Redoxreacties
Redoxreacties
Oxidatietrappen en redoxvergelijkingen
Soorten chemische reacties
- Welke soorten chemische reacties ken je al?
- Wat is nu weer een redoxreactie?
- Wat is oxideren?
Oxidatiereactie
- Iedere verbrandingsreactie is een oxidatiereactie
- 2de graad: = een reactie waarbij een stof zuurstofatomen opneemt
- Voorbeeld:
- 3de graad: = een reactie waarbij elektronen afgestaan worden
- OG (Oxidatiegetal) stijgt (wordt later uitgelegd)
Reductiereactie
- Soms ontstond er een tegengestelde reactie als een oxidatie
- 2de graad: = een reactie waarbij een stof zuurstofatomen afgeeft
- Voorbeeld:
- 3de graad: = een reactie waarbij elektronen opgenomen worden
- OG daalt (wordt later uitgelegd)
Redoxreactie
- Soms gebeuren deze twee reacties tegelijkertijd
- 2de graad: = een reactie waarbij zuurstofatomen uitgewisseld worden tussen 2 stoffen
- Voorbeeld:
- 3de graad: = een reactie waarbij elektronen uitgewisseld worden tussen 2 stoffen
- = een reactie waarbij gelijktijdig een oxidatie- en een reductiereactie optreden
- Reductie en Oxidatie
Oxidator en Reductor
- Een oxidator…
- oxideert een andere stof
- ondergaat een reductie
- Een reductor…
- reduceert een andere stof
- ondergaat een oxidatie
- Een oxidator…
Oxidatiegetal (OG) of Oxidatietrap (OT)
- = een getal dat de reële of denkbeeldige lading van een atoom in een verbinding weergeeft
- Het wordt genoteerd door een Romeins cijfer voorafgegaan door + of –
- Is eigenlijk een verzonnen hulpmiddel om redoxreacties op te stellen
Oxidatiegetal bepalen
- Vuistregels
- Som van alle OG = lading totaal molecule of ion
- OG in enkelvoudige stof = 0
- OGH = +I (niet bij H2 of hydriden)
- OGO = -II (niet bij O2 of peroxiden)
- A-metalen hebben +I, +II of +III naar gelang hun groepnummer
- Vuistregels
Oxidatiegetal bepalen - Voorbeelden
- Voorbeelden:
- H2SO4
- 2 keer +I, 4 keer -II, OGtotaal = 0, dus S = +VI
- Cr2O72-
- 2 keer +VI, OGtotaal = -II, 7 keer -II
- H2SO4
- Voorbeelden:
Redoxvergelijkingen
- Redoxreactie is een combinatie van een oxidatiereactie en een reductiereactie
- De oxidatiereactie is de deelreactie waar het OG van een element stijgt
- De reductiereactie is de deelreactie waar het OG van een element daalt
Oefening: Bepaal het oxidatiegetal van ieder element in de verbinding
- H2SO4
- NH3
- Na+
- O2
- PO43-
- CH4
- CCl4
Oefening: Bepaal het oxidatiegetal van ieder element in de verbinding - Antwoorden
- H2SO4: tot = 0, 2H = 2+, 4O = 8-, S = 6+
- NH3: tot = 0, 3H = 3+, N = 3-
- Na+: tot = 1+, Na = 1+
- O2: tot = 0, O = 0
- PO43-: tot = 3-, 4O = 8-, P = 5+
- CH4: tot = 0, 4H = 4+, C = 4-
- CCl4: tot = 0, 4Cl = 4-, C = 4+
Oefening: Noteer de redoxreactie en indentificeer de oxidatie, de reductie, de oxidator en de reductor
- Voorbeeld:
- Reductie: O_2
- Oxidatie: Mg
- Oxidator: O_2
- Reductor: Mg
- OG=0, OG=2+, OG=0, OG=3+
- Voorbeeld:
Oefening: Bepaal het oxidatiegetal van mangaan in onderstaande verbindingen
- MnO4- : +VII (paars)
- MnO42- : +VI (groen)
- MnO2 : +IV (bruin/geel)
- Mn3+ : +III (rood)
- Mn2+ : +II (kleurloos)
- Mn : 0 (grijs metaal)
Balanceren van redoxreacties
Stappenplan
- Skelet redoxreactie noteren
- Redoxbruggen opstellen
- Halfreacties noteren
- Atoombalans redoxatomen
- Elektronenbalans (e-)
