Wprowadzenie do psychologii 1-4

Wykład 1:

1. Nauka stanowi autonomiczną część kultury, służącej wyjaśnieniu funkcjonowania świata, w którym żyje człowiek.

• Kultura = całokształt duchowego i materialnego dorobku społeczeństwa; cywilizacja
  

• Kultura - całokształt zachowań i wytworów o charakterze techniczno - użytkowym oraz zachowań i wytworów symbolicznych, nastawionych na interpretację świata i przeżywanie wartości (Kmita, 1975)
  

• “Kultura, czyli cywilizacja, jest to złożona całość, która obejmuje wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność, prawa, obyczaje oraz inne zdolności i nawyki nabyte przez ludzi jako członków społeczeństwa.” (Edward Tylor, 1871)
  

• Zdaniem Ludwiga Wittgensteina, Lwa Siemionowicza Wygotskiego czy Michaela Tomasello jesteśmy jak ryby pływające w kulturze. Nosimy kulturowe okulary, przez które oglądamy świat i wchodzimy w interakcje z innymi. Te kulturowe okulary to perspektywy narzucone przez istniejące wytwory kulturowe.
  
  

  Jerome Bruner - współtwórca współczesnego nurtu nowej psychologii kultury:

• Kultura dostarcza skrzynki z narzędziami, dzięki której konstruujemy części świata i siebie samych.
  

Michael Tomasello (2002) Teoria podwójnego dziedziczenia:

• dziedziczenie biologiczne

• dziedziczenie kulturowe
  

2. Kulturowa linia rozwoju:

Socjogeneza (przejmowanie wypracowanych społecznie zachowań);

• Uczenie się kulturowe (interioryzacja społecznie wypracowanych sposobów działania), które prowadzi do:
  

• Zachowań konwencjonalnych,

• Ich przekształcania (zachowania twórcze)

  Specyficzne typy uczenia się przez człowieka:

• naśladownictwo,

• przez instrukcję,

• kolaboratywne (działające na zasadzie współpracy)

3. Chantal Delsol (2003) - podwójne narodziny :

(koncepcja, która odnosi się do rozwoju jednostki poprzez interakcje z innymi oraz wpływ kulturowy na tożsamość)

• Narodziny biologiczne związane z opuszczeniem środowiska życia płodowego

• Narodziny związane z budowaniem tożsamości kulturowej, aby wyrazić swoje człowieczeństwo
  

“Kultura jest pewnym zespołem dyspozycji psychicznych przekazywanych w łonie danej

zbiorowości przez kontakt społeczny i uzależniony od całego systemu stosunków

międzyludzkich.” (Stanisław Ossowski)

• Definicje psychologiczne skupiają uwagę na psychicznych mechanizmach kształtowania się kultury.
  
  
  - Analizują one mechanizmy uczenia się, formowania nawyków kulturowych, internalizacji norm obowiązujących w danej zbiorowości i wartości uznawanych przez tę zbiorowość, wpływ kultury na kształtowanie osobowości jednostek.
  
  

Główny nacisk kładziony jest na uczenie się i naśladownictwo jako procesy przyswajania kultury.

“Kultura to przekazane i wytworzone treści i wzory wartości, idei i innych symbolicznie

znaczących systemów, będące czynnikami kształtującymi ludzkie zachowania oraz wytwory

stanowiące produkt zachowania.” (Alfred Kroeber, Talcott Parsons)

*W kontekście psychologii, zrozumienie tych procesów jest kluczowe dla analizy, jak jednostki przyswajają normy społeczne oraz jak te normy wpływają na ich zachowania*

4. Komunikacja, współpraca i uczenie się społeczne to różne formy aktywności. W interakcjach społecznych, w aspekcie historycznym zjawiska społeczne przekształcają się w kulturowe. W rozwoju historycznym formy interakcji takie jak: komunikacja, eksploracja, wymiana przekształciły się w instytucje kulturowe, takie jak język, rząd, pieniądze, nauka.
   
   

• Przejmujemy wiedzę od innych, potem jest ona modyfikowana, a kolejne modyfikacje kumulują się tworząc tzw. EFEKT ZAPADKI:
  
  - Oznacza to, że powstałej zmiany kulturowej nie da się cofnąć. Stąd kolejne pokolenia tworzą nowe reprezentacje rzeczywistości.
  
  

• Kultura symboliczna = wytwory i zachowania oparte na systemach symbolicznych i

odpowiadających im konwencjach regulujących aktywność ludzi.

Kultura symboliczna spełnia funkcje kodowania, przechowywania i przekazywania ludzkich doświadczeń; dostarcza wzorów porządkowania wartości.

Zdolność do tworzenia symboli i symbolicznej transformacji doświadczenia traktowane są jako specyficzne właściwości ludzkiego umysłu (Ernst Cassirer, John Dewey, Jean Piaget) i stanowią ważny obszar ludzkiej aktywności.

