vizuelne komunikacije

Vizuelne komunikacije odnose se na komunikaciju informacija i ideja vizuelnim

sredstvima poput:

-znaka

-crteža

-boje

-slike

-slova i pisma

-fotografije

-digitalnih i elektronskih zapisa

Crteži na stijenama i pećinsko slikarstvo

Najraniji oblik vizuelnog komuniciranja među ljudima veže se za preistorijski period tj. Paleolitski period (staro kameno doba) pećinskog slikarstva i crteža na zidovima u unutrašnjosti pećina, svodovima i stijenama.

40.000 godina prvi oblici vizuelnog komuniciranja prikazuju scene iz lova i životinje poput bizona, hijene, konja, jelena, ali i tragove ljudskog tijela poput otiska šake, i mnoge apstraktne znake i forme koji moguće da svjedoće o začecima pisanja.

Za njihovo izvođenje korišteni su zemljani pigmenti, ugalj, glina, minerali i sl.

Otkriće pećine Kosker i pećine Šove, u Ardešu, omogućava da se pojave zidne umjetnosti koje doživljavaju svoj procvat u magdalenijenskoj epohi s pećinom Lasko 29.000 god pr.n.e.

Najčuveniji primjeri:

-Bizon u pećini Altamira, Španija, oko 13.000. g. pr. n. e.

-Crtež konja i bika u pećini Lascaux, Francuska

-Prikaz ruke u pećini Peche Merle, srednji Pirineji, Francuska

Pećinsko slikarsvo u Crnoj Gori vezuje se za prikaze scena lova i simbola na okapini Lipci kod Risna. Smatra se najkompletnijim ansamblom balkanske praistorijske umjetnosti.

Počeci pisma: Ideogrami/Piktogrami

Ideogram ili ideograf je grafički simbol koji predstavlja ideju ili koncept, prije nego skup slova organizovan prema zvuku ili fonemima. Dijele se u dvije grupe:

-Ideogrami koji se odnose na značenje prethodno poznatog konteksta ili situacije

-Ideogrami čija se forma i fizička sličnost sa nekim objektom veže za njegovo značenje (o piktogramu).

Piktogram ili piktograf je grafički simbol čije se značenje veže za sličnost sa nekim objektom. To je “slika” koja liči na ono što predstavlja. Crtež kojim je predstavljen neki predmet. Predstavlja određeni koncept, aktivnost, mjesto ili događaj ilustrujući ga.

Koriste se u pismu i grafičkim sistemima čiji je karakter vezan za prikaz slikom određene situacije ili procesa. Piktogram je zapis izražen slikovnim pismom ili piktografijom. PIKTOGRAFIJA je forma pisanja koja koristi prikaz u ”slikama”. Ona ideje prenosi u “slikama”. To je osnova klinastog pisma (najranijeg sistema pisanja) i hijeroglifa, babilonskom, kineskom i drugim pismovnim sistemima.

Počeci pisma (ili logografski sistem pisanja) zasnivaju se na piktogramima i ideogramima, kao što je to bio slučaj u sumerskim, egipatskim i kineskima civilizacijama od 10.000 do 5000 g.pr.n.e.

Horseshoe Kanjon, Amerika. 7000-9000 B.C., Dimenzije gravure na stijeni su 61x 4.6 m a prikazano je oko 20 antropomorfnih crteža ljudske figure (visina 2.1m).

Petroglifi/Logorami

Petroglifi su praistorijski, Neolitski crteži iI simboli urezani ili ugravirani u površinu stijene. Smatraju se korijenom pisma a nastajali su oko 10.000 god pr.n.e. u ritualne ili obredne svrhe. Petroglifi su piktogramske i logogramske “slike”.

Logogrami ili logografi su grafeme ili vizuelni simboli koje predstavljaju riječ ili morfemu kao najmanju značenjsku jedinicu jezika.

Suprotnost mu je fonem koji je zvučni znak ili kombinacija znakova sa značenjem.

Kinesko pismo na primjer, pripada ideogramatičkom sistemu pisanja. Savremena komunikacija koristi logograme kako bi predstavila internacionalne simbole ili riječi. Matematički simboli, brojevi i znaci su logogrami.

Hijeroglifi čije su porijeklo logogrami.

Geoglifi

Geoglifi su crteži, oblici ili forme aranžirane od kamenja, šljunka ili zemlje (pozitiv) monumentalnih dimenzija na zemlji (na tlu) i uglavnom prevazilaze 4m. Geoglifi u negativu nastaju uklanjanjem zemlje ili kamenja izlažući tako vidljivoj površini unutrašnje slojeve tla koji čine crtež vidljivim.

Najčuveniji geoglifi su:

-Nazca linije u Peru-u

-Marree Man južnoj Australiji. Obima od 18km,

-u Zapadnoj Australiji kao u basenu Velike Pustinje u jugozapadnim Sjedinjenim Državama, Skandinaciji, Islandu, kao i Rusiji.

Klinasto pismo

Klinasto pismo predstavlja jedan od najranijih sistema pisanja. Korišteno je u cijeloj Mesopotamiji od 3. milenijuma do 1. vijeka nove ere.

Sastojalo se od kombinacije logofonetskih znakova, slogova i suglasnika . Naziv potiče od klinaste ili zaoštrene forme njegovih znakova utisnutih u glinene ploče koje su u to vrijeme bile standardni medijum za pisanje jer je glina bila dostupna, pogodna za oblikovanje, ali i trajna nakon sušenja na Suncu. Nastalo je u Sumeru tj. južnoj Mesopotamiji (današnji južni Irak) kao sistem piktograma ili malih šematskih prikaza stvari, akcija i koncepata u kasnom 4. milenijumu pr. n. e. odnosno ranom bronzanom dobu, paralelno sa razvojem urbanih civilizacija, razmjenom dobara ili trgovinom.

Modifikujući se kroz više faza razvoja, bilo je u upotrebi sve do 2. vijeka nove ere. Najprije je bilo zamijenjeno Feničanskim pismom (danjašnji Liban) da bi ga alfabetsko pismo tokom vladavine Rima nadvladalo. Poslednja upotreba klinastog pisma datira oko 75. god. nove ere.

Hijeroglifi

Za vrijeme starog, srednjeg i novog kraljevstva, postojalo je oko 700 hijeroglifa dok ih je tokom vladavine Grčke i Rima bilo više od 5000.

Egipatski hijeroglifi predstavljaju sistem pisanja nastao kod starih Egipćana, a sastojao se od kombinacije logografskih, alfabetskih i ideogramskih elemenata. Gravirani hijeroglifi su dominantno figurativni. Jedan znak može biti interpretiran na različite načine u zavisnosti od konteksta: kao fonem, ideogram ili može imati semantičko čitanje.

Razvojem i širom primjenom, hijeroglifsko pismo se pojednostavilo, oformilo svešteničko i narodno pismo a time i formiralo osnovu za nastanak Feničanskog alfabeta na kojem je i savremeni alfabet zasnovan.

1822. godine Žan Fransoa Šampolion dešifrovao je hijeroglifsko pismo. Iako je Rozetski kamen u tom procesu bio presudan, veliki značaj je u Šampolionovom širokom obrazovanju. Rozetski kamen je sadržavao 14 redova hijeroglifa, 32 reda demotskog pisma i 54 reda grčkog pisma.

Kinesko pismo

Najjednostavniji su stilizovani piktogrami, na primjer piktogram za označavanje žene, dok su mnogi kombinacija dva ili više jednostavnijih piktograma.

Veliki broj karaktera je sastavljen od po jednog ideograma koji predstavlja predmet a dopunjen je nekim znakom te tako upućuje na apstraktnije značenje. Na taj se način na primjer od ćupa upućuje na pojam punoće. Kinesko pismo je jedino od svih pisama koje se nije razvijalo. Nastalo je prije više od 3000 godina i ni danas ne koristi čisto fonetske-glasovne znake. U svakodnevnoj upotrebi je oko 2000 znakova ili karaktera a obrazovanim čovjekom se smatra onaj koji vlada poznavanjem 5000 znakova i ako je do sada poznato oko 50000 znakova kineskog pisma. Većina kineskih piktograma sadrži i fonetski i semantički dio.

Kaligrafija

Kaligrafija je istočna umjetnička forma prije nego samo lijepo pisanje. To je vrsta vizuelne umjetnosti koja se odnosi na pisanje. To je jedinstvo vještine i imaginacije osobe koja je upućena u bogatstvo linearnog cretža - kobinovanje vrijednosti linija različitih inteziteta. Od mnogih, Kineske, Koreanske, Mongolske i drugih, najčuvenija je Japanska kaligrafija koja nastoji da riječima stvori život kao i da im pripiše karakter. Umijeće kaligrafskog pisanja u bliskoj je vezi sa razumijevanje japanske kulture. Znaci su pisani samo jednom i naknadno korigovanje nije dozvoljeno. Kaligrafija se razvila tokom 7. vijeka nove ere. Kaligrafija je vještina lijepog pisanja kojom su do pronalaska pomičnih slova umnožavani rukopisi i knjige.

Pojava pisma: Feničansko pismo

Pismo se pojavljuje u Mesopotamiji krajem 4. milenijuma pr.n.e. i sastoji se od piktograma kojima su označavani predmeti. U početku pismo služi za popisivanje životnih namirnica i označavanje njihovog vlasnika i odredišta. Razvoj pisma vezan je za društveni razvoj i razvoj poljoprivrede kao i začetak trgovine, što doprinosi začetku prvih gradova. Prvenstveno, uloga pisma bila je administrativna, zatim je upotrebljavano u religijske svrhe kako bi dobilo i književnu ulogu.

Veza između govornog jezika i sistema pisanja veoma je složena.

Pismo je sistem grafičkih znakova koji predočavaju i fiksiraju misli. Najprije su upotrabljavani piktogrami ili sličice koje su kasnije zamijenjene ideogramima ili jednostavnijim simboličkim crtežima. Tada govorimo o pojmovnom pismu jer je svaki crtež ili sličica predstavljala određeni pojam. Vremenom su crteži postajali apstraktni, smanjivao se njihov broj pa je svaki znak (fonem ili fonogram) određivao određenu glasovnu skupinu. Takav fonetski princip (glasovno pismo) nalazimo kod feničanskog pisma (13. v. pr.n.e.) koje je bilo temelj svim savremenim alfabetima, abecedama i azbukama. Sastojalo se od 22 slovna znaka, i to samo suglasnika.

Feničansko pismo dalje su razvili Grci a od grčkog pisma razvila se latinica. Pismo feničanske civilizacije u početku je bilo silabičko jer je svaki slog bio prikazan jednim glasom. Dominacijom suglasnika vremenom je preraslo u alfabet bez samoglasnika. To je osnova starog hebrejskog pisma i grčkog pisma (njegove latinčke, ćirilične i koptske forme) koji se pisao bez samoglasnika, međutim kako bi se olakšalo čitanje umetali su se znaci koji označavaju samoglasnike. Feničanski alfabet bio je zasnovan na principu da jedan znak predstavlja jedan izgovoreni zvuk ili glas. To je ne-piktografsko suglasničko pismo.

Grčko pismo

Grčko pismo nastalo je u 10. vijeku pr.n.e. preuzimanjem pisma od Feničana, i njegovom modifikacijom tako što su neke suvišne suglasnike preveli u samoglasnike i tako stvorili glasovno pismo gdje je svaki glas imao svoj znak. Ubrzo su Grci takođe pojednostavili i način pisanja prešavsi sa semitskog (s desna u lijevo), zatim su koristili bustrofedon u stilu Rongorondo (s lijeva u desno i s desna u lijevo i rotacijom naizmjeničnih redova za 180 stepeni) kako bi konačno prešli na pisanje s lijeva u desno.Grčko pismo je izvor savremenog pisma Evrope.

U početku su Grci upotrebljavali samo verzalna slova (KAPITALA) i to pravilna uglata (MAJUSKULA-pismo koje sadrži samo verzalna ili velika slova za razliku od minuskule) i nepravilna zaobljena (UNCIJALA-pismo Starih Rimljana koje se razlikuje od KAPITALE svojom širinom i zaobljenošću slovnog znaka i gdje pojedina slova prelaze gornju i donju pismovnu liniju - rukopisi 4.-8. vijeka).

U 2. vijeku pr. n. e. javlja se praktičnije kurzivno pismo od kojeg se kasnije razvilo kurentno pismo-mala slova abecede (MINUSKULA) upotrebljavno u svakodnevnom životu.

Rimsko pismo

I ako se pod Rimskim pismom podrazumijeva upotreva samo velikih slova (kapitala, majuskula), razvojem ovog pisma razlikujemo: latinična pisma Rimske države , kurziv , nacionalna pisma ranog Srednjeg vijeka, karolinšku minuskulu i humanističku minuskulu od koje se razvila savremena latinica. Rimsko pismo, Rimski alfabet ili latinica, nastalo je preuzimanjem Grčkog pisma neposredno ili posredovanjem Etrurskog naroda, i prilagođavanjem potrebama Rimskog naroda u 6. vijeku pr. n. e. Lapis niger, ili crni kamen je najstariji sačuvani spomenik latiničnog pisma a datira od 5. v.pr.n.e.