- Totaalreactie noteren
- Ladingbalans (H3O+/OH-)
- Atoombalans H en O (H2O) - Dient als controle
Verschillende soorten milieus
- Zuur milieu: H+ en H3O+
- Voorbeeld:
- Basisch milieu: OH-
- Voorbeeld:
- Neutraal milieu: H2O
- Milieu bepaalt waar wat je toevoegt om lading te balanceren
- Zuur milieu: H+ en H3O+
Voorbeelden balanceren van redoxreacties
- Voorbeeld 1:
- Voorbeeld 2:
- Voorbeeld 3:
- Voorbeeld 4:
Voorbeeld 1: MnO4- in een sterk zuur milieu
- Reactieskelet:
- Redoxbruggen
- Halfreacties:
- Ox: (Oxidatie, +II → +III)
- Red: (Reductie, +VII → +II)
- Atoombalans
- Elektronbalans: (x5)
- Totaalreactie:
- Ladingbalans: 9+ / 17+
- Atoombalans
Voorbeeld 2: MnO4- in een zwak zuur milieu
- Reactieskelet:
- Redoxbruggen
- Halfreacties:
- Ox: (Oxidatie, +II → +III)
- Red: (Reductie, +VII → +IV)
- Atoombalans
- Elektronbalans: (x3)
- Totaalreactie:
- Ladingbalans: 5+ / 9+
Voorbeelden 1+2
- MnO4- in een sterk zuur:
- MnO4- in een zwak zuur:
- Bij het zwakke zuur zijn er minder H3O+-ionen beschikbaar en gebeurt er een andere redoxreactie
Voorbeeld 3: MnO4- in een basisch milieu
- Reactieskelet:
- Redoxbruggen
- Halfreacties:
- Ox: (Oxidatie, +IV → +VI)
- Red: (Reductie, +VII → +IV)
- Atoombalans
- Elektronbalans: (x3 en x2)
- Totaalreactie:
- Ladingbalans: 8- / 10-
Voorbeeld 4: MnO42 - in een neutraal milieu
- Reactieskelet:
- Redoxbruggen
- Halfreacties:
- Ox: (Oxidatie, +VI → +VII)
- Red: (Reductie, +VI → +IV)
- Atoombalans
- Elektronbalans: (x2)
- Totaalreactie:
- Ladingbalans: 6- / 2-
Voorbeeld 5: As2O3 in een neutraal milieu
- Reactieskelet:
- Redoxbruggen
- Halfreacties:
- Ox: (Oxidatie, +III → +V)
- Red: (Reductie, 0 → -I)
- Atoombalans
- Elektronbalans: (x2)
- Totaalreactie:
- Ladingbalans: 0 / 10-
Oefeningen
- Let op tijdens stap 4
**Oefening 1: **
- Ox:
- Red:
- Tot:
- OG: +VII, +VI, +II, +IV
**Oefening 2: **
- Ox:
- Red:
- Tot:
- OG: 0, +V, +II, +IV
**Oefening 3: **
- Ox:
- Red:
- Tot:
- OG: +VII, -I, +II, 0
**Oefening 4: **
- Ox:
- Red:
- Tot:
- OG: +IV, +V, +VII, -I
**Oefening 5: ** (Correctie: de reactie hier is onvolledig weergegeven in transcript)
- Ox:
- Red:
- Tot:
- OG: +IV, +V, +VII, -I
**Oefening 6: ** (Correctie: de reactie hier is onvolledig weergegeven in transcript)
- Ox:
- Red:
- Tot:
- OG: +III, +I, +VI, -I
Waterstofperoxide H2O2
- Kleurloze vloeistof
- Instabiel
- Zorgt voor brandwonden
- Verdunde oplossing = ontsmettingsmiddel
Toepassingen in de industrie
- Vaak als oxidator toegevoegd
- Soms als bijproduct gevormd
- Gevaarlijk!
- Regelmatig testen doorheen proces
Voorbeeld 6: H2O2 als oxidator
- Reactieskelet:
- Ox: (Oxidatie, -I → 0)
- Red: (Reductie, +I → -II)
- Tot: (Aangepaste reactie)
- OG: -I, 0
- Oxidatie: 1e-
- Reductie: 1e-
Autoredoxreactie
- Reageert spontaan tot water en zuurstofgas = autoredoxreacties
- Versnelt door warmte of katalysator
- Voorbeeld:
Voorbeeld 7: autoredoxreactie van H2O2
- Reactieskelet:
- Ox: (Oxidatie, -I → 0)
- Red: (Reductie, -I → -II)
- Tot:
- OG: +I, 0
- Oxidatie: 1e-
- Reductie: 1e-
**Oefening 7: ** (Correctie: de reactie hier is onvolledig weergegeven in transcript)
- Ox:
- Red:
- Tot:
- H2O2 is hier een oxidator
**Oefening 8: **
- Ox:
- Red:
- Tot:
- H2O2 is hier een reductor
Risico’s van H2O2 in de industrie
- Ontwikkeling van O2-gas.
