Techniki skutecznego uczenia się

Mnemotechniki

Spis treści

• Psychologiczne uwarunkowania procesu zapamiętywania

• Techniki udoskonalające uczenie się

• Sporządzanie notatek i mindmapping

• Mnemotechniki

• Opanowywanie stresu związanego z nauką

Psychologiczne uwarunkowania procesu zapamiętywania

• Pamięć jako proces psychiczny:

  • Pamięć to proces, który zachodzi w czasie i składa się z określonych faz, które występują w tej samej kolejności.

  • Robert J. Sternberg definiuje pamięć jako dynamiczny mechanizm związany z zachowywaniem i odtwarzaniem informacji o przeszłych doświadczeniach: "pamięć odnosi się do dynamicznych mechanizmów związanych z zachowywaniem i odtwarzaniem informacji o naszych przeszłych doświadczeniach".

• Zwracanie uwagi kontra bierne rejestrowanie:

  • Wiele osób doświadczyło sytuacji, w której czytając książkę, nie potrafiło odtworzyć jej treści z powodu błądzenia myślami.

  • Informacja przechodzi z rejestru zmysłowego do pamięci krótkotrwałej tylko wtedy, gdy skupimy na niej uwagę; w przeciwnym wypadku ulatuje.

  • Ludzie, którzy mają problemy z zapamiętywaniem nazwisk, mogą nie być odpowiednio skupieni podczas przedstawiania znanych osób.

• Umiejętność kontrolowania uwagi jako klucz do zapamiętywania:

  • Warto wyrobić nawyk reagowania na usłyszane nazwisko, co zmusza do uważnego słuchania.

  • Praca szkolna wykonywana mechanicznie nie wspiera pamięci i przetwarzania materiału.

Aktywne radzenie sobie z nowymi informacjami

• Efekty uczenia się są uzależnione nie tylko od czasu, ale także od aktywności podczas nauki.

  • Uczniowie zapamiętują więcej, gdy aktywnie przetwarzają treści.

Metoda SQR3 (zaproponowana przez Francisa P. Robinsona)

1. Zorientowanie się (ang. survey):

   • Przegląd materiału przed dokładnym czytaniem: zwrócenie uwagi na tytuły, nagłówki oraz podsumowania.

   • Zrozumienie tła i kontekstu ułatwi przyswajanie nowej wiedzy.

2. Pytanie (ang. question):

   • Uczniowie zapamiętują lepiej, gdy stawiają sobie pytania na podstawie materiału.

   • Ważne jest, aby przemyśleć, jakie pytania mogą leżeć u podstaw prezentowanych informacji.

3. Aktywne czytanie (ang. read):

   • Można zapobiegać biernemu przyswajaniu informacji poprzez poszukiwanie przykładów oraz wyjaśnień ich znaczenia.

   • Integracja nowych informacji z osobistymi doświadczeniami zwiększa ich zapamiętywanie.

4. Powtarzanie (ang. recite):

   • Regularne przerwy i powtarzanie materiału własnymi słowami wspiera przywoływanie informacji z pamięci długotrwałej.

5. Streszczanie (ang. review):

   • Po przyswojeniu materiału warto streszczać najważniejsze fakty i koncepcje.

   • Własne słownictwo oraz związki z wcześniejszą wiedzą zwiększają efektywność nauki.

Zjawisko przeuczenia się

• Przeuczenie się zachodzi, gdy ćwiczenia są kontynuowane mimo swobodnego odtworzenia treści.

  • Zjawisko to zwiększa prawdopodobieństwo przywołania informacji, polepszając pamięć.

  • Przykłady: osoby, które trenowały sport w młodości, po latach potrafią łatwo wrócić do swoich umiejętności.

Techniki udoskonalające uczenie się

• Działania fizjologiczne i psychologiczne oraz środowisko wpłyną na naukę.

• Nie istnieje jedna uniwersalna metoda nauki.