Od 300. god. p.n.e. do danas, broj i oblik latiničnih slova nije se bitnije mijenjao osim što su pojedini narodi uvodili dijakritičke znakove označavajući posebne glasove svog jezika (č,ć,š,ž - Ljudevit Gaj 1830. godine i đ - Đuro Dančić 1886. godine; udvojeni slovni znaci lj, nj - Vjekoslav Babukić, 1836. godine; dž - datira od ilirskog perioda).

Dodavanjem kukica na vrhove slova kako dleto ne bi klizalo prilikom rezbarenja teksta u kamen, nastaje SERIF, što se pokazalo korisnim u estetskom i perceptivnom smislu. Zasnovano je i pisanje slova u ravnoj liniji na kojoj sva slova počivaju, postupak koji je ovo pismo razlikovao od grčkog i ustanovio pisanje u pravilnim redovima.

Knjiga i pojava štampe

Knjiga je cjelina koju sačinjava veći broj listova međusobno povezanih u knjižni blok, i koja je zaštićena koricama.

Nastanak knjige datira još od prvih glinenih pločica, preko prelaznih oblika knjižnih svitaka, rukopisnih knjiga, kodeksa i knjiga štampanih sa drvenih ploča, inkunabule, do štampanih savremenih knjiga.

Rukopisna knjiga je jedinstveno individualno djelo vlastitih karakteristika nastajalo u manastirskim skriptorijima prije otkrića štampe pokretnim slovima. Pisana je rukom a njena karakteristika su ilustracije u brojni ukrasi.

Većina je pisana na pergamentu (svega nekoliko je poznati pisanih na papirusu) a za razliku od štampanih, rukopisne knjige nemaju naslovnu stranu ili list koji pruža podatke o porijeklu i sadržaju, već ih karakteriše INCIPIT (uvodna ukrašena formula koja najčešće započinje sa “Hic incipit... ovdje počinje”) i EXPLICIT (završna formula, najčešće “Explicit est liber... knjiga je dovršena”).

Kodeks se sastojao od listova papirusa, pergamenta a kasnije papira, uvezanih u drvene korice po urozu na diptihe. Nastao je iz praktičnih razloga jer je prikladniji za rukovanje od svitaka a listovi su se mogli ispisivati sa obadvije strane (recto i verso), a takodje je bio i prikladniji za transport, i sortiranje u prvim bibliotekama dok se na rikni mogao ispisivati naslov. Najčešće je upotrebljavan za zbornike zakona porebno u vrijeme vladavine Rima, ali i uopšte od kasne Antike do kraja srednjeg vijeka. Kodeks se smatra revolucionarnom formom u domenu grafičkog dizajna zbog mrežnog (grid) sistema koji se i danas koristi.

Knjige štampane s drvenih ploča ili ksilografičke knjige, sadržavale su pretežno slike a tekst je bio sveden na najnužnija objašnjenja. Slike su se otiskivale s drvereza a tekst je bio ispisivan rukom. To su ksilo-kirografska izdanja do 1450. god. Knjige u kojima su i tekst i slike štampane sa drvoreza su ksilografska izdanja (1430-1480.god). One su sastavljenje araka sa po dva lista (folio) gdje su 1. i 4. strana bile prazne jer se s drvenih ploča moglo otiskivati samo s jedne strane.

Inkunabule su štampane knjige (ne rukopisne) koje su nastale u vrijeme začetka štamparstva (do isključivo 1500 godine). Inkunabule nastale prije 1470 g. nemaju oznake stranica niti naslovnih listova ili naslova. Razlikujemo ksilografske (otisnute sa rezbarenih drvenih ploča) od tiporafskih inkunabula (štampane sa pokretnim slovima i štamparskom presom u stilu Johana Gutemberga (1447. god).

“De Symmetria” (kurs o umjetnosti mjerenja), 1525. god je Direrova čuvena knjiga o principima perspektive italijanske renesanse primijenjene na arhitekturu, slikarstvo i tipografiju.

Gotičko pismo

Gotičko pismo se razvilo u 13. i 14. v. i koristili su ga razni narodi Evrope, a posebno u zemljama sjeverne Evrope. Karakteriše ga izdužen oblik slovnih znakova i naglašena izlomljenost lukova koja svoj korijen ima u gotičkoj arhitekturi. Srijećemo ga i kod Gutembergovih pokretnih slova.

Renesansa / Humanizam

Renesansa je period razvoja Zapadnih kultura, kulturna epoha ili kulturni preporod koji je uslijedio nakon srednjeg vijeka (14.-do 17. vijeka) a koji se smatra začetkom modernog svijeta. Italijanski slikar, arhitekta i teoretiičar umjetnosti Đorđo Vazari, definisao je ovu epohu kao prevazilaženje prethodne varvarske umjetnosti Gota ili Gotike i otklon od prethodne povezanosti sa “mračnim” srednjim vijekom, a čovjek je postao “mjera svega”.

z Renesansni humanizam, koji se paralelno zasniva, utemeljuje se u ponovnom otkriću Grčkog i Rimskog nasleđa i vjerovanju da je individualni građanin i njegovo obrazovanje značajan činilac svakog društva.

Korijenima renesansnih dešavanja smatra se 13. vijek i djela Đota, Dantea, Petrarke. I ako je humanizam više vezan za naučne i duhovne sadržaje bio je važan u formiranju cjelokupne renesansne kulture.

Ekonomski razvoj Evrope i formiranje gradova predstavljali su plodno tle razvoja umjetnosti, obrazovanja, nauke, politike, a za oblast vizuelnih umjetnosti i komunikacija posebno su bili važna dešavanja u Firenci, Rimu, Napulju, Veneciji, pa je bio u upotrebi i izraz “Renesansni čovjek” čemu su posebno doprinijela djela Leonarda da Vinčija (slikarstvo, arhitektura, mehanika, anatomija), Mikelanđela, Mazača, Bruneleskija, Mantenje. U slikarstvu je vladala harmonija, a vrhovno načelo je bilo uravnoteženost oblika i kompozicije. Razvijena je centralna perspektiva, a nastojanje je realizam i ljudske emocije u umjetnosti, kao i procvat umjetnosti kroz buđenje i obnovu antičkih ideala.

Direr je u Njemačkoj razvio poseban oblik njemačke renesanse, dok je Italija, kao zemlja porijekla renesanse imala sledbenike u Holandiji drvoresce i bakropisce u Njemačkoj.

Renesansom se intezivno bavilo i poslije nje: u Francuskoj Pjer Bel krajem 17. vijeka u Rečniku istorije i kritike za njen početak određuje pad Carigrada. Veliki benefit renesansnog razvoja se odigrao i u polju vizuelne umjetnosti odnosno komunikacija i oblasti knjige, pisma i razmjene informacija. Razvija se potreba za ukrašavanjem knjiga i pisama a time i kaligrafije i dizajniranja stranica knjige i ilustrovanjem sardžaja, u čemu humanisti i zasnivanje rigoroznog i klasičnog obrazovnog sistema s ciljem o izučavanju Grčke i Rimske kulture, imaju presudnu ulogu

Renesansni i barokni majstori pisma

Humanistički uticaj na potrebu za obrazovanjem uticao je i na nastanak različitih karaktera slova ili font-ova, koji

su za razliku od crkvenih bili čitljiviji, elegantniji i šire upotrebljavani, a zastarijevala je i upotreba gotičkog i ranijih pisama: monumentalne, knjižne i rustične kapitale, uncijalnog i poluuncijalnog pisma, karolinškog, ustavnog, tekstura, rotunda, bastarda, fraktura, antikva i ostalih pisama.

Usvajanjem pisma od Rimljana, renesansni tipografi su radili na što većoj primjeni kurziva jer se morali prilagođavati Gutenbergovoj tehnologiji štampe. Osim širine i visine slova, debljine njegovih linija, posebno se vodilo računa o bjelinama između slova u riječi, između riječi kao i između redova knjižnog teksta.

Klod Garamond (1480–1561) je bio vodeći dizajner svog renesansnog vremena i ugledan izdavač i štampar. Njegovi fontovi primjenjivani su i u savremenom dizajnu. Font Garamond kao knjižno pismo, ima čak nekolike varijacije.

Pored Garamonda, značajna imena renesensnih majstora su Viliam Kezlon, Kristofel van Dajk, Geofroj Tori i drugi.

Barokni majstori nastavili su razvoj dizajna knjige i pisma tokom jenjavanja renesanse. Stranice su postajale sve svjetlije, margine šire a slove prefinjenija.

Za barok, umjetnički pravac nastao oko 1600.god. u Rimu odakle se proširio na cijelu Evropu, posebno su karakteristična pretjerivanja u ukrašavanju, pokretu, tenziji detalja, težnja ka grandioznosti u slikarstvu, arhitekturi, literaturi i muzici. tako je i u dizajnu, pa je posebna karakteristika ovog stila ornament i bordura, ali i “rascvjetavanje” tipografije.

Džon Baskervil (1706 - 1775) bio je engleski štampar i tipograf. Njegov font Baskervil danas je poznato pismo prilagođeno i računarskim sistemima (kao što je i Garamond). Varijacije Baskervil fontova, još od nastanka, poznate su po primjeni u administraciji Sjedinjenih Država.

Pored Baskervila, čuveno je tipografsko djelo i Filipa Grandžana, Vilijema Kezlona, Pjera Simona Furnijea I drugih.

Majstori pisma u epohi prosvetiteljstva

Period 17. i 18. vijeka u Evropi karakteriše kulturni i intelektualni pokret prosvetiteljstva gdje se insistiralo na uspostavljanje estetskih, etičkih i logičkih principa, naučnoj i intelektualnoj razmjeni i reformi društva u svim segmentima društvenih djelatnosti. Prosvetiteljstvo je stvorilo i intelektualni okvir za buduću veliku Američku i Francusku revoluciju, kao i uopšte za kulturu i politiku Zapada (zapadnih kultura) i bilo je model velikog broja pokreta moderne Evrope.

Karakterističan je enciklopedijski pristup stvaranju, razvoj kartografije, ilustracije i uopšte umjetnosti komuniciranja znanja posredstvom medija knjige pa veza umjetnosti i nauke postaje izražena tj. umjetnost dizajniranja i vizuelnog oblikovanja široko primijenjena: herbarijumi, enciklopedije, arhitektinski i tehnički crteži i sl.

U to vrijeme Neoklasicizam (inspiracija antičkom Grčkom i Rimom) se javlja kao pokret u svim granama umjetnosti sa predstavnicima Žan Ogist Dominik Engr, Žak Luis David i drugi, a kasnije je suprotstavljen Romantizmu.

Dizajn knjižne stranice kao i pismo razvijeni su do prefinjenosti u vrijeme prosvetiteljstva, što se posebno ogleda u djelu Đanbatiste Bodonija i Fransoi-Ambroaza Didoa.

Đanbatista Bodoni (1740-1813) bio je italijanski grafičar, štampar i izdavač velikog ugleda i tehničkog umijeća posebno umijećem realizovanja strogih kontrasta tankih i širokih linija slova koje slovu daju karakter. U Parmi je 1963. godine otvoren Bodoni muzej, a široka primjena Bodoni fonta održala se do današnjih dana.

Fransoa-Ambroaz Dido (1730-1804) je čuveni francuski tipograf i štampar. Izumitelj je nove štamparske prese i razvio je nove načine konstruisanja fontova a čuven je njegov tačka ili point tipografski mjerni sistem zasnovan 1775. god. koji se naziva dido po njegovom imenu i koji je postao dominantan u kontinentalnoj Evropi. Dido mjerna jedinica standardizovana na 0.375mm za Evropsku Uniju a ta se jedinica zove i “point”.

Didoovo pismo karakterišu fine tanke linije ssa serifina pod pravim uglovima.

Industrijska revolucija i FORDIZAM

Industrijska revolucija. Svi aspekti života bitno se unapređuju, dok platežna moć građana znatno raste. Tehnološke, socijalne, ekonomske promjene započele su u Engleskoj kasnog 18. i ranog 19. vijeka a širile su se na cijeli svijet. Izum parne mašine čini da ručnim radom dominira rad upravljačkih mašina i industrija, posebno tekstilne i proizvodnje gvožđa.

Izgradnjom puteva i željezničkih stanica povećava se komunikacija i razmjena društvenih dobara.

To doba naziva se i FORDIZAM, po inovatoru i industrijalcu Henriju Fordu a karakteriše ga Fordov čuveni princip: “proizvoditi visoko kvalitetne proizvode po najnižim cijenama i plaćati što veće plate”.

Radi se o modelu rada zasnovanog na MAS PRODUKCIJI po 3 ključna principa:

1: standardizacija proizvoda (ukidanje ručnog rada i zanata: sve mora biti mašinski proizvedeno)

2: upotreba namjenski dizajniranih alatki i mašina za prozvodnju “linija proizvoda”

3: visoke radničke plate kako bi radnici sebi mogli priuštiti proizvode na kojima rade.

