İÇERİK

  • Makinelerin Güvenli Kullanımı

  • Makine Kaynaklı Kaza Nedenleri

  • Makine Koruyucularının Önemi

  • Makine Tezgâhlarda Genel Olarak Alınması Gereken Güvenlik Önlemleri

  • Makineyi Kapatırken Alınması Gereken Güvenlik Önlemleri

GİRİŞ

Çalışanları makinelerden kaynaklanabilecek tehlikelere karşı koruyabilmek için öncelikle tehlike yaratan veya yaratabilecek noktaların tespitinin yapılması gerekmektedir. Çalışanlar makinelerle çalışırken aşağıdaki sebeplerle kazaya maruz kalabilirler:

  • Makinelere dokunma

  • Makine ile içindeki veya üzerindeki malzeme veya sabit bir yapı arasına sıkışma

  • Makinenin hareket halindeki parça veya kısımlarına çarpma veya sarılma

  • Makineden sıçrayan malzemenin çarpması

Burada bahsedilen tehlikeler mekanik kaynaklı olmasına rağmen, elektrik (statik elektrik dahil), ışın yayılması, sıcaklık, toz ve duman, gürültü ve titreşim, kimyasal maddeler, yanıcı ve parlayıcı ve patlayıcı maddeler gibi mekanik olmayan kaza nedenleri de bulunmaktadır.

MAKİNE GÜVENLİĞİ MEVZUATI

  • Makine Emniyeti Yönetmeliği, 03.03.2009

  • Makine Koruyucuları Yönetmeliği, 17.05.1983

  • Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği, 22.01.2007

  • İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, 25.04.2013

MEKANİK TEHLİKELERDE ÖNLEM HİYERARŞİSİ

  • Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)

  • Yönetimsel önlemler

  • Uyarıcı sistemler

  • Mühendislik önlemleri

  • Ortadan kaldır veya azalt

  • En az etkili

  • En etkili

MAKİNELERİN GÜVENLİ KULLANIMI NEDİR?

Makinelerin güvenli kullanımı, güçlü makinelerin zararlarından, hayatın korunması (el, kol, bacak gibi uzuvların) için gerekli önlemleri almak anlamına gelir.
Makinelerin hareketli bölümlerinden vücudun herhangi bir kısmını uzak tutmak, ısı, kimyasal maddeler, fırlayan parçacıklar gibi çeşitli risklerden kendini ve iş arkadaşlarını korumayı içerir.
Bugünün güçlü makineleri ciddi yaralanmalara veya kişinin ölümüne neden olabilir. Makine tehlikelerinden kendi kendinizi nasıl koruyacağınızı bilmezseniz, kazalar trajik sonuçlar doğurabilir. Her zaman tehlikelere karşı uyanık olun, bütün makinelerin hareketli kısımları tehlikelidir.

MAKİNE TEHLİKELERİNİN ÇEŞİTLERİ

  • Dönme Hareketi: Yavaşça dönen çok düzgün bir şaft bile saçları, parmakları, elbiseleri kapabilir. Örnekler: kaplinler, volan, mil, kamalar.

  • Kesme Hareketi: Bıçak, makas gibi keskin kenarlı cisimler parmak veya diğer uzuvları kesebilir. Örnekler: daire testere, şerit testere, planya, taşlama, matkap tezgâhları.

  • Dönen Kapma Noktaları: Birbirine doğru veya sabit bir sisteme doğru hareket eden parçalar yakalayabilir, kesebilir. Örnekler: kayışlar, bantlar, kasnaklar, zincirler, dişli çarklar.

  • Delme, Kesme, Bükme Hareketi: Vücudun herhangi bir parçası hareket alanı içinde kalırsa ezilebilir. Örnekler: presler, asansörler.

  • Titreşim: Özellikle soğuk ortamlardaki makine titreşimleri rahatsızlığa, ağrıya veya yaralanmaya neden olabilir. Örnekler: havalı çekiçler.

  • Elektrik Gücü ve Çarpması: Yetkisiz elektrik açma-kapatma; hatalı kablolar kullanma, patlayıcı maddelerin bulunduğu ortamlardaki makinelerin kullanımı.

MAKİNE KAYNAKLI KAZA NEDENLERİ

Makinelerin tehlikeli kısımları genellikle dönel hareketli elemanlar, gidip-gelme veya kayma hareketli elemanlar, dönel/kayma – sürme hareketli elemanlar gibi gruplar altında incelenmektedir. Her mekanik hareket, farklı derecelerde risk taşır. Makinelerin operasyon noktaları, transmisyon sistemleri gibi kısımlar insanlara zarar verebilme potansiyeline sahiptir.
Bu nedenle dikkatsizlik ya da istem dışı bir durumda bu parçaların çalıştığı sırada temas etmek çoğu durumda uzuv kaybı ya da ölümle sonuçlanabilmektedir.
Makinelerin yapısı itibariyle bazı parçaları tehlikeli potansiyel taşımaktadır ve bu nedenle dikkatli olunması gerekmektedir.

MAKİNE KAZALARI NİÇİN OLUR

  • Güvensiz Çalışma Yöntemi: Yetkisiz olarak makinayı çalıştırmak, nasıl çalıştığını bilmeden makinayı çalıştırmak, talimatlara uymamak.

  • Kazara Çalıştırma: Hareketli parçaların yakınındayken beklenmeyen bir zamanda çalışmaya başlaması.

  • Bakım Sırasında Uygun Olmayan Koruma: Uygun kapatma yöntemlerine uyulmaması.

  • Teçhizat Kusurları: Yıpranmış makineler nedeniyle kazalar.

MAKİNE KAZALARI NASIL ÖNLENİR

  1. İş güvenliğini birincil önceliğiniz olarak düşünün.

  2. Duygularınızı kontrol edin; öfke, endişe gibi hislerden kaçının.

  3. Uyanıklık; yorgunluk, stres ve ilaç kullanımı gibi etkenlerden kaçının.

  4. İyi iş alışkanlıkları edinin ve geliştirin.

  5. Kişisel koruyucu donanımlarınızı (KKD) kullanın; şapka, kulak koruyucuları, eldivenler.

  6. İşe uygun makine ve ekipman kullanın, makinayı tanıyın.

  7. Güvenlik koruyucularını önemseyin ve kullanılış amacına uygun kullanın.

MAKİNE VE TEZGAHLARDA ALINMASI GEREKEN GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

  1. Makinayı operatörü dışında bir kimsenin kullanması tehlikeli ve yasaktır.

  2. Tüm makinelerin çalıştırma ve kullanma talimatları olmalıdır.

  3. Uygun iş elbisesi giyilmelidir.

  4. Çalışanlar için kişisel koruyucular kullanılmalıdır.

  5. Makinalara güvenlik topraklaması yapılmalıdır.

  6. Genel ve yerel aydınlatma yeterli olmalıdır.

MAKİNEYİ KAPATIRKEN ALINMASI GEREKEN GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

  1. Makinayı mekanik olarak durdurun.

  2. Elektrik enerjisini, basınçlı hava veya sıvıyı, potansiyel enerjiyi kapatın.

  3. Uygun güvenlik kurallarına uyulmalıdır.

KAYNAK

SGK İstatistikleri 2012: 17,9% Makinelerin sebep olduğu kazalar, 7,5% Taşınan cisim düşmesi…

(ve diğer istatistiksel veriler)

Makine kazaları ve önleme yöntemleri üzerine detaylı bilgiler.