Każda jednostka wdrażana jest w systemy symboliczne i uczona zachowań swoistych dla kultury.

6. Tory wchodzenia jednostki w kulturę:
   

• Opanowanie posługiwania się narzędziami (poznanie funkcji i struktury przedmiotów oraz własnych cech jako sprawcy),

• Opanowanie systemów znaków i symboli kulturowych
  

Kultura ustanawia kontekst dla nauki w szkole (Jerome Bruner). Nawet elementarne procesy psychiczne nie mogą istnieć bez zanurzenia w kulturze. Ważne jest komunikowanie się z innymi, wymiana za pomocą kodów kulturowych, odwoływanie się do tradycji, podzielanie znaczeń.

7. Rola kultury w rozwoju:
   

   • Źródło doświadczeń (przekazuje i generuje doświadczenia),

   • Dostarcza narzędzi do opracowania doświadczenia indywidualnego
     
     
     Celem każdej nauki jest:

   • Opisanie danego fragmentu rzeczywistości

   • Dostarczenie wyjaśnień w formie teorii, wyników badań empirycznych
     
     

Nauka jest budowana i rozwijana wyłącznie za pomocą tzw. metod naukowych;

Efektem stosowania metod naukowych jest wiedza naukowa. Wiedza jak i sposoby jej

gromadzenia określane są razem jako nauka.

7. Teoria naukowa = forma wiedzy naukowej; zawiera sprawdzone i dostatecznie udokumentowane odzwierciedlenie w świadomości społecznej określonego fragmentu obiektywnej rzeczywistości, stanowiące podstawę działań praktycznych.
   
   

• Zadaniem teorii naukowej jest wyjaśnienie faktów oraz przewidywanie, stawianie hipotez.
  
  

8. Funkcje jakie spełnia nauka:
   
   

• Diagnostyczna - dostarczanie wiedzy o stanie rzeczy w danym fragmencie rzeczywistości; - prognostyczna - dostarczanie wiedzy o ogólnych prawidłowościach przebiegu zjawisk danego typu, pozwalające przewidywać przyszłe konsekwencje ich rozwoju;
  
  

• Instrumentalno-techniczna - dostarczanie wiedzy o sposobach i środkach realizacji zamierzonych celów;
  
  

• Humanistyczna - zaspokajanie intelektualnych potrzeb ludzi w zakresie poznania rzeczywistości i dostarczanie podstaw do kształtowania racjonalnego poglądu na świat
  
  

• Funkcje nauki wyrażają się we wpływie działalności instytucji naukowych na sposób myślenia i postępowania ludzi,
  

• Nauka pozwala identyfikować się ludziom, jako należącym do tej samej kultury
  
  

  9. Wyróżnia się dwie zasadnicze funkcje nauki: (Eee. Są trzy)
     

- Dla siebie (pro domo sua) - opracowanie struktury wiedzy, systemu czynności naukowych,

kształcenie naukowców; co warunkuje istnienie nauki;

- Dla społeczeństwa (sensu proprio) - zaspokajanie potrzeb jednostek i zbiorowości -

zaspokajanie potrzeb integratywnych/funkcja humanistyczna;

- Zaspokajanie wymogów instrumentalnych/funkcja techniczna

10. Miejsce psychologii w klasyfikacji nauk:
    

• W starożytności teoretyczna wiedza racjonalna występowała pod mianem filozofii jako wszechnauki. Od IV w.p.n.e. zaznaczył się podział nauk
  
  

Arystoteles - IV w.p.n.e.

• Nauki teoretyczne, w których poznanie jest celem samym w sobie (logika, filozofia, fizyka i matematyka);

• Nauki praktyczne, dające wskazówki dotyczące postępowania człowieka ( etyka, ekonomia, polityka);

• Nauki twórcze, których celem jest zrealizowanie czegoś pożytecznego czy pięknego (poetyka, retoryka, sztuki)

• O duszy (De anima) - wszelka wiedza pochodzi z poznania zmysłowego; celem rozwoju jest wiedza rozumowa.
  
  
  Kierunek rozwoju: od postrzeżeń do pojęć.
  
  

- Wyróżnił trzy części duszy (energii ożywiającej ciało):

• Roślinna - odżywianie i wzrost;

• Zwierzęca - postrzeganie, doznawanie pożądań;

• Myśląca - aktywność duchowa: rozum bierny, odtwórczy; rozum czynny, twórczy (dusza nieśmiertelna)
  
  

  Częściom duszy odpowiada wychowanie: fizyczne, moralne i umysłowe.
  

• Opracował teorię harmonijnego rozwoju człowieka: do 7 lat, 7-14 lat, 14-21 lat;
  

• Opracował treść i metody wychowania dla każdego wieku:.
  