Tri indistrijske revolucije (prvu obilježava izum parne mašine, drugu dostignuća hemije i đubrenje usjeva a treću električna energija), za razvoj dizajna je presudna treća jer se razvojem električne energije ubrzano razvijaju i okolnosti za razvoj dizajna koji pridobija važnu društvenu ulogu a distinkcije između umjetnosti, dizajna i nauke postaju jasno određene.

Kao reakcija na industrijsku revoluciju u umjetničkim granama se javlja pokret Romantizam (1750–1890) kao revolt prema normama prosvetiteljstva i reakcija protiv naučne racionalizacije prirode (Kaspar David Fridrih, Delakroa…).

Breaking the Grid - Oslobađanje od “rešetke”

Tehnike štamparstva i štamparske mašine koje su do kraja 18.v koristile pokretna slova pružale su ograničene mogućnosti po pitanju tiraža (broja primjeraka jedne iste knjige). Zato je za štampanje knjiga u većem broju primjeraka moralo biti prilagođeno tom nefliksibilnom ili sistemu mreže paralelnih redova ili linija.

Geografske mape, tehnički crteži, ilustracije morali su biti ručno izrađivani ili gravirani što je uticalo na krajnju cijenu publikacija koje su ih sadržavale, dok je izdržljivost matrice sa koje su se otiskivali unaprijed određivalo tiraž.

Jedinstvena inovacija za vrijeme idustrijske revolucije po pitanju reproduktivnosti ili masovne produkcije u štamparstvu (vizuelnim komunikacijama) bila je tehnika štampanja nazvana litografija. Ova tehnika oslobodila je slovo od ropstva slovoslagača.

To je i vrijeme pokreta Realizam (1850–1900) kada umjetnost želi prikazati svakodnevni život ljudi svih klasa i površnost onoga što je prikazivao romantizam (Kurbe, Jan van Ajk, Kamij Koro).

Litografija

Litografiju je krajem 18. v. izumio Alojz Zenefedler (1771-1834). Ova štamparska tehnika sa kamene ploče daje ravni otisak posredstvom preciznog hemijskog procesa, omogućava veći tiraž od prethodnih tehnika graviranja a u novije vrijeme kamen je zamijenjen cinkanim ili aluminijumskim pločama.

Od ove tehnike se primjenom fotografije razvila i fotolitografija a kasnije i ofsetna štampa koja je i danas široko primjenjivana.

Centar razvoja litografije bio je Minhen posebno u 19. v. kada cvjeta potreba za oglašavanjem i reklamiranjem. Tada je usavršena i višebojna litografija ili štampa, poznata kao hromolitografija.

U tom procesu za svaku boju bio je potreban poseban kamen čija je štampa takođe pojedinačno rađena - proces u kojem je trebalo centrirati svaku boju.

To je nadalje uticalo na ilustracije velikih kolornih površina što će postati karakteristika dizajna plakata ovog perioda.

Anri de Tuluz Lotrek (1864 - 1901), slikar, grafičar, ilustrator je pored Sezana, Van Goga i Gogena, jedan od naj poznatijih slikara post- impresionizma (1880.–1900. g.) i Bel Epok pravca (1871- 1914). On je u svom ateljeu na Monmartru u Parizu kao i lokalnim barovima, kabareima, kafeima razvio osoben crtački i ilustratorski rukopis bilježeći pokret plesača, performera pojednostavljenom linijom i formom i kontrastom intezivnih boja. Njegove litografije i plakati savršeno obilježavaju svoju epohu i mogućnosti štamparskih vještina.

Njegovo djelo postaviće temelje avangardi koje će uslijediti.

Fotografija

Fotografija je umjetnost reprodukovanja stvarnosti pomoću optičkog fotografskog aparata-kamere (analogna i digitalna). U pitanju je dejstvo svjetlosti na podlogu (ploča, film, papir) koja je osjetljiva na svjetlost jer je premazana fotoosjetljivom emulzijom za vrijeme određenog vremena ili ekspozicije. Proces izrade fotografije podrazumijeva snimanje, izradu negativa i izradu pozitiva. Umjetnost fotografije imala je veliki uticaj na vizuelne komunikacije.

Pronalazak fotografije pripada Žosefu Nisiforu Niepsu (1826. god.) kada je tokom 8h ekspozicije uspio da fiksira optičku sliku na metalnoj ploči služeći se kamerom.

Luis Dager (dagerotipija) i Vilijem Fox Talbot istraživali ovu oblast pa je fotografija postala veoma popularna i primjenjivana u vrijeme industrijske revolucije. Kako je potražnja bila veća od ponude, razvoj fotografije ubrzano se odvijao pa je već 1901.g. Kodak na tržištu plasirao prve kamere za masovnu upotrebu.

Digitalne fotografske kamere bilježe sliku u binarnoj formi na malom senzoru ili kartici osjetljivoj na svjetlost u odnosu na zadate parametre. Digitalni fotografski zapisi bivaju procesuirani u kompjuteru od kasnog 20. pa kroz 21. vijek.

Arts and crafts - Umjetnosti i zanat

Najstojanje tog pravca je vezano za reformu pravaca 19. vijeka i reakciju na eklekticizam (kombinacija više stilova) Viktorijanske epohe kao i na bezživotne, ponavljajuće i obične mašinske proizvode

industrijske revolucije.

Evropski i Američki pravac umjetnosti i zanat odvijao se u periodu 1860. i 1910. g. a uticao je na arhitekturu, dekorativne umjetnosti, zanate pa i hortikulturu. Vodeći autori su Vilijam Moris, Čarls Reni Mekintoš, Frenk Lojd Vrajt.

To je razlog što su se mnogi protagonisti ovog pravca vratili ručnoj izradi svojih proizvoda: dekorativnih objekata za kuću, namještaj, tapete, vitraž. Međutim ovaj pokret nije bio ni anti-industrijski kao ni anti- moderan, pa su mašine korištene samo za repetitivne procese, dok je socijalni aspekt ovog pokreta bio takođe važan u smislu da zanatlije imaju satisfakciju rada koja je u periodu industrijske revolucije nedostajala.

William Morris (1834 – 1896) smatra se osnivačem. Najčuveniji radovi odnose se na dizajn tapeta i tekstila. Sa svojim sledbenicima uticao je da se zanat smatra umjetnošću, da ona (cijenom) bude pristupačna ali i da se ukine hijerarhija između umjetničkih medija.

1891.g. Morris je osnovao Kelmscott Press štampariju u Londonu, u namjeri da unaprijedi štampu i dizajn knjige.

Satra se da je ovaj pravac inspirisao naredne i njemu djelimično paralelne pravce poput Art Nuvo, holandsku grupu De Stijl, Bečku Secesiju i Bauhaus.

Pevsner je smatrao da je ovo bio pravac uvoda u Modernizam (koji je koristio jednostavne forme bez ornamentacije) dok je takodje za formiranje modernizma utocao i pravac Wiener Werkstätte Style.

Art Nouveau

Art Nuvo ili Nova umjetnost (1890–1910) nastaje krajem 19. vijeka i traje do pojave I sv. rata (1914) s osobenim i izrazitim karakteristikama i nazivima u svakoj zemlji (Italija = Liberti stil; Njemačka i centralna Evropa = Jugendstil; Austrija-Mađarska = Secesija...)

To je pravac koji ima globalan uticaj sa lokalnim karakteristikama ali suština koja ga karakteriše jeste raskid sa tradicionalnim formama, odsustvo pravih linija (linija se u nedogled nastavlja što evocira lakoću i šarm) i pravih uglova, dok priroda služi kao inspiracija. Eksperimentalan pristup radu i preplitanje baroknih, klasičnih i orijentalnih elemenata, kao i uticaj japanske kulture čini da se ovaj pravac istovremeno i inpiriše i utiče na razvoj stila Belle Epoque ili Lijepog doba

(1871-1914).

U ovom dekorativnom stilu umjetnici preferiraju stilizaciju cvjetnih (iris, orhideja, ljiljan) i floralnih elemenata (palma, papirus) ali i živih organizama (insekti, ptice, labud, tijelo žene, duga ženska kosa), kako bi postigli viši stepen harmoničnosti sa prirodnim okruženjem, elegancije i prijemčivosti.

Radi se o reagovanju umjetnika protiv akademskog stila 19. vijeka tj. dominatne prakse u arhitekturi i primijenjenim umjetnostima koje su i dalje referirale na konzervativne i stroge motive Gotike, Baroka,

Neoklasicizma i drugih dominantnih istorijskih pravaca.

vizuelne i primijenjene umjetnosti (kao i njihovo kombinovanje): arhitekturu, grafičku umjetnost, enterijer, nakit, namještaj, umjetnost tekstila, rasvjetu. Filozofija ovog pravca je utemeljena u ubjeđenju da je ovaj stil zapravo “način života” - “the way of life”.

Za razliku od simbolista (po kojima umjetnost treba da prenese apsolutne istine na indirektan način putem simbola a u cilju uzdizanja duhovnosti, imaginacije i snova: Stefan Malarme, Pol Verlen, Edvard Munk, Frida Kalo, Gustav Klimt), Art Nuvo umjetnici precizno biraju motive, i za razliku od pokreta Art and Crafts, koriste mašine i tehnološke inovacije kasnog 19. vijeka

u službi dizajniranja (nepravilno oblikovanje stakla itd).

Značajniji predstavnici Art Nuvo-a su: Gustav Klimt, Antoni Gaudi, Tifani, Alfons Muša ...

Početkom I sv. rata, ustanovilo se da je proizvodnja stilizovanih Art Nuvo objekata prilično neekonomična, pa je došlo do racionalizacije u proizvodnji i to primjenom pravih linija ili pravolinijskog modernizma, koji se pokazao jeftinijim (ekonomičnijim) i koji će zasnovati jasniju industrijsku estetiku (Art Deko: 1920.–1940. god.).

Secesija i Ekspresionizam

Period secesije (austrijski Art Nuvo) odnosi se na rad umjetničkih grupa koje su pokazale otklon od oficijelnog akademizma kasnog 19. i početka 20.vijeka.

Georg Hirth, urednik i izdavač časopisa “Jugend” (English: Youth) od 1896, zasnovao je termin “Secession” kako bi označio vrijeme različitih modernih i reakcionarnih pokreta tog vremena.

Najdinamičniji centar razvoja primijenjenih umjetnosti u periodu smjene vjekova bio je Beč gdje se arhitekte i umjetnici u potpunosti posvećuju moralnoj, estetskoj, intelektualnoj pobuni protiv standardnih kanona klasike u vizuelnoj i primijenjenoj umjetnosti.

Njihov predstavnik bio je Gustav Klimt, dok su Egon Šile i Oskar Kokoška, savremenici Klimta, bili izraziti predstavnici modernističkog pravca ekspresionizam koji paralelno teče (1890.–1930. god. i u kojem se nastoji predstaviti značenje ili subjektivno emotivno iskustvo svarnosti prije nego fičiku stvarnost, kako bi pokrenuli ideje i mišljenje).

Pokret Art Nuvo razvio se iz perioda bečkih radionica ili Vienna Werkstätte kada se razvio pojam radionice gjde su umjetnici po visokim standardima kolektivno razvijali originalne dizajnerske ideje i proizvode odakle je proistekla činjenica da je umjetnik stvaralac koji ima važnu ulogu i uticaj na svakodnevne, praktične i funkcionalne objekte.

Najpoznatija je Bečka secesija (pored Berlinske i Minhenške) zasnovana 1897. god. čiji je predstavnik Gustav Klimt i koji je razvijao ornamentalni stil Art

Nuvo pokreta.

Posteri ili plakati

Posteri ili plakati su bili popularna forma oglašavanja već od sredine 19. vijeka tj. od pojave litografije koja je kao tehnika izrade postera omogućavala upotrebu boje i koja je bila ekonomična i jednostavna.

Populariozovao ih je Henri de Tuluz Lotrek i pariška kabare industrija, a u periodu Art Nuvo ovaj oblik vizuelnog komuniciranja doživljava procvat posebno radom

Alfons-a Muše, ili Koloman Mozer-a.

Alfons Mucha (1860 - 1939) je bio čuveni dizajner a proslavio ga je rad na plakatima za glumicu Saru Bernar i njene scenske nastupe, kostime i scenografije.

Bavio se i dizajnom naslovnih strana časopisa, novčanica, pečata.

Salon (Paris) (1748–1890)

Pariški salon ili Salon de Paris čiji se počeci vezuju još za 1725. godinu kada je u Luvru održan prvi salon, bila je oficijelna žirirana godišnja izložba umjetnosti nastajala na Académie des Beaux-Arts u Parizu.

Od 1748. do 1890. to je bio najznačajniji godišnji i dvogodišnji događaj predstavljanja umjetnosti Zapadne civilizacije u trajanju od nekoliko nedjelja a od 1881. organizuje ga Udruženje umjetnika Francuske. Salon je imao velikog uticaja na popularizaciju umjetnika i umjetničkih pravaca a od 1748.g. prvi žiriji počinju sa radom i objavljivanjem imena nagrađenih umjetnika.

Sa Francuskom revolucijom vrata umjetničkih salona otvaraju se i za internacionalne umjetnike.

