Usul Qira'at Ibn Kathir – Sesi 2 (Imam al-Bazzi, Sillah Ḥā & Bab Hamzah)

Pengenalan Sesi

  • Malam ini = Sesi ke-2 “Metodologi Qirāʾat – Ushul Qirāʾat Ibn Kathir”.
  • Disertai peserta Zoom (siaran langsung & rakaman).
  • Objektif sesi:
    • Menyambung tajuk Ḥaq al-Kināyah (Sillah Ḥā Ḍamīr).
    • Memulakan Bab “2 Hamzah” (dalam 1 kalimah & 2 kalimah).
    • Mengenal perāwī utama Ibn Kathir – al-Bazzi.

Biografi Ringkas Imām al-Bazzi

  • Nama penuh: Aḥmad bin Muḥammad bin Abī Bazzah.
  • Gelaran “al-Bazzi” = nisbah kpd datuk tertinggi Abī Bazzah (nama asal: Bashar).
  • Kelahiran: 170H170\,\text{H} di Makkah.
  • Wafat: 250H250\,\text{H} (umur 80tahun80\,\text{tahun}).
  • Rantaian ilmu:
    • Belajar Qirāʾat Ibn Kathir melalui Ikrimah bin Sulaymān → Ismāʿīl bin ʿAbdillāh al-Qudsī & Shiblī bin ʿAbbād → Ibn Kathir.
  • Jawatan & khidmat:
    • Syaikh al-Qurʾān Makkah.
    • Muʾazzin & Imām Masjid al-Ḥarām selama 4040 tahun.
  • Keistimewaan:
    • Terkenal sehingga “Riwayat al-Bazzi” sinonim dgn Qirāʾat Ibn Kathir.
    • Perawi ḥadith marfūʿ berkenaan takbir bermula Surah aḌ-Ḍuḥā (dalil amalan takbir khatam Qurʾān menurut Ibn Kathir, tiada pd Hafṣ).

Kepadatan Periwayatan

  • Tidak bersendirian; ramai sanad seangkatan → mustahil berlaku tahrīf.
  • Pelajar-pelajar masyhur: Ḥasan bin ʿUqbah, Abū ʿAmr bin ʿAlāʾ, Aḥmad bin Far, Muḥammad bin Hārūn, Muḥammad bin ʿAbd al-Raḥmān (Qunbul – perawi ke-2 Ibn Kathir).

Ḥaq al-Kināyah (Sillah Ḥā Ḍamīr)

  • Satu-satunya imam yang sentiasa menyambung (sillah) Ḥā ḍamīr walaupun sebelum ḥā terdapat huruf sukun (dgn syarat huruf selepas ḥā berbaris).
  • Panjang silah: 2harakat2\,\text{harakat}.
  • Contoh utama:
    • Surah al-Baqarah \to “ذٰلِكَ الْكِتٰبُ لَا رَيْبَ فِيهِـــي\bf{ــي} هُدًى…”
    • Surah al-Furqān 69 \to “وَيَخْلُدْ فِيهِـــي\bf{ــي} مُهَانًا”.
    • Kontras dgn Ḥafṣ (tidak bersillah jika sebelum ḥā sukun).

Contoh Silah & Berbeza dgn Ḥafṣ

  • “مِنْهُـوُ\bf{وُ} أَكْبَرُ” – Ibn Kathir bersillah (وُ), Ḥafṣ berhenti pendek.
  • “فَأَوْحَى إِلَيْهِــي\bf{ـي} شَيْئًا” – silah 2harakat2\,\text{harakat}.

Perkataan Khusus Berbeza Lafaz

SurahLafaz ḤafṣRiwayat Ibn Kathir
Al-Aʿrāf 111 / Ash-Shuʿarāʾ 36ارْجِهْاَرْجِهِـوُ\bf{وُ}
An-Nūr 52وَيَتَّقْهِوَيَتَّقْهِـي\bf{ي}
Az-Zumar 7يَرْضَ لَكُمْيَرْضَاهُـ لَكُمْ
Ṣād 26فَأَلْقِهِفَأَلْقِهِــي\bf{ـي}
Al-Kahf 63وَمَا أَنْسَانِيوَمَا أَنْسَانِيهِـ

Bab 1 – Dua Hamzah Dalam Satu Kalimah

Definisi
  • Terdapat 2 Hamzah Qaṭʿ; Hamzah 1 = Istifhām (baris fatḥah).
  • Hamzah 2 mungkin fatḥah, kasrah atau ḍammah.
Kaedah Ibn Kathir
  • Hamzah 2 sentiasa ditashīl (bunyi antara Hamzah & huruf mad) tanpa idghām alif.
  • 3 bentuk:
    A+A\text{A} + \text{A} → “آأَ” tas-hīl: “آا”.
    A+I\text{A} + \text{I} → “آإِ” tas-hīl: “آي”.
    A+U\text{A} + \text{U} → “آؤُ” tas-hīl: “آو”.
Contoh
  • “أَأَنْذَرْتَهُمْ” → “آَنْذَرْتَهُمْ”.
  • “أَإِلَهًا” → “آِلَهًا”.
  • “أَؤُنَبِّئُكُمْ” → “آُنَبِّئُكُمْ”.

Penambahan Hamzah Istifhām (Asal 1 Hamzah)

  • Ibn Kathir menambah Hamzah Istifhām pada beberapa lafaz yg tiada pd Ḥafṣ, kemudian men-tas-hīl Hamzah 2.
  • Contoh:
    • Âli ʿImrān 73 – “آَيُحَدِّثُكُمْ” Ḥafṣ → Ibn Kathir: “آَاَيُحَدِّثُكُمْ”.
    • Al-Aḥqāf 20 – “آَأَذْهَبْتُمْ”.
    • Kalimah “آَمَنْتُمْ” (Al-Aʿrāf 123; Ash-Shuʿarāʾ 49; Ṭā-Hā 71).
    ‑ al-Bazzi: tambahkan Hamzah di ketiga-tiga tempat.
    ‑ Qunbul: hanya 2 tempat (Aʿrāf & Shuʿarāʾ).

