Plan Marshalla

Na Zachodzie i za żelazną kurtyną (1949-1968)

1. Dwa systemy gospodarcze

  • Plan Marshalla (1947 r.)

    • Sowiecka odpowiedź na plan Marshalla:

    • Powstanie Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) w styczniu 1949 r.

    • Dodatkowe narzędzie kontroli gospodarek państw za żelazną kurtyną.

    • Umożliwia Związkowi Sowieckiemu wywóz towarów o wartości około 14 mld dolarów z państw satelickich (np. Polski), które przekraczają pomoc od USA w ramach planu Marshalla.

2. Powstanie EWWIS

  • EWWIS (Europejska Wspólnota Węgla i Stali)

    • Powstanie w 1952 roku.

    • Plan Schumana (1950 rok) jako inicjatywa myśląca o integracji europejskiej.

3. NATO i Układ Warszawski w okresie zimnej wojny

  • Państwa członkowskie NATO (od 1949):

    • Belgia, Dania, Francja, Holandia, Islandia, Kanada, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Włochy.

    • Rozszerzenie: Grecja, Turcja (1952), RFN (1955), Hiszpania (1982).

  • Państwa członkowskie Układu Warszawskiego (od 1955):

    • Albania, Bułgaria, Czechosłowacja, Polska, Rumunia, Węgry, ZSRR.

    • NRD (od 1956).

    • Wystąpienie Albanii z Układu Warszawskiego (1968).

4. Koniec stalinizmu

  • Całkowite podporządkowanie Związkowi Sowieckiemu / Stalinowi:

    • Niepodzielne rządy partii komunistycznej; zakaz istnienia partii opozycyjnych.

    • Kult jednostki.

    • Aparat bezpieczeństwa (np. NKWD/UB) odgrywa kluczową rolę; terror wobec społeczeństwa i obozy pracy (ŁAGRY).

    • Planowa ateizacja społeczeństwa.

  • Całkowita kontrola obiegu informacji:

    • Cenzura.

  • Nacjonalizacja:

    • Przejęcie przez państwo rolnictwa, przemysłu i handlu.

  • Charakterystyka krajów demokracji ludowej w okresie stalinizmu:

    • Rządy stworzone przez Stalina.

5. Śmierć Stalina i odwilż

  • Śmierć Stalina:

    • 5 marca 1953 r.

  • Przejęcie władzy przez Nikitę Chruszczowa:

    • XX Zjazd KPZS: 25 lutego 1956.

    • Początek odwilży:

    • Krytyka rządów Stalina oraz destalinizacja.

    • Koniec kultu jednostki.

    • Ograniczenie władzy aparatu bezpieczeństwa KGB (Komitet Bezpieczeństwa Państwowego).

    • Amnestia dla więźniów politycznych.

    • Rehabilitacja skazanych.

    • Złagodzenie cenzury.

    • Polityka odprężenia: poprawa stosunków z Zachodem do 1960 r.; "pokojowe współistnienie".

    • Możliwa własna droga do socjalizmu w ZSRR.

6. Rewolucja węgierska (1956)

  • Powstanie węgierskie (23 października - 10 listopada 1956):

    • Przewodniczącym węgierskiego rządu stał się Imre Nagy.

    • 24 października na ulice Budapesztu wjeżdżają sowieckie czołgi, nakazane przez węgierską partię komunistyczną.

    • Przejrzystość reform i wsparcie Nagya przez społeczeństwo sprzeciwiające się starym praktykom.

  • Interwencja radziecka:

    • Rankiem 4 listopada 1956 r. armia radziecka ponownie wkroczyła do Budapesztu na polecenie Kremla.

    • Walki trwają tydzień; aż do końca listopada Węgry zostają podbite przez wojska radzieckie.

  • Skutki rewolucji:

    • Ok. 200 tysięcy Węgrów uciekło na Zachód;

    • W walkach zginęło ok. 2.5 tys. Węgrów i ponad 700 żołnierzy radzieckich.

    • Imre Nagy i innych uczestników rewolucji skazano na karę śmierci.

    • Rządy węgierskie przez następne 32 lata sprawują ci, którzy wezwali armię radziecką przeciw własnemu narodowi.

7. Praska wiosna (1968)

  • Socjalizm z ludzką twarzą:

    • Jakie zmiany i reformy mogą być wprowadzone w ramach socjalizmu?

  • Doktryna Breżniewa "ograniczonej suwerenności":

    • Ograniczenie suwerenności państw członkowskich na rzecz interesów wspólnoty socjalistycznej.

    • Wszyscy komuniści obowiązani do wierności ZSRR.

    • Interwencja państw Układu Warszawskiego (20/21 sierpnia 1968 r.) w odpowiedzi na Praską Wiosnę.

8. Mur Berliński

  • Symbol zimnej wojny i podziału Europy:

    • Zbudowany 12/13 sierpnia 1961 r., reprezentuje podział między Wschodem a Zachodem.