1903. god. kao odgovor na osjećanje birokratije i konzervativizma po pitanju organizacije salona kod velikog broja umjetnika, grupa umjetnika (Renoir i Roden)organizuju Jesenji salon ili Salon d Autumne.

Honoré Daumier, satirični prikay skandalizovane buržoazije izloženim djelima, 1864 Exposition Universelle, World Fair ili Svjetska izložba, ili EXPO Svjetska (univerzalna) izložba bio je događaj ili sajam održavan u cilju proslave dostignuća proteklog vijeka i ubrzanja razvoja narednog vijeka (mašine, izumi, arhitekture koje su i danas predmet pažnje poput Ajfelovog tornja, dizel motora, telegraf i sl).

Art Nuvo je bio stil koji je bio zastupljen kao univerzalan na izložbi !900.g. u parizu a izložba je smatrana ujedinjujućim i iskustvom znanja.Njenom pretečom smatra se Prva internacionalna izložba iz 1855 a koja je imala za cilj da okupi različite nacije i pokaže vjerovanje u razmjenu kultura kao i učini vidljivim oporavak od perioda ratovanja ili sukoba kao i ponovo uspostavljanje ponosa svake nacije koja je bila pozvana da pokaze svoja dostignuća i raznovrsnost stilova.Istovremeno ove su izložbe služile i za uočavanje sličnosti i razlika među nacijama. Održavane su u različitim djelovima svijeta a sledeća je 2015 u Milanu.

Avangarda i mas-kultura

Termin avangarda označava inovativnost ili eksperimentalan katakter stvaralaštva, radikalne socijalne reforme izražene u formi manifesta (individualna ili grupna publikovana cjelina ideja, misli koje promovišu primjene u određenoj oblasti) a posebno u odnosu na umjetnost, kulturu ili politiku, na umjetnike, pisce i mislioce čiji se rad suptotstavlja mejnstrimu (zajedničko ili mišljenje većine).

Ono što je avangardno pomjera granice usvojenih normi u definisanju umjetnosti-kulture-stvarnosti i predstavlja uzor za društvo, i ako često ima i elitističke implikacije.

Upotreba ovog francuskog termina u umjetnosti veže se za 1863.g i prvi “salon odbijenih umjetnika” u Parizu čiji radovi nijesu bili prihvaćeni za ućešće na godišnjoj izložbi pariškog salona.

Avangardni pokreti ranog 20. vijeka odnose se na širenje granica estetskog iskustva, međutim neki od njih imaju i šire društvene ili socijalne implikacije u smislu reformi, promjena i sl. za oblast dizajna i vizuelnih komunikacija važniji pokreti avangarde su: futurizam, konstruktivizam, dada i bauhaus.

Jedan od prvih stejtment-a o avangardi iznio je njujorški kritičar umjetnosti Klement Grinberg u eseju “Avangarda i kič” 1939. g. objasnivši da je ona suprotna “visokoj” ili “mejnstrim” kulturi (koju imenuje kao “kič”) i da avangarda odbacuje površnost “mas-kulture” proizvedene industrijalizacijom koju smatra proizvodom Kapitalizma - čiji je cilj profit a ne ideali čiste umjetnosti.

Grinberg je ulagao veliki napor da distancira čistu avangardnu kreativnost od pomodnih promjena vođenih tržištem konzumerističke kulture. Sličan stav zastupali su pripadnici Frankfurtske škole (Teodor Adorno i Maks Horkhajmer) kao i Valter Benjamin u njegovom uticajnom eseju “Umjetničko djelo u vijeku svoje tehničke reprodukcije” 1936.g.

Za razliku od Grinberga koji upotrebljava riječ “kič” za objašnjavanje antiteze avangardi, Frankfurtska škola koristi termin “masovna kultura” kako bi objasnila njeno konstantno proizvođenje od strane stalno nastajućih kulturnih industrija. Uvidjeli su i to da je sa novim kulturnim industrijama umjetnička izuzetnost zapostavljena osim ako npr. roman nije bestseler.

Tako je počela vladavina konzumerističke kulture gdje prodaja postaje mjerilo uspjeha i gdje je dragocjena umjetnilčka avangardnost bila zapostavljena.

Futurizam

Futurizam je jedan od umjetničkih i socijalnih avangardnih pokreta koji potiče iz Italije. Futuristi se izražavaju u svim medijima umjetnosti: slikarstvu, skulpturi, keramici, grafičkom i industrijskom dizajnu, enterijeru, urbanizmu, pozorištu, filmu, modi, tekstilu, književnosti, muzici, arhitekturi pa čak i gastronomiji. Ključni protagonisti su: Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Giacomo Balla, Antonio Sant’Elia, Bruno Munari i Luigi Russolo; Rusi: Velimir Khlebnikov, Vladimir Mayakovsky.

Marineti je čuven po manifestu futurizma (1909.g.) koji sadrži umjetničke stavove i principe. Izražavali su prezir prema svemu što je staro, posebno umjetničkim i političkim tradicijama: “mi mladi futuristi NE želimo biti dio prošlosti”. Štampana riječ je bila od velike važnosti u ovom pokretu, pa su njegovi počeci upravo bili vezani za poeziju i književnost štampanih u časopisima, pamfletima i knjigama. Marineti je 1905.g. osnovao časopis Poezija. Smatra se da je Marineti začeo tipografsu revoliciju u cilju slobodnog izražavanja. Korišteno je i do 20 fontova na strani knjige, tri do četiri boje, italik za ilustrovanje senzacija i osjećanja, bold za violentne onomatopeje itd., čime se nastoji udvostručiti značenje i ekspresivna moć riječi.

Kult mašine i čak glorifikacija rata i nasilja bile su teme futurista.

Kao dio estetskog kvaliteta isticana je struktura i konstrukcija objekata, prezirana je upotreba baroknih oblina a isticana esencijalna linija forme i njene jednostavnosti.

Kako je litografija nastala radi ekonomičnosti metoda štampe i reprodukcije umjetničkih grafika, ona je bila ograničena na ravnu i poroznu površinu kamena.

Lim je bio popularan materijal za pakovanje u 19.v. ali su tehnologije transfera bile neophodne prije nego što će se litografija raditi sa limom.

Prva rotaciona offsetna presa je napravljena u Engleskoj 1875.g. i njen izumitelj je Rober Barklej. To je bila mašina koja je kombinovala tehnologije transfera 19. vijeka i presu koja je umjesto kamena koristila metalni cilindar ili valjak.

Ravna (ofset) štampa primjenjuje se kao indirektna štampa, što znači da se boja sa forme ne prenosi direktno na podlogu, nego se predhodno prenosi na gumeni cilindar (koja je postavljena na ofsetni cilindar - valjak), a zatim sa nje na materijal za štampu ili papir.

Kod ravne štampe štampajući i ne štampajući elementi se nalaze u istoj ravni, a međusobno se razlikuju po svojim fizičko-hemijskim karakteristikama.

Štamparska forma je tako odrađena hemijski da su štampajuće površine prijemčive za boju, a da odbijaju vodu, dok ne štampajuće površine primaju vodu da bi posle vlaženja odbijale boju.

Sredstvo za vlaženje (voda) se prvo nanosi na formu, prekriva u tankom sloju liofobne, ne štampajuće elemente, dok boja koja se na formu nanosi nakon vode prekriva samo liofilne,

odnosno štampajuće elemente.

Kubizam

Marsel Dišan je imao svoju kubističku fazu takođe.

Prethodnik kubizma, slikar Paul Cezanne govorio je da se sve, što u prirodi postoji, može likovno prikazati osnovnim oblicima i geometrijskim šemama

Kubizam (1906–1919) je slikarski pravac, nastao u Francuskoj 1908.g. i bio je revolucionaran i najuticajniji pravac u Evropskom slikarstvu, skulpturi, muzici, književnosti i arhitekturi 20. vijeka.

Osnivači kubizma su Georges Braque i Pablo Picasso čija je slika Gospodjice iz Avinjona smatrana proto- kubističkim djelom.

Kubizam je zaokupljen problemom «objekta» kojeg treba rekonstruisati, nasuprot rasplinutosti i nepostojanosti impresionističke površine.

Potrebno je eliminisati sve što se oslanja na subjektivnost ili na određeno i čvrsto gledište, da bi se došlo do cjelokupne, pojmovne, potpune varijante forme.

U kubizmu je prisutan uticaj crnačke umjetnosti, a osnova je kocka.

Kubisti na slici prikazuju simultano (istovremeno) ono što u stvarnosti možemo vidjeti samo sukcesivno (u slijedu vremena, uzastopno).

Ime kubizmu dao je Henri Matisse, koji je za Brakove pejzaže rekao: «gle nagomilane kocke» (cubes).

Ostali poznati predstavnici su: Jean Metzinger, Albert Gleizes, Robert Delaunay, Fernand Léger.

Kubizam se dominantno razvijao u Francuskoj, a smatra se da su u Italiji i Rusiji, pokreti poput futurizma i konstruktivizma zapravo varijante kubizma.

U kubističkom djelu, objekat je analiziran, rastavljan, rastvoren i sastavljan u aprstraktnu formu na ravnoj površini platna - prije nego slikan iz jednog ugla gledanja - slikar ga posmatra iz više uglova gledanja, međutim bez primjene pravila renesansne perspektive.

Žorž Brak je ovu tehniku opisivao kao proces bližeg upoznavanja objekta. Objekat su težili da postave u središte slike slično klaster formi (nagomilavanju).

U to vrijeme Evropljani su otkrivali Afričku i izvornu Američku umjenost, pa su slikari Pol Gogen, Henri Matis i Pablo Pikaso bili inspirisani moći i jednostavnošću forme i stilova ovih inostranih kultura. Njihov interes za primitivizam, Afričku umjetnost i plemenske maske, bio je jedna od inspiracija u vrijeme kubizma.

Kubizam je bitno uticao na arhitekturu kao i razvoj moderne arhitekture od 1912.g., a odnosio se na pojednostavljenje dizajna kuće, upotrebu materijala koji odgovaraju u to vrijeme industrijskoj proizvodnji, povećanu upotrebu stakla.

Uodnošavanje spram prošlosti nije bilo bitno.

Charles Edouard Jeanneret (Le Corbusier) je od kubizma u arhitekturi razvio varijacuju zvanu Purizam (1918–1925).

Kubo-futurizam

Slikarski (1912-1915) rad se vezivao za Francuski kubizam i Italijanski futurizam u kojem se sintetizuju aspekti oba pravca.

Kubo-futurizam (1912–1918) (ili Ruski futurizam) odnosi se na rad grupe Ruskih avangardnih umjetnika.

U poeziji, Vladimir Majakovski, Velimir Hlebnjikov su ignorisali pravila gramatike, sintakse, rime, metrike, stvarali su neologizme, konstruisali nepravile formacije riječi pa ih pisali različitim fontovima, imitirajući geometrijske planove i slova analitičkog kubizma.

Ljubov Popova je slikarsko ime, jedno od značajnijih predstavnika ovog pokreta:

tretman tijela priziva rad Ležea, upotrebljavaa kupe i spirale, dinamizam linije i površine, uticaj Futurizma, u smislu motiva poput čovjekovog tijela i mašina, kao i dinamizam dijagonala koje presijecaju sliku.

Kazimir Maljevič je u jednoj svojoj fazi stvaralaštva takođe istraživao kubo-futurizam, a on i Popova su nadalje doprinijeli stvaranju suprematističkog pokreta.

Suprematizam

Suprematizam je bio umjetnički pokret zasnovan na upotrebi bazičnih, preciznih geometrijskih formi kruga, kvadrata, linije, pravougaonika, slikanih minimalnom upotrebom boje, a odbija imitaciju prirodnih oblika. Osnivač suprematizma je Kazimir Maljevič, 1913.g. poznat po slikama «Crni kvadrat na bijelom polju», a zatim I «Bijeli kvadrat na bijelom polju».

Kazimir Maljevič se zalaže za prevlast (supremaciju) čistog osjećaja u umjetnosti prije nego vizuelnog opisivanja stvari; nastoji dosegnuti savršen sklad oblika i boja nepredmetnim slikama,

crtama I osnovnim geometrijskim likovima-oblicima. Već od 1915.g. paralelno počinje da piše i svoje teorijske tekstove, a autor je manifesta «Od kubizma do

suprematizma».

Suprematizam je sasvim suprotan konstruktivizmu kao pravcu i odnosi se na antimaterijalizam i anti-utilitarnu filozofiju. U svom djelu “Ne-objektni svijet” Maljevič piše:

Umjetnosti više nije stalo da služi državi ili religiji, kao ni da ilustruje istoriju ponašanja i običaja,

ne želi ničeg imati sa objektima i kao takva nastoji postojati sama, po sebi i za sebe,

bez “stvari” (tj. vremenski čisti izvor života).

Njome dominira čisto osjećanje kreativne umjetnosti. Vizuelni fenomeni objektnog svijeta su beznačajni. Značajno je osjećanje kao takvo.

Suprematizam se NE priklanja humanističkoj filozofiji koja čovjeka postavlja u centar univerzuma, već shvata čovjeka - umjetnika - kao izvora i prenosioca onoga što je za Maljeviča čista realnost - apsolutna ne-objektnost na kojoj će (po Maljeviču) biti zasnovana budućnost u kojoj ne dominiraju objekti ili komfor.

