FILIPINO

MGA LITERATURANG AKDA SA PANAHON NG MGA KASTILA

PAGKAKAHATI-HATI NG KALINANGAN

  • Ang panahon ng pananakop ng mga Kastila ay isang komplikadong yugto sa kasaysayan ng Pilipinas.

  • Sa kabila ng mga pagsubok, ito rin ay isang panahon ng pagsibol ng literaturang Pilipino.

  • Mahalaga ang pag-aaral ng mga akdang naisulat sa panahong ito, ukol sa mga manunulat at kanilang naiambag.

MAIKLING PANIMULA NG ARALIN

  • Lumitaw ang sining ng panitikan sa kabila ng kontrol ng Kastila

  • Pagsusuri kung sino ang mga manunulat, ano ang kanilang mga likha, at ang kahalagahan nito sa kasalukuyang panahon.

MAY KAHULUGAN ANG MGA SULAT

  • Ang mga Pilipino ay ginamit ang panitikan bilang sandata sa pakikibaka para sa kanilang pagkakakilanlan.

BAHAGI 1: SINO ANG MANUNULAT?

DR. JOSE P. RIZAL

  • Tanyag na Manunulat
      - Pinaka-kilala at pinaka-impluwensyal na manunulat ng panahon ng Kastila.
      - Multi-disiplinaryong indibidwal: doktor, pintor, eskultor, polyglot.
      - Nag-aral sa Ateneo Municipal at Universidad de Santo Tomas, at nagpatuloy sa Europe (Madrid, Paris, Heidelberg).

  • Mga Akda
      - Noli Me Tangere (1887): Inilantad ang pang-aabuso ng mga prayle at kahirapan ng mga Pilipino.
      - El Filibusterismo (1891): Mas madilim at radikal na pagtalakay sa posibilidad ng rebolusyon.
      - Mi Último Adiós: Huling tula bago siya barilin.

MARCELO H. DEL PILAR

  • Manunulat at Abogado
      - Isang matapang na manunulat laban sa kapangyarihan ng Simbahang Kastila.
      - Tumakas sa Espanya; naging editor ng La Solidaridad.

  • Mga Akda
      - Fray Botod: Isang satirang naglalarawan ng tamad at malupit na pari.
      - Namatay sa Barcelona sa kabila ng kanyang pagsusumikap sa mga karapatang sibil ng mga Pilipino.

GRACIANO LOPEZ JAENA

  • Tagapagtatag ng La Solidaridad
      - Mahusay na mananalumpati at manunulat ng satira.

  • Mga Akda
      - Mga Pilipino: Pagtatanggol ng kakayahan at dignidad ng mga Pilipino.

FRANCISCO BALAGTAS

  • Hari ng Tula ng Pilipinas
      - Nagbigay ng pundasyon sa panitikan.

  • Pinakamahalagang Akda
      - Florante at Laura (1838): Kritikal na mensahe laban sa pang-aabuso ng kapangyarihan.
      - Isinulat habang nakabilanggo; ginamit ang dayuhang setting para makaiwas sa censura.

PEDRO PATERNO

  • Unang Nobelang Pilipino
      - Manunulat, abogado, at politiko.

  • Ninay (1885): Naglarawan ng kultura at buhay ng mga Pilipino.

ANDRES BONIFACIO

  • Ama ng Rebolusyon
      - Kilalang lider at manunulat.

  • Pinakamahalagang Akda
      - Pag-ibig sa Tinubuang Lupa: Panawagan sa pagmamahal sa bansa.

ANTONIO LUNA

  • Heneral at Manunulat
      - Sumulat para sa La Solidaridad; mga artikulo ukol sa mga isyung panlipunan.

EMILIO JACINTO

  • Utak ng Katipunan
      - Sumulat ng Kartilla ng Katipunan: Gabay sa moralidad at pagpapahalaga.

APOLINARIO MABINI

  • Utak ng Rebolusyon
      - Patuloy na sumulat kahit may kapansanan; naglatag ng sampung utos ng isang tunay na Pilipino.
      - El Verdadero Decalogo: Talaan ng mga utos.

JULIAN FELIPE

  • Kompositor
      - Kilala sa paglikha ng Lupang Hinirang, pambansang awit.

PASCUAL POBLETE

  • Mamamahayag
      - Unang nagsulat sa wikang Filipino; nag-ambag sa mga pahayagan.

JOSE PALMA

  • Makata at Mamamahayag
      - Sumulat ng Lupang Hinirang, orihinal na pinamagatang Filipinas.

BAHAGI 2: MGA URI NG PANITIKAN NOONG PANAHON NG KASTILA

Uri ng Akda

  • Pasyon
      - Mahabang tulang pasalaysay ukol sa buhay ni Jesucristo.
      - Minsang inaawit tuwing Mahal na Araw; sumasalamin sa tibay ng mga Pilipino.

  • Doctrina Cristiana
      - Unang limbag na aklat (1593).
      - Naglalaman ng mga turo ng Kristiyanismo.

  • Panitikan
      - Saklaw ng lahat ng anyo ng literatura (tula, nobela).

  • Urbana at ni Feliza
      - Isang aklat ng asal; gabay sa kababaihan noong panahong iyon.

  • Karagatan
      - Dulang panrelihiyon; ipinagdiriwang tuwing Mayo.

  • Duplo
      - Paligsahan ng talumpati, debate.

  • Panunuluyan
      - Dulang nagpapakita ng paghahanap ng matutuluyan ni Maria at Jose.

  • Tibag
      - Dula ukol sa paghahanap ni Santa Elena sa Krus.

  • Karilyo
      - Dulang gumagamit ng anino; libangan at pampulitikang ekspresyon.

  • Komedya
      - Dulang ukol sa labanan ng mga Kristiyano at Muslim.

BAHAGI 3: MGA LAYUNIN AT PAKSA NG KANILANG SULATIN

  1. Pagbabago at Reporma
       - Hangarin na humiling ng mga repormang panlipunan mula sa Kastila.

  2. Paglalantad ng Pang-aabuso
       - Pagbubunyag ng katiwalian ng mga prayle at pamahalaan.

  3. Pagpapalakas ng Nasyonalismong Pilipino
       - Gisingin ang pagmamahal at pagkakakilanlang Pilipino.

  4. Pagpapanatili ng Kultura
       - Pananatili ng mga tradisyon sa kabila ng pananakop.

PASASALAMAT

  • Salamat sa pagdalo at pakikinig!

  • Paalala: Ipadala ang Gcash para sa mga premyo!