  

11. Średniowiecze - nauki wyzwolone (artes liberales):
    

• Trivium: gramatyka, retoryka i dialektyka;

• Quadrivium: arytmetyka, geometria, astronomia i muzyka.
  
  

12. Francis Bacon (XVI/XVII) - angielski filozof odrodzenia i baroku
    

    

• Francis Bacon (XVI/XVII) - Instauratio magna (Wielkie odnowienie - praca służąca odnowieniu nauki)
  
  
  - Zamierzał stworzyć taką metodę, która pozwoli odkryć stałe właściwości rzeczy
  

• Bacon wyżej cenił wiedzę praktyczną niż czysto teoretyczną: “Tyle mamy władzy, ile

  wiedzy".
  

• Nauka miała przyczyniać się do poprawy życia człowieka: ważne przyrodoznawstwo, a za najważniejsze narzędzie nauki Bacon uznał eksperyment. Rozwinął metodologię empiryzmu.
  

• Za wyjątkowo bezużyteczne narzędzie nauki uznał sylogizm, któremu przeciwstawił indukcję
  

• Stopniowe uogólnianie wiedzy.
  

• “Umysłowi ludzkiemu nie trzeba skrzydeł, lecz ołowiu".
  
  

13. Podział według podstawowych władz duszy według F. Bacona:
    

• Pamięć - > Historia: naturalna (dotyczy przyrody) społeczna (dotyczy człowieka
  

• Wyobraźnia - poezja, sztuka
  

• Rozum - matematyka, logika, nauki przyrodnicze, filozofia (ogólny opis poznania)
  

• Filozofia przyrody: fizyka, metafizyka
  

• Filozofia człowieka: antropologia (o jednostkach ludzkich) i polityka ( o społeczeństwie)
  

14. Bacon przyczynił się do rozwoju i ukierunkowania nauki;

• Wyznaczył konkretne cele nauki,

• Wskazał złudzenia umysłu (np. złudzenia jaskini - idola specus), ograniczające czyste poznanie,

• Zaznaczył znaczenie eksperymentu przy wyznaczaniu faktów,

• Opracowal indukcję potrzebną do uogólnienia faktów
  
  

15. August Comte (XVIII/XIX w.)
    

    

    
    

16. Klasyfikacja nauk według kryterium: stopień abstrakcji, ogólności i prostoty
    
    

• Nauki abstrakcyjne:
  

• Matematyka - zajmująca się liczbami a nie przedmiotami konkretnie istniejącymi,
  

• Astronomia - liczbami i przedmiotami, na które nie mamy wpływu,
  

• Fizyka - liczbami i przedmiotami zróżnicowanymi i podlegającymi zmianom, na które możemy oddziaływać i porządkować je w zależności od naszych doświadczeń,
  

• Chemia - dodając specyficznie reakcje chemiczne i jakościowe,
  

• Fizjologia/biologia - plus zjawisko życia.
  

• Socjologia - plus element ludzki
  
  

• Nauki konkretne (kosmografia, geologia, mineralogia, zoologia botanika, medycyna)
  
  

17. Kazimierz Ajdukiewicz (1890-1963)
    

    

    
    
    Podział nauk uznawany za podstawowy:

• Formaine (aprioryczne) dedukcyjne → Logika i matematyka
  

• Empiryczne (aposterioryczne) indukcyjne przyrodnicze społeczne, (fizyczne, biologiczne) (humanistyczne) → Oparte na matematyce poświęcone działalności człowieka psychologia
  
  
  18. Wiedza:
  

• Wiedza potoczna, (powszechna, zdroworozsądkowa) najstarszy gatunek wiedzy ludzkiej:
  

• Język potoczny → stwierdza fakty, ale ich nie wyjaśnia,
  

• Wiedza naukowa uporządkowana, lub zorganizowana wiedza zdroworozsądkowa → opisuje, jak też dąży do wyjaśniania zjawisk; dociera do głębszych mechanizmów, przyczyn zjawisk i praw nimi rządzących,

• Wiedza artystyczno - literacka → związana jest z literatura i sztuka Informacje o psychice i osobowości ludzkiej,

• Wiedza spekulatywna → zawarta jest głównie w mitologii oraz systemach spekulatywnych filozofii i religii; rozważania oparte na myśleniu abstrakcyjnym, oderwane od doświadczenia, nieliczące się z rzeczywistością,

• Wiedza irracjonalna → jest nieuchwytna dla rozumu lub czasem sprzeczna z rozumem: trudna do zwerbalizowania przekazywania innym
  
  

19. Podział nauk według OECD (Organizacja Współpracy

gospodarczej i rozwoju):

• Nauki przyrodnicze

• Nauki inżynieryjne i techniczne

• Nauki medyczne i nauki o zdrowiu

• Nauki rolnicze

• Nauki społeczne (psychologia, ekonomia i zarządzanie, pedagogika, prawo, socjologia, politologia, media i komunikacja)

• Nauki humanistyczne

• Sztuka