“Nisam izložio goli kvadrat u belom okviru već “osećanje pustinje”.

“Crni kvadrat”, (1914-1915) zamišljen je da bude izložen na mjesto gdje se po Ruskoj tradiciji izlaže ikona, u sam vrh ugla prostorije, imajući na umu koncept i filozofiju ikone što označava da kvadrat nije lišen sadržaja:

crno i bijelo su matrica iz koje se oslobođena boja pojavljuje kao takva, samostalna jedinica, svedena na emitovanje sopstvene energije. Izjavom “Slikarstvo - to je boja”, uloga boje stavljena je u prvi plan.

Za suprematizam kao pravac i sliku “Crni kvadrat” važan je pojam boje ili obojenosti ili suprematizam boje, afirmacija dominantne uloge boje:

Maljevičeva slika “Bijeli kvadrat”, predstavlja kretanje od polihromnog ka monohromnom slikarstvu.

Istoričar umjetnosti Slobodan Mijušković, u knjizi “Prva, “poslednja “slika““, zapisao je: ...

”U pitanju je očekivana, sasvim razumljiva razlika između spoljašnje recepcije i unutrašnje interpretacije sa pozicije autora, koji svoj rad promišlja i tumači kao sistem određenih, međusobno povezanih slikarskih i teorijskih propozicija, u skladu sa zahtevom (postavljenim na samom početku 1915.g.) da umetnik mora da zna šta se to i zašto dešava u njegovim slikama.

Reč je o sistemu, na čemu Maljevič insistira, a ne o estetici, kojom se ne može objasniti to što se dešava.”...

Umjetnička i politička revolucija u Rusiji se događala u isto vrijeme i paralelno. Suprematizam je bila bespredmetna umjetnost i u prvo vrijeme je bio period kada se smatralo da on može da doprinese i propagira ideje političke revolucije i zavladalo je mišljenje da država ne treba da se miješa u umjetnost.

Ali sa pojavom “Nove ekonomske politike” koja je zahtijevala da umjetnost treba da pomaže politiku, ovi zahjtevi su doveli do pojave socijalističkog realizma u Sovjetskom Savezu i po mišljenjima sovjeta i komunističkih političara, suprematistička umjetnost je bila nerazumljiva za proleterijat i bila je neprihvatljiva.

Kazimir Maljevič je 1926. godine putovao u Njemačku i pokušavao je da nađe posao u Bauhausu ali se vraća natrag u Rusiju.

On je odustao od suprematizma i slika, sada, u kasno impresionističkom i kubo-futurističkom stilu.

Nema sumnje da je suprematizam bio jedan od najvažnijih događaja u umetnosti ovoga vremena.

Konstruktivizam

Konstruktivizam je umjetnički i arhitektonski pokret i filozofija (1920–1922, 1920–1940. g.) nastao u Rusiji oko 1914.g. sa uticajem i na pozorište i na film. To je bio otklon od ideje autonomne umjetnosti, od prikazivanja autonomhih objekata, tj. odbacivanje njene samostalnosti i vežući formalni jezik apstraktne umjetnosti sa praktičnim dizajnerskim radom.

Ovakav razvoj bio je podstaknut utopijskom klimom koja je uslijedila nakon Oktobarske revolucije u Rusiji 1917.g. i koja je navela umjetnike da tragaju i stvaraju novo vizuelno okruženje koje sadrži izraz socijalnih potreba i vrijednosti novog Komunističkog uređenja. Ali koncept internacionalnog konstruktivizma definiše šire strujanje u Zapadnoj umjetnosti oko 1922.g. uglavnom centriranog u Njemačkoj, čiji su umjetnici bili inspirisani Ruskim kontruktivizmom i prilikama.

Konstruktivizam je geometrijskom apstrakcijom podstakao Kazimir Maljevič koji je svojim stilom suprematizmom uticao na El Lissitzkog koji je onda osnovao konstruktivizam i kao umjetnik i dizajner razvio oblast grafičkog dizajna.

Naziv konstruktivizam evocira tradiciju geometrijske apstrakcije koja je “konstruisana” od autonomnih vizuelnih elemenata linije, površine i koju karakteriše preciznost i čista formalna kompozicija, jednostavnost i ekonomičnost u organizaciji kompozicije, kao i upotreba savremenih materjala metala i plastike.

U realističkom manifestu (manifestu konstruktivizma), 1920., Naum Gabo i Antoin Pevsner (koji zasnivaju naziv konstruktivizam) objašnjava se kako:

umjetnost raskida sa konvencijama upotrebe linije, forme, boje, volumena i mase, i naglašava stav da bi umjetnost trebala da prati i služi čovjeku u svim aspektima života: na odmoru i na poslu, na putovanju i kod kuće.

Konstruktivisti su težili umjetnosti koja bi misaono (kognitivno) aktivirala posjetioca, otrgla ga od tradicionalnog poimanja umjetnosti i učinila ga aktivnim posmatračem.

Konstruktivistički dizajn bio je fuzija umjetnosti i političkog angažovanja, reflektujući revolucionarne teme, učestvujući u javnom životu tokom građanskog rata, pozivajući se na izjavu Majakovskog “ulice su naše četke, trgovi su naše palete”.

Posebno se ističe dizajn knjige (Rodčenko i El Lisitski).

Konstruktivisti su zaneseni tehnikom i industrijalizacijom, a u konstruktivističkoj arhitekturi dominiraju praktičnost i funkcionalnost, isticanje vrijednosti materijala dok se negira dekorativnost.

Ovaj pokret je imao za cilj da umjetnost bude praksa za isticanje socijalnih principa, odnosno, da umjetnost bude instrument socijalnih svrha tj. konstrukcije socijalističkog sistema. Kako bi se razumjela ta “nova” uloga umjetnosti, potrebno je poznavati prilike tog vremena u Rusiji i krize koja

je pogodila socijalne, ekonomske i političke odnose, intezivirajuće nerede u industrijama, transportu, i platežnoj moći, što je vodilo sve većoj-masovnoj nezaposlenosti, poskupljenju da bi rezultiralo suočenjem države sa finansijskim bankrotom.

To je bila pozadina velike oktobarske revolucije (boljševičke revolucije-Red Army-crvena armija (Lenjin)I lideri revolucionarne radničke klase (Leon Trocki), poznate i kao crveni oktobar) 1917.g.

Umjetnost konstruktivizma je bila i u službi revolucionarnih ideja putem industrijskog dizajna, dizajna javnih festivala i uličnih oglašavanja u post-oktobarskom periodu revolucije Boljševičke vlade gdje imamo primjere propagandnih (uticanje na mišljene većine jednom stranom argumenta) postera npr. poster El Lisitskog “Pobijediti bijele crvenim klinom”, 1919, koji simbolizuje boljševike (crveni trougao) koji probijaju bjeli krug tj. njihove protivnike ili Bijeli antikomunistički pokret (Bijela armija) tokom građanskog rata 1917.-1922.

Konstruktivizam je imao velikog uticaja na naredne pokrete modernizma 20. vijeka poput bauhausa i de Stijl-a kao i na discipline arhitekture, grafičkog i industrijskog dizajna, pozorišta, filma, koreografije, mode pa i muzike.

Ključno djelo konstruktivizma je “Spomenik trećoj internacionali” Vladimira Tatlina, 1919-20).g. koje kombinuje estetiku mašine i dinamične komponente slaveći tehnologiju (ekranske projekcije).

Djelo nikada nije sagrađeno a zamišljeno je da bude od čelika, gvožđa i stakla, od 2 spirale do 400m visine, 4 viseće geometrijske figure (kocka, piramida, cilindar, lopta) koje bi se rotirale, ekran na cilindru, i projektor koji bi projektovao poruke po oblacima.

Lazar Markovich Lissitzky (1890 – 1941), poznatiji kao El Lissitzky, bio je Ruski umjetnik, dizajner, fotograf, predavač i arhitekta, kao i značajniji predstavnik Ruske avangarde. Uticao je na nastajanje pokreta bauhaus. Smatrao je da umjetnik treba da bude agent društvenih promjena - goal- oriented creation - stvarati s ciljem - je njegov moto.

Značajno je inovirao polje tipografije, postera, dizajna knjige (“Knjiga je spomenik budućnosti”-El Lisitski), dizajna izložbe, fotomontaže (sastavljanje elemenata više sa fotografija).

Za razliku od suprematizma čiji je bio osnivač i sledbenik u jednoj svojoj fazi stvaralaštva, El Lisitski je razvijao i 3D slikarstvo, eksperimente koji su rezultirali i trodimenzionalnim instalacijama u prostoru, skulpturama.

Njegovo arhitektonsko djelo se veže za utopističke projekte kojima je trebalo radikalno izmjeniti izgled Moskve.

Plan je bio, da se neboderi uzdižu iznad zemlje s minimalnim potpornom površinom. Ove čelične

konstrukcije nije bilo moguće realizovati.

Aleksandar Rodčenko (1891 - 1956), bio je jedan od svestranih umjenika konstruktivizma, grafički dizajner, slikar, fotograf. Čuven je po socijalno angažovanoj fotorgafiji, specifičnom uglu snimanja svojih analitičko-dokumentarnih foto serija (ptičja ili žablja perspektiva) kako bi iznenadio ili šokirao posmatrača i kako bi odložio prepoznatljivost. Samtrao je da se jedan objekat ili subjekat pažnje treba sagledati iz više uglova gledanja, u različitim situacijama, kako bi se podstaklo istraživanje.

1921.g. Rodčenko je slikao čiste monohromne slike, koje označavaju kraj štafelajnog slikarstva, a smatra se uticajnim za nastanak novog ruskog načina života i kulture. Izjavio je: “Redukovao sam slikarstvo na njegov logički zaključak i izložio tri platna: crveno, plavo i žuto, objavljujem kraj slikarstva.

Ako je za Maljeviča bijela konotirala beskonačnu ekspanziju idealnog, Rodčenko je koristio crnu (s varijacijama teksture i slojeva) kako bi utemeljio slikarstvo u njegovim fizičkim svojstvima, pozivajući da se obrati pažnja na materijalne kvalitete slikarske površine. Lučne forme Rodčenkovih slika dugerišu dinamičan pokret. Rodčenko je slikao seriju slika “Crno na crnom” kao direktan odgovor na Maljevičevu seriju “Bijelo na bijelom” (1918.g.). Time je želio izazavati i preispitati fundamentalne principe suprematizma:

Slobodan Mijušković piše:

dualizam crnog i belog koji se na Crnom kvadratu na beloj osnovi manifestovao u formi koegzistencije i koordinacije, obnovljen je nekoliko godina kasnije, ali sada kao konfrontacija i polarizacija Maljevičevih bijelih i Rodčenkovih crnih slika. Tako je već nastanak monohromije bio obeležen istovremenom formacijom, distinkcijom, i opozicijom dva osnovna monohromna idioma.

Kod Maljeviča je monohromna slika (pre)nosilac spiritualnih, mističnih, metafizičkih, transcedentalnih značenja.

Kada kaže da u belom treba videti “potpunu bezličnost”, bez- predmetnost i bez-lik(ovno)st, ravnotežu, ravnodušnost, stanje van vremena”, Maljevič u stvari sugeriše da značenje nije na površini slike, ili u samoj slici ili predmetu, da nije tu, opipljivo, nadohvat ruke.

Purizam

Purizam (fr. Le Purisme), (od franc. pur — čisto) je umjetnički pravac koji je nastao u Francuskoj 1918. godine, a vezan je za slikarstvo i arhitekturu. Idejni tvorci pokreta su francuski slikar Amede Ozanfan (Amédée Ozenfant) i arhitekta i slikar Šarl-Edvar Žanere (Charles-Edouard Jeanneret) poznatiji po pseudonimu Le Korbizje (Le Corbusier). Pravac je nastao kao reakcija na kubizam, odnosno na njegovu praksu razlaganja i deformisanja predmeta koje pokušava da prikaže, za koju je smatrao da kao takva stvara umetnost koja je previše ornamentična i dekorativna.

Purizam se prvenstveno zasniva na neoplatonističkoj filozofiji koja u umjetničkom smislu znači odbacivanje realnog predstavljanja predmeta i pokušaj prikazivanja “suštine” njegovog oblika. Ovakvu estetiku pokušava da primijeni na sve oblike plastičnog izraza - slikarstvo, dizajn i arhitekturu.

Manifestom purizma smatra se članak “Aprés Le Cubisme” koji je objavljen 1918. godine, a prva potpuna formulacija purističke estetike objavljena je 1920. godine u članku “Le Purisme” časopisu “Lespri nuvo” (“L’Esprit Nouveau”) koji je

bio i glasnik pokreta.

Purizam je definisan kao koncept koji se odnosi ne samo na slikarstvo i arhitekturu, već sadrži i skup osobina koje treba da karakterišu cjelokupnu modernu misao.

Slavi se jednostavna i jasna estetika mašina kao predmeta koji smbolizuju moderno doba, a priroda se definiše kao savršena logička mašina čija ljepota proizlazi iz podvrgnutosti fizičkim zakonima.

