Isip at Kilos-Loob Notes

Isip at Kilos-Loob

Introduksyon

• Pagtalakay sa konsepto ng Isip at Kilos-Loob.
• Gawain: Pag-uugnay ng mga salita o ideya sa Isip at Kilos-Loob.

Isip

• Kahulugan:
  • Kapangyarihan ng tao na makaalam at mangatwiran.
  • Kapangyarihang humusga, sumuri, mag-alaala, at umunawa ng kahulugan ng mga bagay.

Kilos-Loob

• Kahulugan:
  • Kapangyarihan ng tao na pumili, magpasiya, at isakatuparan ang napili.
  • Pangunahing gamit at tunguhin: Kumilos at gumawa ng kabutihan.

Katangian at Tunguhin ng Isip at Kilos-Loob

• Kakayahan ng Tao:
  • Mag-isip
  • Magmahal
  • Magpasya

Pilosopiya ni Santo Tomas de Aquino

• Ang tao ay binubuo ng Ispiritwal at Materyal na kalikasan.
  • Pangkaalamang Pakultad (Knowing Faculty):
    • Panlabas at panloob na pandama
    • Kakayahang umunawa, maghusga, at mangatwiran.
  • Pagkagustong Pakultad (Appetitive Faculty):
    • Emosyon
    • Kilos-loob

Dalawang Kakayahan ng Tao

Panlabas na Pandama

• Kahulugan:
  • Direktang ugnayan ng tao sa reyalidad.
  • Binubuo ng paningin, pandinig, pang-amoy, at panlasa.

Panloob na Pandama

• Kahulugan:
  • Kamalayan, memorya, imahinasyon, at instinct.

Panlabas na Pandama - Halimbawa

• Paningin:
  • Gamit: Mata para makita ang mga bagay sa paligid.
• Pang-amoy:
  • Gamit: Ilong para maka-amoy ng pabango o iba pang amoy.
• Panlasa:
  • Gamit: Dila para makalasa ng mga pagkain.
• Pandinig:
  • Gamit: Tainga para makadinig ng iba't-ibang klaseng tunog.

Panloob na Pandama - Halimbawa

Kamalayan

• Kahulugan:
  • Pagkakaroon ng malay sa pandama.
  • Nakapagbubuod at nakapag-uunawa.
• Halimbawa:
  • Mag-aaral ng mabuti dahil malapit na ang final exam.

Memorya

• Kahulugan:
  • Kakayahang kilalanin at alalahanin ang nakalipas na pangyayari o karanasan.
• Halimbawa:
  • Naaalala na may takdang aralin sa Edukasyon sa Pagpapakatao na ipapasa bukas.

Imahinasyon

• Kahulugan:
  • Kakayahang lumikha ng larawan sa isip at palawakin ito.
• Halimbawa:
  • Nakabubuo ng pangyayari sa isip na nakarating sa ibang bansa at nagpatayo ng negosyo.

Instinct

• Kahulugan:
  • Kakayahang maramdaman ang isang karanasan at tumugon nang hindi dumadaan sa katwiran.
• Halimbawa:
  • Naramdaman na may sumusunod habang naglalakad pauwi kaya mabilis na tumakbo.

Kabuuang Kalikasan ng Tao

• Pangkaalamang Pakultad
  • Panlabas na Pandama (Materyal/Katawan)
  • Panloob na Pandama (Materyal/Katawan)
  • Isip (Ispiritwal/Kaluluwa)
• Pagkagustong Pakultad
  • Emosyon (Materyal/Katawan)
  • Kilos-Loob (Ispiritwal/Kaluluwa)

Tunguhin ng Isip at Kilos-Loob

• Isip:
  • Maunawaan ang mga pangyayari sa kapaligiran.
  • Batayan ng pagkakakilala sa kapwa.
  • Tunguhin: Katotohanan o maunawaan ang katotohanan.
• Kilos-Loob:
  • Magkaroon ng sariling desisyon at isakatuparan ito.
  • Kumilos o gumawa na naglalayong matungo ang kabutihan.
  • Tunguhin: Kabutihan.

Kilos-Loob Bilang Makatwirang Pagkagusto

• Kahulugan:
  • Rational appetency na nalulugod sa mabuti at umiiwas sa masama.
• Impluwensya ng Isip:
  • Nakasalalay sa impormasyon na ibinibigay ng isip.
  • Naiimpluwensiyahan ng isip ang kilos-loob.
• Ayon kay Santo Tomas de Aquino:
  • Dahil sa kilos-loob, maaaring piliin ng tao na gumawa ng mabuti.

Paglalapat at Pag-uugnay - Halimbawa

• Sitwasyon:
  • Nagkasabay ang iskedyul ng praktis sa basketbol at takdang-araw ng pagpasa ng proyekto sa Values Education.
• Gamit ng Isip:
  • Tinimbang kung ano ang mas nararapat: unahin ang praktis o bigyang prayoridad ang pagpasa ng proyekto.
• Gamit ng Kilos-Loob:
  • Pinakiusapan ang coach na hahabol na lang sa praktis at ginawa ang proyekto sa Values Education.
• Resulta ng Kilos:
  • Nakapagpraktis sa basketbol at nakapasa ng proyekto sa nakatakdang oras.
  • Natuwa ang coach at guro dahil naging responsable sa pagtupad sa mga tungkulin.
  • Naging masaya dahil sa resulta ng ginawang pagpili.