- Brandgevaar in organische processen
- Vonk door wrijving is direct gebeurd
- Bij organische processen werkt men onder N2-gas
- Ontploffingsgevaar in gesloten systemen
- Druksensoren en staalnames voor aanwezigheid H2O2
- Ontwikkeling van O2-gas.
Sterkte van oxidatoren en reductoren
Redoxreacties tussen metalen
- Wat gebeurt er als we een metaal oplossen in een zuur?
- Wel een reactie
- Geen reactie
- Wat gebeurt er als we een metaal oplossen in een zuur?
Redoxreacties tussen metalen - Experiment
- Metalen in geconcentreerd HCl
- Mg: Onmiddellijke en hevige gasontwikkeling () (Reactie)
- Zn: Snelle vorming van gasbelletjes () (Reactie)
- Fe: Trage vorming van gasbelletjes ()(Reactie)
- Cu: Geen gasontwikkeling (Geen reactie)
- Metalen in geconcentreerd HCl
Redoxreacties tussen metalen
- Waarom gebruiken we een geconcentreerde HCl-oplossing?
- Bij een lagere concentratie gebeurt hetzelfde, maar verlaagt de reactiesnelheid en zien we minder.
- Waarom gebruiken we een geconcentreerde HCl-oplossing?
Redoxreacties tussen metalen
- Metalen geoxideerd tot positieve metaalionen
- Reductie en Oxidatie
- Reductor en Oxidator
Redoxreacties tussen metalen
- Mg sterkere reductor dan Zn
- Zn sterkere reductor dan Fe
- Fe sterkere reductor dan Cu
- Rangschikken in tabel
Redoxreacties tussen metalen
- Hoe sterker de reductor
- Hoe groter de neiging om e- af te staan
- Deze stoffen worden makkelijk geoxideerd
- Hoe zwakker de reductor
- Hoe kleiner de neiging om e- af te staan
- Sterke reductor > Zwakke reductor
- K > Na > Ca > Mg > Al > Zn > Fe > Sn > Pb > H > Cu > Ag > Hg > Au > Pt
- Hoe sterker de reductor
Redoxreacties tussen metalen
- Een metaal kan alle metalen rechts ervan reduceren
- Mg kan H reduceren
- Cu kan H niet reduceren
- Sterke reductor > Zwakke reductor
- K > Na > Ca > Mg > Al > Zn > Fe > Sn > Pb > H > Cu > Ag > Hg > Au > Pt
- Naargelang de situatie kan een metaal gereduceerd of geoxideerd worden
Redoxreacties tussen metalen
- Sterke reductor > Zwakke reductor
- K > Na > Ca > Mg > Al > Zn > Fe > Sn > Pb > H > Cu > Ag > Hg > Au > Pt
- Reductie en Oxidatie
- Naargelang de situatie kan een metaal gereduceerd of geoxideerd worden
- Sterke reductor > Zwakke reductor
Redoxreacties tussen metalen
- Verdringingsreeks van de metalen
- = een reeks oxidatiereacties van metalen gerangschikt volgens de sterkte van het metaal als reductor.
- = een reeks oxidatiereacties van metalen gerangschikt volgens de sterkte van het metaal als reductor.