Inžinjerska profesija se smatra uzvišenom zbog svoje disciplinovanosti i racionalnosti. Kao lajtmotiv purizma naglašava se povratak logici, jasnoći, jednostavnosti i redu - osobine koje treba da budu prisutne u svakom obliku i proizvodu ljudskog djelovanja.

U slikarstvu purizam insistira na prikazivanju predmeta koji su simboli industrijskog svijeta i kao takvi treba da budu predstavljeni kao anonimni i čisti.

Figurativnost se odbacuje, a kompoziciono se insistira na geometrijskom redu i uravnoteženosti. Pri komponovanju se koristi “zlatni presjek” kao savršena proporcija.

U dizajnu je potrebno da se zadovolji kriterijum funkcionalnosti proizvoda i njegova namjena treba da bude estetski jasno izražena, dok u arhitekturi objekti treba da zadovolje dva kriterijuma - s jedne strane treba da budu funkcionalni, a sa druge da sadrže u svom obliku apstraktne elemente koji imaju funkciju da hrane čula i um.

Za promovisanje purizma bila je značajna izložba dekorativnih umetnosti “Exposition des Arts Décoratifs” održana u Parizu 1925. godine na kojoj je izložen “Paviljon novog duha” (“Pavillon de L’Esprit Nouveau”) koji je dizajnirao Le Korbizje i koji je bio prototip moderne stambene jedinice izgrađene u skladu sa purističkim načelima. Paviljon je bio pokušaj da se predstavi senzibilitet purizma – bio je dizajniran tako da ima mogućnosti slične mašini, opremljen industrijskim tipskim nameštajem, i u njemu su bile izložene purističke slike Le Korbizjea, Ozanfana i Fernand Ležea (Fernand Legér). Kraj purizma zapaža se početkom 30-ih godina. U slikarstvu on nije imao veliki zamah, ali je uticao na kasnije moderne slikarske pravce. U arhitekturi je značajno uticao na “Internacionalni stil” koji se javlja 1925. godine.

Dada

Švajcarska je bila mirnodopska zemlja i mnogi izbjegli umjetnici u njoj su našli utočište, posebno u Cirihu.

Dada (1916–1922 ) je umjetnički i književni pokret nastao u Švajcarskoj, u Cirihu 1916.g. sa umjetnicima okupljenim oko Kabare Voltera (kabarea za umjetničke i političke svrhe), i kao dvostruka reakcija na katastrofe 1.sv rata i provokacije futurizma i ekspresionizma.

Odvijala se tokom 1.sv. rata i bila je jedan od vodećih trendova umjetnosti 20. vijeka koji će pored kubizma, ekspresionizma, konstruktivizma i apstrakcije Vasilija Kandinskog, modifikovati senzibilnost i umjetnost 20.vijeka.

Dadaisti su kanalisali svoj otklon od 1. sv. rata optuživanjem nacionalističkih i materijlističkih vrijednosti koje du do njega dovele.

Oni nijesu bili ujedinjeni zajedničkim stilom u umjetnosti već odbijanjem konvencija i pravila u umjetnosti, dok su svojim neortodoksnim tehnikama, performansima, pulikacijama i provokacijama nastojali da šokiraju društvo u cilju samosvijesti pojedinca.

Naziv pokreta - Dada - tipičan je primjer anti- racionalističkog nastojanja ovog pokreta, a zadržan je zbog njegove bezznačenjske i dječije konotacije, kojeg su pronašli

slučajno otvorivši Njemačko-Francuski rečnik.

Ciriška Dada formirala se (između ostalih) oko pjesnika Hugo Ball-a, Tristan Tzara-e, slikara Hans Arp-a, Hans Richter-a.

Njujorška Dada formirala se oko Marsela Dišana, Francis Picabia i Man Ray-a.

Berlinska Dada, formirala se sa John Heartfield, Raoul Hausmann, Hannah Höch i George Grosz.

Pariška Dada se razvila sa Tzarom, Pikabijom, Andre Brtonom.

Dada se odnosi na djela vizuelne umjetnosti (kolaž, fotomontažu, asemblaž, redimejd...),

književnosti (poeziju, umjetničke manifeste, teoriju umjetnosti), pozorišta, grafičkog dizajna, koja su imala za cilj anti-ratnu politiku kao i stvaranje anti-umjetničkih kulturnih radova, nastojanje uništenja tradicionalne estetike i kulture. Njeni pokretači imali su stav da dada nije umjetnost već anti- umjetnost. Oni su se umjetnošću borili protiv umjetnosti. Nastojali su da napadnu sve norme, da se svemu suprotstave, pa i same sebe omiljenim stihom “Dada je anti-dada”.

Estetika je ignorisana, senzibilitet, kao i bilo koja vrsta poruke ili značenja koje bi se impliciralo djelom.

Kao ogledalo ratnih događaja, umjetnost dade često je i sama bila haotična i brutalna.

Događaji predstavljeni u kabare Volteru (nazvanom po Francuskom prosvetitelju, filozofu i satiričaru 18. v., Volteru, poznatom po borbi za slobodu riječi, religije..), bili su često radikalno eksperimentalni performansi poput zvučne i simultane poezije. Izlagani umjetnici bili su Vasilij Kandinski, Paul Klee, Giorgio de Chirico, Sophie Taeuber-Arp, i Max Ernst.

U vrijeme Dada pokreta, karakteristično je Merc (Merz) slikarstvo ili Merc stvaralaštvo.

Termin označava ravno ili reljefno kolažiranje sakupljenih detalja (smeća - otpadaka civilizacije po Švitersu).

“Nove stvari treba da budu sastavljene od fragmenata”.

Veže se za Kurt Švitersa (Kurt Schwitters) koji je izumio ovaj termin i tehniku kada je za potrebe svog kolaža rezao riječ ‘Commerzbank’ iz novina.

Merz je takođe i naslov časopisa kojeg je Šviters uređivao za vrijeme dade. Rađene su merc slike, objekti, pjesme ali i gradnja, merc gradnja ili merzbau, ili asemblaž (3D kolaž) (jedan Švitersov mercbau je probio tavanicu sobe u kojoj je započet i izbio na sledeći sprat).

U likovnim umjetnostima pokret je bio odgovor umjetnika na tragične životne okolnosti 1. svjetski rata. Odbijali su svaki realizam u umjetnosti, bili su anarhistički i nihilistički orijentisani prema važećim vrijednostima. Dada je bila negacija umjetnosti, „anti-umjetnost”, ismijavanje njene uloge u društvu i izrugivanje umjetnika samome sebi.

Nisu umjetnici izgubili razum, nego su besmislom i destrukcijom u svojim djelima htjeli pokazati kakav besmisao i suludo uništavanje vladaju u stvarnosti. Želeći ukazati na mane društva izazvali su suprotan učinak, uglavnom su izazvali bijes i prezir te bili proganjani. Prenijeli su metodu besmisla iz stvarnosti u umjetnost.

Predvodnik dadaizma je Marcel Duchamp u svojoj ciničnoj fazi. On bi sasvim obične predmete predstavljao kao umjetnička djela (pisoar nazvan fontana) ili bi sastavljao od

običnih predmeta nelogične spojeve (readymade).

Dadaisti su analizirali i nihilizam jer su smatrali da ništa što je čovjek postigao nije bilo vrijedno, pa čak ni umjetnost pa su stvarali po principu slučajnosti i nasumičnosti. U osnovi dade je besmislica, i konfuzija koju su ljudi osjećali u prevratu svjetskog rata. Nije postojala namjera da se nađe smisao u neredu, već da se nered prihvati kao prirodno stanje.

Dadaisti su bili i oštri kritičari kapitalističkog društva, posebno u Njemačkoj se isticao Georg Grosz koji je smatrao da se amoralno, nepošteno i nasilno u društvu treba kritikovati likovno ružnim i nakaznim. Dadaisti su se služili apsurdima i paradoksima takođe.

Kao pokret, Dada se 1922-3 dezintegrisala a njene aktivnosti nadalje razvijale su se sa pokretom nadrealizma 1924.g.

Hannah Höch, Cut with the Dada Kitchen Knife through the Last Weimar Beer-Belly Cultural Epoch in Germany, 1919, collage of pasted papers, 90×144 cm, Nationalgalerie, Staatliche Museen zu Berlin

De Stijl ili Neoplasticizam

Težili su ka čistoj apstrakciji i univerzalnosti i to svođenjem na osnovne forme i boje.

De Stijl ili neoplasticizam ili nova plastička umjetnost, je holandski umjetnički pokret nastao u periodu 1917-1920. g. a odnosi se na djela nastajala do 1931. g.

Naziv De Stijl dolazi od holandske riječi stil.

Zagovornici De Stijla, od kojih su najistaknutiji Piet Mondrian, Theo van Doesburg, Bart van der Leck, Gerrit Rietveld u arhitekturi, nastojali su da izraze nove utopijske ideale duševne harmonije i reda.

Pojednostavili su vizuelne kompozicije na:

- horizontalne i vertikalne smjerove,

- vertikalne i horizontalne linije se mimoilaze bez preklapanja a,

- koristili su osnovne boje, crvenu, plavu i žutu kao i

bijelu i crnu.

De Stijl je takođe bio i časopis publikovan od strane slikara i kritičara Theo van Doesburg-a koji je propagirao teorije ovog pokreta.

Piet Mondrian

Poput suprematizma Kazimira Maljeviča, namjera ovog pravca tipično je modernistička pa je De Stijl koncipirao svoju produkciju kao logičku kulminaciju umjetnosti iz prošlosti i bazirao se na ontološkom zahtjevu svake umjetnosti da teži sopstvenoj esenciji.

Zato se u De Stijl-u smatralo da se ništa ne može postići konfuzijom spajanja umjetničkih oblasti već da svaka umjetnička oblast ili disciplina najprije mora definisati svoje bazične elemente prije nego što se okrene stapanju sa nekom drugom umjetnošću.

Theo Vad Doesburg je zato bio oštar kritičar Art Nuvo pokreta.

Različite umjetnosti (discipline), po teoriji De Stijl-a, mogu se ujediniti jedino ako dijele iste bazične elemente, pa to objašnjava relaciju slikarstva De Stijla sa umjetnošću arhitekture tog perioda.

Ta dva medijuma, mogla su se spajati, jer su imala zajedničke činioce.

Ali ovakav pristup bio je kratkotrajan zbog sukoba na terijskom planu: slikari de Stijla su ipak, bili zaiteresovani za vizuelno ukidanje ili negiranje anatomske strukture u arhitekturi, uvodeći pojam iluzornog ili iluzije ili hibridnu formu “apstraktnog enterijera”.

Iako su arhitekte Hauzar i Ritveld eksperimentisali i fizički oblik sobe, posebno uglova, optički ih negirali postavljanjem površina boje, ovaj oblik saradnje bio je kratkotrajan, i ako vrlo inventivan, jer arhitektura, paradoksalno (kontradiktorno), pošto je nemimetička (mimezis je reprezentacija ili imitacija stvarnog svijeta u umjetnosti ili literaturi), ne može biti apstraktna.

Iako je Mondijan cijelog života bio zainteresovan za “apstraktni enterijer” čak transformišući svoje ateljee u Parizu i NjuJorku u slike koje razvijaju svoje površinske elemente u stvarni prostor sobe, on je znao da buduće “rastvaranje umjetnosti u enterijer” neće biti, makar ne za vrijeme njegovog života, ostvareno.

Ipak, mada je najviše experimentisao u slikarstvu, nastavio je da piše svoju Neoplastičku teoriju znajući da bi jednostavno mogla biti primijenjena i u druge domene umjetnosti, a ona je i bila osnova rada De Stijl grupe.

Analizirajući kubizam, Mondrijan je shvatio da upravo ono čega su se Pikaso i Brak plašili - apstrakcija i ravnost - da je to bilo polje kojem je on težio zbog veze sa pojmom univerzalnog koji je u njegovom radu bio centralan.

The Rietveld Schröder House—the only building realised completely according to the principles of De Stijl.

Frontalnim uglom gledanja stvorio je rigoroznu pravougaonu verziju kubističke mreže.

Detalji su sada prevaziđeni a opozicijom vertikala i horizontala izbjegava svaku hijerarhiju ili centralizaciju zarad postizanja harmonije ili ekvilibrijuma.

U kasnijoj fazi, pod uticajem Hegelove teorije dijalektike, njegov moto je da je svaki element određen njemu suprotnim, i više se radi o prevođenju vidljivog svijeta u geometrijsku mrežu,

zasnivanju dijalektičkih zakona na platnu koji vladaju svijetom, vidljivim ili ne.

Gerrit Rietveld

Radovi De Stjl-a su uticali i na Bauhaus pokret, kao i na internacionalni arhitektonski stil i na odjeću i na dizajn enterijera.

Nakon 1931. uticaj De Stijl-a na arhitekturu bio je značajan pa je Mies van der Rohe bio jedan od autora koji je poštovao njihove ideje posebno povodom:

upotrebe pravougaone i površinske forme,

čistih linija,

upotrebe čiste boje, kao i

ekstenzije prostora okolo i izvan enterijerskih zidova,

slojevitost funkcionalnih među-prostora i njegovoj cjelokupnosti sa naglašenom artikulacijom djelova (prema Rietvildu).