Kluczowe kwestie wspierające proces nauki:

1. Organizacja i planowanie: Opracowanie planu nauki oraz podział materiału na mniejsze części.

2. Aktywne uczenie się: Odpowiadanie na pytania, objaśnianie innym oraz uczestnictwo w dyskusjach.

3. Urozmaicone metody nauki: Angażowanie różnych zmysłów oraz stylów uczenia się.

4. Regularne powtórki: Wykorzystywanie różnych technik powtórkowych dla wsparcia pamięci długotrwałej.

5. Zrozumienie: Skupienie się na sensie i powiązaniu nowych informacji z posiadaną wiedzą.

6. Odpowiednie warunki: Stworzenie komfortowej przestrzeni do nauki, eliminacja rozpraszaczy.

7. Sen i odpoczynek: Właściwa ilość snu i przerwy w nauce.

8. Odpowiednie nastawienie: Świadomość potencjału intelektualnego oraz postawy wobec nauki.

Sporządzanie notatek i mindmapping

• Sporządzanie notatek zwiększa zapamiętywanie.

  • Wartość notatek zależy od jakości sporządzania: nie należy zapisywać wszystkiego mechanicznie.

  • Kluczowe informacje, pytania oraz związki powinny być wyraźnie zapisane.

Aby efektywnie sporządzać notatki:

• Korzystanie z dużych notatników dla przejrzystości.

• Używanie osobnych zeszytów dla każdego przedmiotu.

• Datowanie notatek i numerowanie stron.

• Używanie słów-haseł.

• Pozostawianie wolnego miejsca na dodatkowe uwagi.

• Podkreślenie ważnych informacji i stosowanie kolorów.

Mindmapping (Mapy myśli)

• Mapy myśli znajdują zastosowanie w notowaniu.

  • Notowanie rozpoczyna się w centrum kartki, promieniście prowadzi się linie do kluczowych haseł.

  • Używanie różnych kolorów i rysunków zwiększa efektywność zapamiętywania i nauki.

Mnemotechniki

• Mnemotechniki to techniki wspomagające zapamiętywanie informacji.

  • Opierają się na asocjacjach, organizacji i kodowaniu informacji.

Przykład mnemotechniki – łańcuchowa metoda zapamiętywania:

• Uczestnicy zapamiętują słowa poprzez tworzenie krótkiej historii.

• Przykład: „Pewnego wieczoru miałem ochotę zaprosić mojego nauczyciela na kolację."

Metoda haków

• Skatowanie cyfr z obrazkami do ich zapamiętywania.

  • Przykład: 1 – świeczka; 2 – łabędź; 3 – garby wielbłąda itd.

Metoda miejsca (loci)

• Używanie obrazów w połączeniu z przestrzenią do zapamiętywania.

  • Symonides z Keos zastosował tę metodę do odtwarzania zmarłych po katastrofie.

Opanowywanie stresu związanego z nauką

• Uczenie się może wiązać się z wieloma sytuacjami stresogennymi.

Reakcje stresowe:

• Zmęczenie, bóle głowy, trudności z koncentracją, napięcia psychiczne.

Stres pozytywny a negatywny:

• Stres pozytywny motywuje do działania.

• Stres negatywny wynika z lęku i powoduje negatywne reakcje organizmu.

Rozwój predyspozycji do nauki poprzez trening umysłowy

• Techniki takie jak relaksacja czy medytacja wspomagają procesy myślowe.

• Przykłady ćwiczeń:

  1. Głębokie oddychanie - Szereg kroków do rozluźnienia.

  2. Relaksacja mięśniowa - Napięcie i rozluźnienie grup mięśni.

  3. Wizualizacja - Przywołanie spokojnego miejsca.

  4. Medytacja - Focusing na oddechu lub dźwięku.

Kluczowe czynniki skutecznego treningu:

• Spokojne miejsce,

• Regularność ćwiczeń,

• Mierzenie czasu bez alarmu,

• Pozytywna postawa,

• Słuchanie własnych preferencji.

Literaturą uzupełniającą

1. Włodarski Z., Psychologia uczenia się. Tom 1, Warszawa, 1996

2. Smolińska J., Szychowski Ł., Techniki efektywnego uczenia się, Mińsk Mazowiecki, 2011.

3. Maruszewski T., Psychologia poznania. Umysł i świat, Gdańsk, 2011.

4. Czerniawska E., Jagodzińska M., Jak się uczyć?, Bielsko-Biała, 2007.