5BO_PPT_6_internationale economische relaties (volledig) (1)
5 BO Internationale Economische Relaties
Inleiding
Sint-Laurens bedrijfseconomie 5de jaar - Luc De Potter
Internationale economische relaties zijn meer dan alleen intieme relaties; het gaat over internationale handel.
Leerdoelen
Globalisering
Belang van internationale handel
Handelsbelemmeringen (in- en uitvoerrechten)
Graad van economische integratie
Regionale en mondiale samenwerkingsverbanden (afbouw van handelsbelemmeringen)
Documenten bij internationaal goederenverkeer
1. Globalisering
Ons dagelijks leven wordt beïnvloed door het buitenland.
De wereld wordt steeds meer een groot dorp (worldwide brands).
Definitie: toegenomen wereldwijde verbondenheid als gevolg van de internationale verspreiding van productie, consumptie en investeringen.
Voor- en tegenstanders:
Globalisten (pro): voordelen van internationale handel overstijgen de nadelen.
Antiglobalisten (contra): zien vooral de nadelen en willen internationale handel zoveel mogelijk belemmeren (protectionisme).
Andersglobalisten: niet tegen globalisering, maar willen meer aandacht voor het beperken van de nadelen.
2. Belang van Internationale Handel
Analyse van cijfers
De Belgische internationale handel:
Evolutie
Belang
Vlaamse handel
De wereldhandel:
Handel verspreid over de wereld
Internationale handel van verschillende landen vergelijken
www.wto.org geeft weer in welke mate elk land (of regio) bijdraagt aan de wereldhandel.
The Belgian Foreign Trade Agency geeft jaarlijks de WORLD TRADE publicatie uit op basis van WTO-cijfers.
Top-5 exportlanden van goederen wereldwijd in 2022 (Bron: World Trade Publication, 2022).
Wereldwijde export en import van goederen in 2019 (%).
Bron: European Commission, DG TRADE Statistical Guide, based on Eurostat data (2020).
Voorbeelden:
China: Export 16,1%, Import 13,2%
EU: Export 15,6%, Import 13,9% (exclusief het VK, exclusief handel tussen EU-landen)
Verenigde Staten: Export 10,8%, Import 16,0%
Japan: Export 4,6%, Import 4,8%
3. Handelsbelemmeringen
3.1 Waarom handelsbelemmeringen?
Overheden kiezen ervoor om internationale handel te beperken (= protectionisme) om hun binnenlandse markt en/of consumenten te beschermen.
Argumenten voor protectionisme:
Werkgelegenheidsargument: tewerkstelling in het eigen land beschermen.
Opvoedingsargument: beginnende industrieën/sectoren beschermen tegen buitenlandse concurrentie.
Zelfvoorzieningsargument: niet afhankelijk zijn van het buitenland in bepaalde strategische sectoren (energie, wapens, microchips).
Anti-dumpingsargument: voorkomen dat de binnenlandse markt wordt overspoeld door goedkope buitenlandse producten. Dumping = producten verkopen tegen een prijs lager dan de kostprijs.
Milieuargument: het milieu beschermen door de handel te beperken.
Gezondheidsargument: de gezondheid en de veiligheid van haar inwoners beschermen.
3.2 Vormen van handelsbelemmeringen
Om de eigen economie te beschermen en/of te bevorderen.
A. Invoerbeperkende maatregelen (meestal op EU-niveau bepaald).
B. Maatregelen om de uitvoer te stimuleren (meestal bepaald door de landen apart).
A. Invoerbeperkende Maatregelen
Voor de EU consument stijgt de prijs van deze buitenlandse producten
A.1. Invoerrechten of importheffing (tarifair).
Belastingen die worden geheven op de invoer van niet-EU producten.
De consument zal waarschijnlijk meer voor gelijkaardige EU producten kiezen (goedkoper).
2 soorten:
Waarderechten of ad valorem:
Een bepaald percentage
Wordt berekend op de waarde van het ingevoerd product.
Specifieke rechten:
Een forfetair bedrag wordt gevraagd per ingevoerde hoeveelheid.
Invoerrechten betaald door Nederlandse invoerders voor de invoer van producten uit China, VS en Japan (Bron: www.CBS.nl, 17.12.2020).
“Europese importheffingen kwamen op conto van Nederlandse importeurs.”
Voorbeeld van invoertarieven door USA op ingevoerd staal en aluminium.
President Trump voert importheffingen in op staal en aluminium uit Europa en Canada.
Mogelijke gevolgen voor Europa van Amerikaanse invoerrechten op staal en aluminium uit Europa.
Mogelijke gevolgen van de invoerrechten op staal en aluminium uit Europa en Canada voor de VS zelf.
A.2. Invoercontingent of invoerquotum (non-tarifair).
Slechts een maximale hoeveelheid van een product mag ingevoerd worden.
*A.3 Administratieve voorschriften (non-tarifair)Invoerde producten krijgen normen opgelegd, moeten aan voorwaarden voldoen om in de EU/het land verkocht te mogen worden. Invoerde producten moeten voldoen aan strenge voorschriften op het vlak van milieu, hygiëne, kwaliteit of administratie om buitenlandse concurrentie te vermijden of uit een terechte zorg voor de kwaliteit van de ingevoerde producten
A.4. Invoervergunning (non-tarifair).
Toelating die een onderneming moet krijgen om een bepaald product te mogen invoeren.
A.5. Invoerverbod (non-tarifair).
Absoluut verbod om bepaalde producten in te voeren.
Voorbeeld:
wilde en exotische dieren (uitzondering: dierentuinen en wetenschappelijke kweekprogramma’s)
marteltuigen (uitzondering: voor musea)
Exportbeperkende Maatregelen
In uitzonderlijke gevallen zal de overheid er voor kiezen om de export te beperken.