Od 1926. bavi se i fotomontažama, čiji je bio vodeći autor za grafičko dizajniranje štampanih materijala oblasti industrijskog dizajna.

bio je Holandski grafički dizajner, dizajner namještaja, fotograf, režiser. U grafičkom dizajnu, posebno u sferi komercijalnog oglašavanja je primjenjivao principe De Stijl grupe i konstruktivizma. U svom originalnom dizajnu je primjenjivao crnu, crvenu i bijelu boju, kao i bold bez-serifna pisma.

Iako je bio socijalista i dizajnirao za ljevičarske publikacije posvećene industrijskim radnicima, on je radio i za vodeće prvatne kompanije poput Philips-a.

Sa čuvenim Piet Zvart-om, slijedio je ideje El Lisitskog i Rodčenka iz Rusije, kao i Kurt Švitersa iz Njemačke.

Piet Zwart (1885 – 1977) bio je Holandski fotograf, tipograf, industrijski dizajner i arhitekta. Sarađivao je sa De Stijl grupom 1919.g. ali je ubrzo odbacio njihova pravila koja je smatrao tradicionalnim i rigoroznim zbog horizontalno-vertikalnog pristupa.

Zwart je dizajnirao grube dizajnerske kompozicije ili layout- e rasporedom riječi i simbola iz tipografije. Nije bio opterećen grafičkim pravilima jer nije studirao tipografiju, ali je uvidio da je potreba 20. vijeka za tipografijom postala važna i uticajna kulturna sila pa je ulagao napor da u tom polju bude inventivan i da ga primijeni. Bio je i uspješan dizajner enterijera i industrijskog dizajna, namještaja.

Piet Zwart Institut dio je Willem de Kooning Academy Rotterdam Univerziteta.

Sebe je smatrao hibridnim dizajnerom i nazvao typotect- om -- dijelom tipografom, dijelom arhitektom.

Njegov distinktivan stil karakteriše stroga dijagonala, osnovne boje, upotrega gradacije među elementima, raznovrsnost tipografije, odbacivanje konvencionalne simetrije.

Bauhaus

Bauhaus (1919-1933) je bila Njemačka škola za arhitekturu i dizajn (primijenjenu umjetnost), gdje nastaju pokušaji ostvarenja sinteze autonomne umjetnosti i oblikovanja upotrebnih predmeta - dizajn. Škola nastaje u kontekstu kriznih Evropskih vremena i prevrata, posebno u Njemačkoj, ali

i novih političkih, socijalnih, umjetničkih pomjeranja s početka 20.v. kada se raskida s oživljavanjem istorijskih stilova 19. vijeka. Radilo se o nastojanju da se formira jedinstvena akademija umjetnosti koja će objediniti:

izučavanje umjetnosti, zanata (vizuelne i primijenjene umjetnosti) i arhitekture (kao i tehnologije),

kako bi se promovisala njihova povezanost i saradnja.

Ideja bauhausa je, dakle, bila u spajanju disciplina vizuelne (lijepe-fine art) I primijenjene umjetnosti i to u cilju stvaranja novog Gezamtkunstverka ili “totalnog umjetničkog djela”.

Korijeni ovog nastojanja nalaze se u kraju 19. v. kada je industrijska revolucija i serijska proizvodnja prekinula uspostavljenu vezu između umjetničke kreativnosti i zanata ili proizvođenja, čiji su bili protagonisti John Ruskin i William Morris, kao i Henry Van de Velde, i kasnije Deutscher Werkbund (njemačko udruženje umjetnika, dizajnera, arhitekti i industrijalaca (1907.g.). Pa ipak, glavni akcenat je bio na dizajniranju i kreiranju po sasvim novim principima a ne po ugledanju na uzore, istorijske primjere, ili pravce.

Međutim, ovo novo “povezivanje” umjetnosti, zanata i industrije bilo je znatno drugačije i mnogo veće nego u vrijeme Art&Crafts i Art Nuvo pokretima, jer njih je industrijski svijet ugušio a Bauhaus koristi i izučava industrijalizaciju i tehnologiju.

Škola je favorizovala:

pojednostavljene forme, racionalnost, funkcionalnost I ideju da mas produkcija može biti u harmoniji sa individualnim umjetničkim duhom.

Arhitektura, namještaj i razni predmeti dizajniraju se po načelu funkcionalnosti.

Estetska vrijednost nekog predmeta mora proizilaziti iz savršenog stapanja oblika i funkcije.

Cijela Bauhaus produkcija obilježena je najvećom mogućom jednostavnošću.

Bauhaus je oblikovanje i kontrolisanje plastičko- prostorne okoline postavljao kao idealan cilj.

Program Bauhausa je bio:

otkrivanje osnova kreativnosti, zatim humanizacija i funkcija predmeta, racionalizovanje novih oblika i na kraju priprema za industrijsko oblikovanje. No društvo nije bilo zrelo da prihvati takve predmete i Bauhaus je ostao samo genijalna škola-priprema za budući industrijski dizajn.

Riječ ”Bauhaus“ bi u prevodu mogla značiti kućogradnja ili gradnja doma (njem. graditi=bauen).

Osnovao ju je arhitekt Walter Gropius 1919. godine u Weimaru (1919-1925).

Potom se preselila u Dessau gdje je trajala do 1932.g. dok je u Berlinu trajala od 1932. do 1933.g. gdje je bila zatvorena od strane Nacističke vlasti (jedan od prvih vidova demonstracije Nacističke političke moći), što je, s druge strane, bila svojevrsna potvrda o važnosti Bauhaus ideje.

U Americi je Bauhaus škola kratko trajala i to u periodu 1937-1938.g.

Škola je izvršila revoluciju u arhitekturi, estetskim konceptima i apstrakciji kao i praksi i to na način što se njena nastava odvijala u vorkšopivima ili radionicama prije nego nepraktičnim akademskim studijskim-atelje sistemom obrazovanja.

U arhitekturi je snažno doprinijela Funkcionalnosti (funkcionalizam). Građevine koje su izgradili ili ukrasili profesori ove škole (Walter Gropius, Hannes Meyer, Laslo Móholy-Nágy i Vasilij Kandinski) snažno su uticale na modernu arhitekturu 20. vijeka.

Od 1996. god., zgrade Bauhausa u Weimaru i Dessau su upisane na UNESCO listu svjetske baštine u Europi.

Fotografija i grafika ponovno se otkrivaju u Bauhausu gdje se eksperimentiše s beskonačnim mogućnostima vezanima uz upotrebu fotografskog aparata:

- kolaž,

- fotomontaža,

- dvostruka ekspozicija,

- uvećanje negativa i ostala tehnička sredstva koja su danas u svakodnevnoj upotrebi.

Iz mnogostrukih kolektivnih aktivnosti koje je razvijao Bauhaus, od zamisli do ostvarenja, proizlazi moderni industrijski dizajn.

Tipografija dobija moderan izgled, uravnotežen i neukrašen.

Prema shvatanju Bauhausa, predmetima ne treba nadodavanje ukrasa koji bi skrivali ili popravljali ružne i bezoblične dijelove, nego treba te dijelove oblikovati na lijep, umjetnički način i predmet će biti lijep sam po sebi. Pod uticajem pojedinih pravaca moderne umjetnosti (ekspresionizma, kubizma i nekih grana apstraktne umjetnosti), koji su težili pojednostavljenju i pronalazili nove oblike, oblikovanje upotrebnih predmeta dobija novo značenje – postizanje funkcionalnosti predmeta postaje kreativan čin.

Ideje Bauhausa poštuju se i danas u načelima industrijskog dizajna:

- da umjetnik i arhitekta mora istovremeno biti i zanatlija,

-da se mora upoznati i vladati i industrijskim dizajnom,

-imati iskustva u radu sa različitim materijalima i umjetčkim medijumima, dizajnom odjeće, pozorištem, muzikom.

Pa ipak, Gropius nije podrazumijevao da svaki aspekt jedne građevine mora biti djelo jednog autora.

Specifično savremen pristup Gezamtkunstverku (totalno umjetničko djelo) se razvio u Bauhaus školi gdje je Gropius podrazumijevao jedinstvo namjene (funkcije), poštovanje materijala I procesa serijske proizvodnje.

Gezamtkunstverk (totalno ili idealno umjetničko djelo, univerzalno umjetničko djelo, sinteza umjetnosti), je djelo koje koristi sve ili više umjetničkih medija ili teži tom nastojanju.

Njemački operski kompozitor Rihard Vagner koristio je ovaj termin još 1849.g. u svojim esejima (“Art and Revolution” and “The Artwork of the Future” i operi ”Prsten Nibelunga”) i ovaj se termin i veže za Vagnerove estetske ideale tj. nastojanju da pozorištem i operom ujedini ili integriše sve umjetničke medije i forme.

Još u renesansi, umjetnici poput Mikelanđela bili su zainteresovani za integraciju i djelovanje u više domena: slikarstvu, građevini, enterijeru, pa čak i inžinjerstvu, što će reći da nije sasvim jednostavno definisati kada se tačno pojam totalnog umjetničkog djela javlja.

Herbert Bayer (1900-1985) bio je Austrijski grafički dizajner, slikar, fotograf i arhitekta. Zainteresovan za stilsku jednostavnost, Bajer je razvio osoben-oštar vizuelni stil. Na Bauhaus publikacije, primjenjivao je bez-serifno pismo malih slova. Autor je poznatog fonta Universal, koje je bez-serifno geometrijsko pismo korišteno u Bauhausu. Bio je uspješan dizajner tokom cijele svoje karijere u svakom aspektu grafičkog dizajna.

László Moholy-Nagy (1895 – 1946) bio je Mađarski slikar i fotograf, skulptor i dizajner, kao i profesor na Bauhaus školi gdje je nastavio rad čuvenog Johanesa Itena i doprinio usmjeravanju Bauhaus škole ka integraciji sa industrijom. Stvarao je pod uticajem konstruktivizma i zalagao se za integraciju tehnologije i industrije u umjetnost. Njegov glavni fokus bio je medij fotografije u čijem domenu je izmislio termin “Nova vizija”- ili “novo viđenje” - “The New Vision” - a koje se odnosilo na sugestiju da fotografija može stvoriti sasvim novi način posmatranja ili viđenja spoljašnjeg svijeta, što ljudsko oko samo ne može. Objedinio je svoju teoriju umjetnosti i profesure u knjizi “The New Vision, from Material to Architecture”. Veličao je fotografiju i film kao esencijalne medije za budućnost.

Eksperimentisao je sa fotografskim procesom izlažući svjetlosti foto-osjetljivi papir preko kojeg je postavljao objekte i tako pravio djela zvana fotogrami (to je fotografska slika urađena bez fotografske kamere postavljanjem objekta direktno na svjetlosno osjetljivu površinu u određenoj ekspoziciji a koji rezultiraju negativ slikom - djelovi papira koje ne dodirne svjetlost ostaju bijeli.)

Fotogrami su se često koristili početkom 20. vijeka a jedan od umjetnika bio je i Man Rej koji je ovu tehniku zvao “rayographs”.

Moholy-Nagy-jev veliki doprinos bio je i u polju Light art ili umjetnosti svjetlosti.

On je kontruisao skulpture ili uređane sa pokretnim djelovima (pomoću motora) kroz koje je propuštao ili projektovao svjetlost kako bi mobilne-pokretne sjenke ili refleksije svjetlosti bile vidljive po površinama u okruženju te skulpture (Light-Space Modulator (1922–30).

U svom jedinom apstraktnom filmu “A Lightplay: Black White Gray” sintetizovao je svoje pokušaje vizuelizacije akta posmatranja iz više uglova gledanja.

Interesovao se i za kinetičku umjetnost koja se tada razvijala (Kinetika je grana nauke koja pročava efekte sila na pokrete fizičkih tijela).

Svjetlost, 3D forma, pokret, motor i oprema koja služi pokretu, služi ne samo kao tehnička podrška djelu već i kao integralni dio djela samog.

Era eksperimentisanja završila se sa usponom nacističke moći I početkom 2. sv. rata.

Nadrealizam 1920–1960

Nadrealizam je intelektualni pokret i estetika, koji se uglavnom odvijao u Parizu i bio je vezan za problem mišljenja i izražavanja u svim njihovim različitim formama.

Nadrealisti su uvidjeli duboku krizu Zapadne kulture i na nju odgovorili preispitivanjem vrijednosti na svim nivoima.

Bili su inspirisani Frojdovim psihoanalitičkim otkrićima i političkom ideologijom Marksizma, a korijeni nadrealizma se nalaze u dadaističkim aktivnostima tokom 1. sv. rata. Prethodnice nadrealizma su kubizam, futurizam i dada.

U poeziji i vizuelnim umjetnostima ova revizija vrijednosti bila je pokrenuta razvojem nekonvencionalnih tehnika čiji je najbolji primjer tehnika automatizma, automatskog pisanja I automatskog crtanja (kao vida eksperimentalne tehnike koja treba da izrazi kreativnu snagu nesvjesnog) kao I iracionalni narativi koji dolaze od snova.