- Sterkste reductor > Zwakste reductor
- Verdringingsreeks van de metalen
Redoxreacties tussen niet-metalen
- Hetzelfde kan gedaan worden met niet-metalen
- Niet-metalen laten reageren met waterstofgas
- Niet-metalen gereduceerd tot negatieve niet-metaalionen
- Reductie en Oxidatie
- Oxidator en Reductor
Redoxreacties tussen niet-metalen
- Niet - metalen met elkaar laten reageren
- Br sterkere oxidator dan I
- Rangschikken in tabel
- Reductie en Oxidatie
- Reductor en Oxidator
- Niet - metalen met elkaar laten reageren
Redoxreacties tussen niet-metalen
- Hoe sterker de oxidator
- Hoe groter de neiging om e- op te nemen
- Deze stoffen worden makkelijk gereduceerd
- Hoe zwakker de oxidator
- Hoe kleiner de neiging om e- op te nemen
- Sterke oxidator > Zwakke oxidator
- Cl > O > Br > I > S
- Hoe sterker de oxidator
Redoxreacties tussen niet-metalen
- Een niet-metaal kan alle niet-metalen rechts ervan oxideren
- Cl kan Br oxideren
- Br kan I oxideren
- Sterke oxidator > Zwakke oxidator
- Cl > O > Br > I > S
- Naargelang de situatie kan een niet-metaal gereduceerd of geoxideerd worden
Redoxreacties tussen niet-metalen
- Verdringingsreeks van de niet-metalen
- = een reeks reductiereacties van niet-metalen gerangschikt volgens de sterkte van het niet-metaal als oxidator
- = een reeks reductiereacties van niet-metalen gerangschikt volgens de sterkte van het niet-metaal als oxidator
- Sterkste oxidator > Zwakste oxidator
- Verdringingsreeks van de niet-metalen
De redoxtabel
- Combinatie van beide verdringingsreeksen
- Reductiereacties van links naar recht
- Oxidatiereactie van rechts naar links
- Sterkste oxidator > Zwakste oxidator > Zwakste reductor > Sterkste reductor
- Reducties en Oxidaties
De redoxtabel - Gebruik
- Gebruikt om redoxreacties te voorspellen
- Stappenplan
- Identificeer aanwezige stoffen uit opgave
- Identificeer mogelijke halfreacties uit redoxtabel
- Reductie = bovenste halfreactie
- Oxidatie = onderste halfreactie (omgedraaid)
De redoxtabel - Gebruik (Voorbeeld)
- Identificeer aanwezige stoffen uit opgave
- Al, Al3+, Au en Au1+
- Identificeer mogelijke halfreacties uit redoxtabel
- Reductie = bovenste halfreactie
- Oxidatie = onderste halfreactie (omgedraaid)
- Ox: Sterkste reductor
- Sterkste oxidator
- Identificeer aanwezige stoffen uit opgave
Oefening 9
- Stel Fe3+, Fe2+ en Fe aanwezig
- Ox:
- Red:
- Tot:
- Fe2+, Fe3+, Fe
Oefening 10
- Stel Pb4+, Pb2+ en Pb aanwezig
- Ox:
- Red:
- Tot:
- Pb2+, Pb4+, Pb
Oefening 11
- Pb4+, Pb2+, Pb, PbO2, PbSO4, H2SO4, H+ en SO42 -
- Ox:
- Red:
Galvanische cel
De galvanische cel
- Speciale opstelling om elektronenstroom te sturen
- Bevat:
- 2 halfcellen
- 2 elektroden verbonden met elektriciteitskabels
- 1 zoutbrug of semipermeabel membraan
De galvanische cel - Onderdelen
- Halfcel
- Ruimte met ionenoplossing (=elektrolyt)
- Elektrode
- Metaalplaatje
- Zoutbrug
- Bepaalde “matrix” dat ionen bevat en enkel ionen doorgeeft
- Semipermeabel membraan
- Membraan dat enkel ionen doorlaat (water dus niet)
- Halfcel
De galvanische cel - Schets
- elektrolyt - elektrode
- elektrolyt - elektrode
- Halfcel 1 en 2
De galvanische cel - voorbeeld
- Halfcel 1 = zinksulfaat met zinkelektrode
- Halfcel 2 = kopersulfaat met koperelektrode
- Zoutbrug = Kaliumsulfaat
De galvanische cel - voorbeeld schets
- K2SO4
- Zn2+ & SO42 -
- Cu2+ & SO42 -
- Zn en Cu (Elektrodes)
- Halfcel 1 en 2
De galvanische cel - redoxtabel
- Ox: Zn → Zn2+ + 2e-
- Red: Cu2+ + 2e-→Cu
- Tot: Zn + Cu2+→Zn2+ + Cu
De galvanische cel - Schets en Notatie
- Reductie // Oxidatie Cu2+ / Cu // Zn / Zn2+
- Zn → Zn2+ + 2e-, Cu2+ + 2e-→ Cu,2e- 2e-,Zn + SO 4 ->2ZnSO2
De galvanische cel
- = een opstelling waar een spontane redoxreactie optreedt waardoor een elektrische stroom ontstaat.
- Een elektrode = een metalen plaatje dat als reactieoppervlak dient. Het metaal reageert zelf al dan niet mee.
- Een kathode = de elektrode waar de reductiereactie optreedt.
- Een anode = de elektrode waar de oxidatiereactie optreedt.
De galvanische cel - Extra definities
- Een elektrolyt = een vloeistof die de elektriciteit geleidt. Deze vloeistof bevat positieve en negatieve ionen.
- Een zoutbrug = een matrix met een ionenoplossing.