Istifhām Berganda (2 soalan berulang)

  • 10 lokasi utama – kedua-duanya diucap dgn istifhām seperti Ḥafṣ; Hamzah 2 tetap tashīl.
    1. Ar-Raʿd 5 2. Al-Isrāʾ 49 3. Al-Isrāʾ 98 4. Al-Muʾminūn 82 5. As-Sajdah 10 6-7. Aṣ-Ṣāffāt 16 & 53 8. Al-Wāqiʿah 47 9-10. An-Nāziʿāt 10-11 11. An-Naml 67.
  • Kes ke-11 (Al-ʿAnkabūt 28-29): lafaz 1 = khabar, lafaz 2 = istifhām.

Bab 2 – Dua Hamzah Dalam Dua Kalimah

A. Baris Sama (Fatḥah+Fatḥah, Kasrah+Kasrah, Ḍammah+Ḍammah)
  1. Riwayat al-Bazzi
    • Gugur (ḥadhf) Hamzah 1 → berlaku mad 22 atau 44 harakat.
    • Contoh: “شَاءَ أَنْ” → “شَآءَنْ” (2 / 4 hrk).
  2. Riwayat Qunbul
    • Dua wajah:
    Ib­dāl Hamzah 2 → Alif/Wāw/Yāʾ; mad 6(jika huruf seterusnya sukun)6\,(jika\ huruf\ seterusnya\ sukun) atau 22.
    Tashīl Hamzah 2 → mad 44.
    • Contoh: “شَاءَ أَنْ”
    – Ib­dāl: “شَآءَانْ” (6 hrk).
    – Tashīl: “شَآءَانْ” (4 hrk).
B. Baris Berlainan (5 pola penting)
PolaContohKaedah (Bazzi & Qunbul)
Fatḥah + Kasrah“…نَبَأَ إِبْرٰهِيمَ”Hamzah 2 → Yāʾ (ibdāl) → “نَبَآيْبْرٰهِيم”.
Fatḥah + Ḍammah“…جَاءَ أُولٰٓئِكَ”Hamzah 2 → Wāw.
Kasrah + Fatḥah“…مِنَ السَّمَاءِ آيَةً”Hamzah 2 → Yāʾ, tasil mad 2/42/4.
Ḍammah + Fatḥah“…تُدْخِلْ مَن”Hamzah 2 → Wāw.
Ḍammah + Kasrah“…يَشَاءُ إِلَىٰ”Dua wajah:
  • Ib­dāl → “يَشَاؤُوِلَى”
  • Tashīl → “يَشَاؤُِلى”. |
Contoh Kompleks (S. Yūsuf 53)
  • Lafaz “بِالسُّوءِ إِلَّا” (kasrah+kasrah).
  • al-Bazzi:
    • Ib­dāl → Hamzah 1 jadi Wāw, idghām: “بِالسُّوِّلَّا”.
    • Tashīl → “بِالسُّوْءِ اِلَّا” (mad 4-2).
  • Qunbul:
    • Ib­dāl (Hamzah 2 → Yāʾ): mad 6.
    • Tashīl: mad 4.

Ringkasan Bazzi vs Qunbul

  • Ḥaq al-Kināyah: sama (kedua-dua panjang 2 hrk).
  • 2 Hamzah 1 kalimah: sama (tashīl Hamzah 2).
  • 2 Hamzah 2 kalimah baris sama:
    • Bazzi – gugur Hamzah 1.
    • Qunbul – ibdāl / tashīl Hamzah 2.
  • Baris berlainan: kaedah ibdāl / tashīl identik dgn Qālūn-Warsh.

Implikasi Praktikal & Fiqh Tilāwah

  • Mengetahui selok-belok ushul Ibn Kathir memudahkan imam, muazzin & Qāriʾ menyesuaikan bacaan di Makkah/Madīnah.
  • Penambahan takbir (berdasarkan ḥadith marfūʿ) = elemen syukur; namun tidak wajib bagi riwayat lain.
  • Ramainya sanad → jaminan kesahihan; mengelak dakwaan tahrīf.
  • Kesatuan ilmu Qirāʾat memupuk toleransi antara mazhab bacaan.

Hubung Kait Dengan Kuliah Lepas

  • Sesi 1: Pengenalan jumhur 10 imam; malam ini fokus perawi.
  • Kaedah Hari Ini = asas sebelum masuk Bab Mad & Taʿāmul huruf sesi akan datang.

Soal Jawab & Penilaian Dalaman

  • Latihan diberikan:
    • Kenal pasti Ḥā Ḍamīr yg bersillah/ tidak.
    • Baca “شَاءَ أَنْ” utk al-Bazzi & Qunbul (4 wajah).
  • Hadiah simbolik: penghargaan & motivasi terus talaqqī.

Kesimpulan

  • Imam al-Bazzi = tokoh utama penyebar Qirāʾat Ibn Kathir di Makkah.
  • Ushul malam ini:
    • Sillah Ḥā
    • Dua Hamzah (1 & 2 kalimah).
  • Pemahaman kaedah ≈ Warsh/Qālūn → memudahkan pelajar yg telah mengaji qirāʾat lain.
  • Perbincangan ushul Ibn Kathir dijangka selesai dlm 1-2 sesi lagi, diikuti “Talaqqī Ḥamzah (Riwayat Khalaf & Khallād)”.