Automatsko crtanje, čiji je najizrazitiji predstavnik bio André Masson, je način izražavanja podsvjesnog i to na način što je ruci dozvoljeno da se kreće oslobođeno ili “slučajno” po papiru pa je crtež kao rezultat oslobođen racionalne kontrole.

Pored André Masson-a, ovaj oblik izražavanja su koristili I Joan Miró Salvador Dalí Jean Arp i André Breton. Ta tehnika se koristila i u slikarstvu (mnoge Miroove slike započinjale su kao automatski crteži), kao i u drugim medijima.

Pariški pjesnici koji su formulisali nadrealističku teoriju bili su predvođeni Andre Bretonom i nadrealističkim manifestom (1924), časopisom Nadrealistička revolucija (1924) kao i esejem “Talas snova” Luisa Aragona iz iste godine. Pod Bretonovim vođstvom pokret je bio vodjen do pojave 2. sv. rata pa sve do Bretonove smrti 1966.g. Veći broj članova sačinjavali su i Parišku dadu.

Od pjesnika to su bili: Gijom Apoliner, Paul Eluard, Benjamin Péret, René Crevel, Robert Desnos i drugi.

Među umjetnicima značajniji su bili: Max Ernst, Man Ray, Hans Arp, André Masson, Joan Miró, René Magritte.

Među piscima Antonin Artaud i Jacques Prévert.

Breton je definisao nadrealizam kao čist tehnički automatizam korišten za izražavanje stvarnog funkcionisanja misli.

Breton je definisao nadrealizam kao “diktat misli, bez kontrole razuma, izvan svake estetske ili moralne preokupacije”.

Nadrealizam sugeriše da se autor stavi na raspolaganje svojoj podsvijesti, pa to nije nova umjetnička škola već sredstvo upoznavanja podsvijesti, čudesnog, sna, ludila.

Fantazijska, iracionalna, imaginarna komponenta umjetnosti, važne su u nadrealizmu.

Cilj je bio da se “riješi prethodno kontradiktoran odnos snova i realnosti”.

Slikari su slikali nelogične i uznemiravajuće scene i to fotografskom preciznošću (DALI), stvarali asemblaže od svakodnevnih upotrebnih objekata, ali su i razvijali tehnike rada koje bi omogućavale podsvijesti da se ispolji ili izrazi (automatizam).

Nadrealistički radovi sadrže element iznenađenja, neočekivane kontraste i zaključke koji ne slijede logično iz sadržaja (non sequitur).

Nadrealistička djela su prije svega odraz nadrealističke filozofije, djela su samo činjenice te filozofije.

Predvodnik, Andre Breton bio je jasan u stavu da je nadrealizam prije svega revolucionarni pokret.

Od 20.-tih godina, pokret se proširo internacinalno i uticao na fotografiju, film, literaturu,muziku, vizuelne umjetnosti, kao i političku misao, filozofiju i socijalnu teoriju.

Ako je svijet znakova strukturisan kroz uslov dvojnika ili udvostručenja, onda podsvijest funkcioniše na istom principu.

Frojd je to opisao kao nastojanje ponavljanja, pa je udvostručenje jedan od formalnih uslova podsvijesti.

Tako su nadrealisti u fotografiji fidjeli funkciju udvostručenja - ne samo da je ona ogledalo nekog objekta već i tehnički ona postoji kao multiplokovana u više primjerka - pa su nadrealisti eksploatisali ovaj aspekt za korišćenje duple ekspozicije u fotografiji, paralelnu upotrebu pozitiva i negativa na istoj slici, montirali udvostručenja kako bi proizveli smisao svijeta udvostručenog poput znaka.

Breton kaže da je za nadrealiste isto izmijeniti svijet (Marks) i izmijeniti sebe (Rembo). Spoljašnji svijet se poriče u ime svijeta kojeg pojedinac otkriva u sebi. Nadrealizam je takođe nastojao na oslobađanju želja od stega. Poeziju treba da pišu svi a ne samo pojedinci.

Iz jezika bivaju izgnani glagoli, logika, predmeti, a ostavljaju se samo riječi.

Jezik se tretira kao lično svojstvo pojedinca. Nadrealističke aktivnosti koje uključuju verbalno a ne mogu se svrstati ni u poeziju ni u dramu jesu manifesti, časopisi, leci, ankete, filmovi.

Pokušajte da sanjate, a kad se probudite da sklopite kockice i prepričate radnju sa nekim smislom.

Salvador Dali i Luiz Bunjuel snimili su film “Andaluzijski pas” 1928. i “Zlatno doba”.

Breton je želio da nadrealizam stavi u službu revolucije ali ne i da ga njoj žrtvuje. On 1926.g. prihvata program komunista ali i dalje smatra da je zadatak nadrealista problem saznanja a problem društvene akcije prepušta drugima.

Art Deko 1920-1940 i Streamline

Art Deko je deskriptivni termin primjenjivan u stilu dekorativnih umjetnosti, a koji je bio rasprostranjen u Evropi i Americi tokom 20.-tih i 30.-tih godina u industriji i zanatstvu.

Međutim, tek poslije 60.-tih godina ovaj termin je u širokoj upotrebi kada je vladala želja za oživljavanjem stila 20.-tih godina.

U kolonijalnim zemljama poput Indije, ovaj stil je bio bio je primjenjivan sve do kraja 60-tih. Zaluđivanje društva za svim što je moderno a na šta su uticali novi pronalasci i razvoj industrije, pokrenuli su ovaj stil koji se prvi put prezentira na izložbi dekorativne umjetnosti i modernih industrija u Parizu. Iako je novi stil bio pije svega određen za bogate ljude, njegovi su se predmeti reprodukovali u masovnoj proizvodnji za široku publiku.

Karakterisao ih je veliki sjaj, jednostavnost linija i čiste boje a od materijala koristilo se staklo, keramika, bakelit i uglačani hrom. Najbolji primjer je Empajer Stejt bilding čvrstih lučnih formi za razliku od krivudavih linija Secesije i dekorativnog enterijera.

Karakteristična je upotreba čelika, aluminijuma, intarzije drveta, ajkuline i zebrine kože, smjela upotreba cik-cak formi, ublaženih oblina (za razliku od krivudavih kod Art Nuvo

pokreta), činovničkih oznaka (chevron patterns).

Bogat i praznički karakter ovog stila odgovarao je bioskopskim i pozorišnim kontekstima.

Plakati i korice knjiga karakterisala je snažna kontura, jasne boje i izražajna slova.

Stil Art Deko je francuskog porijekla i treba ga primjenjivati na radove te zemlje kao i zemlje na koje je francuska kultura imala uticaja.

Poznat i kao Moderan stil, ili stil 1925.godine, Art Deko je bio bogat stil čija raskošnost je bila reakcija na strogoću izazvanu 1. sv. ratom.

Nastao je iz uticaja različitih kultura prije 1.sv rata ali i kao odgovor na brze socijalne i tehnološke inovacije.Odnosio se na arhitekturu, dizajn, modu i vizuelne umjetnosti.

Ponovni interes za Art Deko odvija se 80.-tih godina sa grafičkim dizajnom kada se povezuje sa film noir-om i glamurom 30.-tih. i upotrebljava se u dizajnu nakita i modi.

Najbolje očuvani primjeri arhitekture i uopšte stila Art Deko danas se mogu pronaći u Sjevernoj Americi i to: South Beach, Miami, Foridi.

Paralelan pokret bio je Streamline. To je bila specifična dizajn forma ili studija koja je omogućavala da forma nekog oblika pruža što manji otpor na vodu ili vazduh tokom kretanja, u cilju povećanja brzine ili pokreta. Strimlajning tehnike iz nauke i proučavanja aerodinamike, uticale su na ovaj stil kao i masovna proizvodnja u aerodinamici, industriji oružja (metak).

Od kako je 1933.g. dizajniran i proizveden Chrysler Airflow, i kako se pokazao uspješnim, strimlajned forme su se primjenjivale čak i u dizajnu penkala, frižidera i sl.

Međutim, za Le Korbizijea, Art Deko bio je varljivi stil i moderni kič, a moto dizajnera tog stila bio je da im je cilj estetizacija masovnih proizvoda.

Njegovim paviljonom L ́Esprit Nouveau kao i zalaganjem za “ mehaničku evoluciju”, industrija je sama po sebi bila kadra da utemelji novu vrstu “ljepote”.

Adolphe Mouron Cassandre (1901 – 1968) bio je uticajan ukrajinsko-francuski slikar, komercijalni dizajner plakata i tipografije. Njegovi plakati se pamte zbog inovativnih grafičkih rješenja kao i slikarskih evokacija i relacija sa radom slikara poput Max Ernst-a i Pabla Pikasa, što označava uticaj nadrealizma i kubizma u njegovom radu.Stvorio je nekoliko novih fontova prilikom rada na plakatima jer tipografija je važan element plakata. Font Bifur uradio je 1929.g. a bez-serifni Acier Noir 1935.g. da bi 1937.g. kreirao peignot font. 1936.g. njegovi radovi izloženi su u Muzeju Moderne umjetnosti u NY, što je znatno doprinijelo njegovom daljem radu pa je pozivan i za naslovne strane Harper’s Bazaar-a. Dizajnirao je i logotipe, reklame, fontove, časopise.

Posteri velike depresije

Izrazito kontrasna bogatstvu Art deko stila bilo je siromaštvo koje je izazvala Velika depresija u Sjedinjenim Američkim Državama (1929-1937), međutim zanimljivo je da neka od posebno zanimljivih rješenja grafičkog dizajna i komunikacija dolaze iz agencije rada WPA ili Works Progress Administration - Administracija progresa rada, koja je postojala radi omogućavanja poslova i plata milionima nezaposlenih tokom velike depresije a u cilju rada na javnim poslovima. Agencija je sagradila je mnogo javnih zgrada i radila na velikim umjetničkim projektima a do 1943.g. bila je najveći poslodavac.

By the People, For the People: Posters from the WPA, 1936-1943

kolekcija sastoji se od 908 ručno izrađenih kolornih originalnih postera. Rađeni su u tehnikama svilotiska (sito štampe), litografije, drvoreza. Bili su dizajnirani za komunikaciju događaja vezanih za osiguranje i zdravlje, kulturne programe i izložbe, pozorišne predstave, turizam, edukaciju itd.

Swiss Style ili Švajcarski stil

Glavna obilježja ovog stila bila su:

-upotreba matematičke (mm) mreže kako bi se omogućila preglednost i uvid u strukturu dizajnerskih elemenata, detalj, tj. da cjelokupnu strukturu obuhvati uredno.

-bez-serifna tipografija (posebno Helvetica (nastala 1957) oblikovana u lijevom bloku (justify ili aligh left) ali i centralnom uspravnom (align centre).

-upotreba crno-bijele fotografije umjesto ručno rađene ilustracije.

Novi grafičko dizajnerski stil razvio se u Švajcarskoj 50.- tih godina i koji će biti dominantan do 70-tih.

Nazivao se International Typographic Style ili Internacionalni tipografski stil zbog svoje snažne relacije i oslanjanja na izražajne i dominantne tipografske elemente, pored upotrebe teksta i fotografije.

Rezultati takvog stila ogledali su se jednostavnošću, racionalnošću, ozbiljnošću, čvrsto strukturiranom kompozicijom, jasnoćom i objektivnošću, kao i harmonijom.

Ovaj stil se izučavao u dvije škole u Švajcarskoj i to:

-u Bazelu gdje su je predvodili Armin Hofmann i Emil Ruder -u Cirihu pod vođstvom Joseph Muller-Brockmann-a.

U toj školi, prije 2.sv. rata, svim studentima je predavao Ernst Keller a izučavali su se principi bauhausa i Nove

Tipografije Jan Tschichold-a.

Swiss style postao je široko rasprostranjen i sinonim za “look” ili izgled - VIZUELNI IDENTITET - mnogih švajcarskih institucija koje su dominantno upotrebaljavale plakat (poster) kao sredstvo oglašavanja i reklamiranja svojih usluga i biznisa.

Ovaj stil savršeno se uklapao u poslijeratnu situaciju brzog rasta tržišta na globalnom nivou.

Razne korporacije imale su potrebu za kvalitetnom internacionalnom identifikacijom (identitetom).

Globalni događaji poput Olimpijskih igara zahtijevali su univerzalna rješenja a to je upravo omogućavao Swiss style ili International Typographic Style.

Globalan uticaj ovog stila u dizajnu učinio je da se čak u Americi, Hofmanov dizajn Bazelske škole poveže sa Yale School of design.

Najčuveniji plakati su Hofmann-ovi i Muller-Brokmann- ovi, i savršen su primjer razvoja ovog stila.

Hofmann-ova seriija plakata koju je radio za državni teatar u Bazelu, naglašava kontrast između različitih elemenata dizajna plakata.

Muller-Brokmann-ove plakate za Ciriški Tonhalle (orkestar) karakteriše istraživanje ritma i tempa u vizuelnoj formi.

Među poznatijim umjetnicima koji su se bavili i dizajnom ovog stila bili su Max Bill, Fridolin Mueller i drugi.