Een_poot_over_de_grens_de_wolf_in_Nederland_en_Duitsland - CG_Dijkstra_

Inleiding

Na jaren van afwezigheid is de wolf sinds 2015 terug in Nederland, met een huidige geschatte populatie van 30 tot 35 individuele wolven, voornamelijk geconcentreerd in de uitgestrekte natuurgebieden zoals De Hoge Veluwe en het Drents-Friese Wold. Deze herintroducé brengt een aantal uitdagingen met zich mee voor Gedeputeerde Staten (GS) in verschillende provincies. Enerzijds is er de voortdurende schade aan landbouwhuisdieren zoals schapen en kalveren, wat leidt tot aanzienlijke economische verliezen voor boeren. Anderzijds is er de sterke juridische bescherming die de wolf geniet onder internationale en Europese wetgeving, waardoor het moeilijk is om adequaat op deze schade te reageren. In reactie op deze dilemma's hebben GS van Friesland, Overijssel en Drenthe een verzoek ingediend bij de Minister voor Natuur en Stikstof. Zij pleiten voor een verlaging van de beschermingsstatus van de wolf binnen de EU, zodat er meer mogelijkheden ontstaan voor regulering en beheer van het wolvenbestand. De terugkeer van grote carnivoren zoals de wolf roept ook grotere maatschappelijke en politieke vragen op: veel boeren en burgers ervaren angst en onzekerheid, waarbij een aanzienlijk aantal van hen de wolf liever weer kwijt zou willen. Internationaal en Europees Soortenbeschermingsregime De bescherming van grote carnivoren, inclusief de wolf, is geregeld via verschillende internationale en Europese verdragen, waarvan de Conventie van Bern de meest invloedrijke is. De wolf is daar aangemerkt als een "strictly protected fauna species", wat betekent dat leden van deze soort onder strikte voorwaarden beschermd moeten worden. Deze bepalingen zijn verder geïmplementeerd in de Habitatrichtlijn, die een bindend juridische basis legt voor de bescherming van verschillende diersoorten binnen de EU, en zijn verwerkt in de Nederlandse Wet natuurbescherming (Wnb). Artikel 12 van de Habitatrichtlijn verplicht EU-lidstaten om juridische kaders op te stellen ter bescherming van kwetsbare soorten, waaronder de wolf. Echter, afwijkingen van deze bescherming zijn mogelijk indien voldaan wordt aan strikte voorwaarden zoals vastgelegd in artikel 16 van de Habitatrichtlijn, wat ruimte biedt voor uitzonderingen in situaties van ernstige schade of andere ernstige bedreigingen. De Wolf in Nederland: Nederlands Soortenbeschermingsregime **Verbodsbepalingen** In Nederland zijn er wettelijke bepalingen die het doden, vangen en verstoren van in het wild levende dieren, waaronder de wolf, expliciet verbieden volgens de artikelen 3.5 en 3.8 van de Wnb. Het Hof van Justitie van de EU (HvJ EU) heeft verduidelijkt dat "in het wild levende dieren van soorten" die essentieel zijn voor ecosystemen bescherming genieten en dat hun "natuurlijk verspreidingsgebied" breder is dan alleen de geografische ruimte. Dit betekent dat juridische bescherming niet alleen lokaal, maar vaak ook regionaal en internationaal moet worden beschouwd. Bewust handelen waarbij de kans op overtreding van verbodsbepalingen wordt aanvaard (voorwaardelijk opzet) kan leiden tot juridische sancties, wat de noodzaak benadrukt voor boeren en andere betrokken partijen om zich aan de regels te houden. **Afwijken van de Verbodsbepalingen** In bepaalde situaties, zoals bij aanhoudende schade aan landbouwhuisdieren door wolven, kunnen Gedeputeerde Staten ontheffingen verlenen van de verbodsbepalingen, maar dit is onderhevig aan strikte voorwaarden. Er is ook de mogelijkheid om alternatieven te overwegen, zoals het plaatsen van hekken of het inzetten van beschermhonden, voordat er van de verbodsbepalingen kan worden afgeweken. Dit kan bijdragen aan een meer harmonieuze relatie tussen menselijke activiteiten en de aanwezigheid van de wolf in het landschap. De Wolf in Duitsland: Duits Soortenbeschermingsregime **Verbodsbepalingen** In Duitsland is de wolf ook beschermd onder het Bundesnaturschutzgesetz (BNatSchG), waar hij als een "streng beschermde soort" is geclassificeerd. Dit omvat vergelijkbare verbodsbepalingen als die in Nederland, die erop gericht zijn de wolf en zijn leefgebied te beschermen en het risico op conflicten tussen mensen en wolven te minimaliseren. **Afwijken van de Verbodsbepalingen** De Duitse wetgeving staat ook de mogelijkheid toe om onder bepaalde omstandigheden van de verbodsbepalingen af te wijken. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een bedreiging voor de mens of bij ernstige schade aan landbouwhuisdieren. Jurisprudentie in Duitsland heeft echter aangetoond dat het bewijs voor ontheffing strikt geëvalueerd moet worden, wat een extra laag van verantwoordelijkheid toevoegt aan de besluitvorming. **Rechtsvergelijkende Analyse** De soortenbeschermingsregimes in Nederland en Duitsland tonen veel overeenkomsten, maar ook belangrijke verschillen. Duitsland heeft bijvoorbeeld een algemene hardheidsclausule in § 67 Abs. 2 BNatSchG, die Nederland mist. Deze clausule biedt meer mogelijkheden voor uitzonderingen op de verbodsbepalingen, vooral in situaties waar eigendomsrechten op onredelijke wijze belast worden. Dit kan implicaties hebben voor zowel het beleid als de uitvoering in beide landen. Slotbeschouwing Juridisch gezien is er weinig ruimte voor verandering omtrent de aanwezigheid van de wolf in Nederland. Ondanks de mogelijkheden voor afschot in specifieke gevallen, lijkt de kans dat dit op nationaal niveau wordt geïmplementeerd momenteel gering. Een belangrijk aspect is de noodzaak van een gezamenlijk internationaal wolvenplan met Duitsland, wat een gezamenlijke aanpak van het populatiebeheer mogelijk maakt en bijdraagt aan een duurzame manier van co-existentie. Daarnaast vraagt de terugkeer van de wolf om solidariteit van de maatschappij, om samen te leven met deze soort te bevorderen en zorgen voor effectieve compensatie voor getroffen boeren mogelijk te maken.