynastic $2900$–$2544$ BCE – hieratic script
  • Old Kingdom $2543$–$2120$ BCE – piramide
  • First Intermediate $2118$–$1980$ BCE – pagkawatak-watak
  • Middle Kingdom $1980$–$1760$ BCE – “ginintuang panahon”
  • Second Intermediate $1759$–$1539$ BCE – Hyksos
  • New Kingdom $1539$–$1077$ BCE – rurok, imperyo, templo sa Thebes/Abu Simbel
  • Third Intermediate $1076$–$723$ BCE – Kush; demotic script
  • Late Period $664$–$332$ BCE – Persia

Mediterranean Greece

• Indo-European migrasyon ≈ $3000$–$2000$ BCE

Minoans (Crete)

• Pinangalan kay Haring Minos; mataas na kalinangan
• Sistema ng pagsulat: Linear A (undeciphered)

Mycenaeans

• Unang nagsalita ng wikang Greko; gumamit ng Linear B
• Sinakop ang Crete; bumagsak sa Dorians ≈ $1200$ BCE

Kabihasnang Mesoamerica

Olmec (“Rubber People”)

• Gulf of Mexico; umusbong ≈ $1200$–$400$ BCE
• San Lorenzo – colossal stone heads; La Venta – $100$-ft clay mound (libingan/sentro ng pananampalataya)

Maya

• Timog Mexico → Yucatán & Central America
• Klasikong Panahon $250$–$900$ CE; bawat lungsod-estado pinamumunuan ng Ajaw
• Sistema ng pagsulat: hieroglyphics
• Ambag: kalendaryo, astronomiya, matematika (base-$20$, shell = $0$)
• Pagbagsak: sobrang populasyon, digmaan, pagkasira ng kapaligiran

Aztec

• Lambak ng Mexico; sun-god Huitzilopochtli, pagsasakripisyo (obsidian kutsilyo)
• Ekonomiya: agrikultura (chinampa), aqueduct para irigasyon
• Ambag: gamot (passion flower), edukasyon sa kabataan

Inca Empire (Andes)

• Kabiserang Cuzco; rurok ≈ $1500$ CE
• Ayllu = yunit panlipunan; Mita = obligatoryong paggawa
• Paniniwala: polytheist; Inti (araw), Mama Killa (buwan)
• Ambag: malawak na lansangan, terrace farming, chasqui (tagapagbalita), maagang paggamit ng kape at penicillin-like molds

Polynesia & Austronesian Migrations

• Oceania → $10{,}000$ pulo; rehiyon: Polynesia, Melanesia, Micronesia, Australasia
• Polynesian Triangle = Hawaii – Easter Island – New Zealand
• Klima: tropikal; trade winds; bagyo (Ene–Mar)
• Teorya ng migrasyon:
  • Express Train – mabilis mula Taiwan → Pilipinas → Indonesia → New Guinea
  • Entangled Bank – mahaba, may pakikipag-ugnayan sa naunang tribo
  • Slow Boat – katulad ng Express pero mas matagal na pananatili sa Melanesia