Reden:
als door export de zelfvoorziening of de veiligheid in het gedrang komt
om morele redenen (vb. wapens, munitie)
om culturele redenen (kunst en antiek)
Vb. uitvoervergunning voor wapens en daaraan verbonden technologie (in België is dat een gewestelijke bevoegdheid).
Wapens en onderdelen (dual use: voor burgerlijke en militaire doeleinden, vb. nachtkijkers).
Hoe?
belasten met exportheffing
beperken met exportquota
beperken door exportvergunning te verplichten
B. Maatregelen ter Stimulering van de Uitvoer
Exportstimulerende maatregelen
Hierdoor kan de binnenlandse producent zijn verkoopprijs aan het buitenland verlagen.
Belgische bedrijven kunnen beter concurreren op de buitenlandse markt.
Productsubsidies: de productie wordt gestimuleerd, ongeacht of die bestemd is voor het buitenland
Exportsubsidies: worden uitgekeerd om specifiek de export te stimuleren
4. Graad van Economische Integratie
De mate waarin handelsbelemmeringen tussen 2 of meer landen weggewerkt worden
Vrijhandelszone (eerste stap van economische integratie)
Douane-unie
Gemeenschappelijke markt
Economische unie
Muntunie
Handelssamenwerking (meest intense handelssamenwerking)
Vrijhandelszone
2 of meer landen schaffen de douanetarieven af ten opzichte van elkaar.
Hierdoor wordt het aantrekkelijker voor de bedrijven om zich in één van de deelnemende landen te vestigen en er te investeren.
Is meestal een beperkt aantal landen.
Elk deelnemend land kan een eigen economische politiek voeren tov niet-deelnemende landen (vb. ieder land kan zijn eigen invoerrechten heffen).
Europese Vrijhandelsassociatie (EVA):
Liechtenstein
Noorwegen
IJsland
Zwitserland
Douane-Unie
Idem als vrijhandelszone MAAR: de leden voeren een gezamenlijke handelspolitiek tov niet-leden
Elk lid zal dezelfde invoerheffingen toepassen, de gezamenlijke opbrengsten van deze invoerheffingen worden dan onderling verdeeld.
BENELUX
Gemeenschappelijke Markt
Komt tot stand door de samenvoeging van meerdere nationale markten.
Men voert een gezamenlijke economische politiek op die gemeenschappelijke markt (de economische regels zijn gelijk voor alle landen van die interne markt).
Er is een gemeenschappelijke buitengrens, er zijn geen economische binnengrenzen meer.
Er is minstens vrij verkeer van goederen en diensten.
Voorbeeld: de Europese (Economische) Gemeenschap
Economische Unie
Idem als de gemeenschappelijke markt PLUS niet enkel een gezamelijke economische aanpak maar ook een gezamelijke aanpak inzake sociale, fiscale en juridische kwesties.
PLUS gemeenschappelijke (politieke) beleidsorganen die politieke beslissingen nemen die gelden voor alle lidstaten = vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal
Voorbeeld: de Europese Unie
Muntunie
Idem als de economische unie PLUS de lidstaten voeren een gemeenschappelijke munt in en er wordt een gemeenschappelijk monetair beleid gevoerd (door de ECB).
Voorbeeld: de Europese Monetaire Unie_EMU (de eurozone).
Ontstaan van de Europese Unie
The early beginning… (1951)
EGKS Europese Gemeenschap voor kolen en staal (Verdrag van Parijs)
De lidstaten lieten hun staal-en steenkoolproductie beheren door één bestuur, waardoor de onderlinge afhankelijkheid werd vergroot (Benelux, Frankrijk, Italië en West-Duitsland).
Kolen en staal waren in die tijd belangrijke grondstoffen voor de heropbouw (en voor wapens).
(1957)
Euratom Europese Gemeenschap voor atoomenergie (Verdrag van Rome)
De lidstaten wilden samenwerken om atoomenergie op een vreedzame manier toe te passen.
EEG Europese Economische Gemeenschap (Verdrag van Rome)
De lidstaten schaffen alle onderlinge handelsbelemmeringen af en voerden een gemeenschappelijk douane-tarief in tov niet-lidstaten. Er onstond dus een douane-unie.
Leden van EGKS, EEG en Euratom: België, Nederland, Luxemburg, West-Duitsland, Frankrijk en Italië
(1967) EG Europese Gemeenschap (Fusieverdrag)
De 3 organisaties (EGKS, EEG en Euratom) worden ondergebracht onder één overkoepelende organisatie (maar ze blijven wel apart bestaan).
De EG breidt tussen 1973 en 1986 uit tot 12 landen
1973: Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken
1981: Griekenland
1986: Spanje en Portugal
(1985) (ondertekening eerste) Verdrag van Schengen
Wie? België, Nederland, Luxemburg, Duitsland en Frankrijk
Wat? Vrij verkeer van personen, maw er zijn geen binnengrenzen meer tussen die lidstaten. = enkel nog (visum)controles aan de buitengrenzen van de lidstaten)
Ondertussen is de Schengen-zone uitgebreid naar de 23 EU-landen (Kroatië sinds 2023) + Ijsland, Noorwegen, Liechtenstein en Zwitserland (EVA-landen)
(1986) Europese Akte
Wie? De toenmalige 12 lidstaten
Wat? Er werd afgesproken om vanaf 1993 een interne Europese markt te hebben met vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal (om zo tot volledig vrije handel te komen) = EG evolueert naar een economische unie
(1992) Verdrag van Maastricht
EU - Europese Unie
Wat? lidstaten voeren een gezamelijke handelspolitiek én een gezamelijke politiek beleid evolutie naar een economische unie
EMU - Europese Monetaire Unie
Wat? een aantal EU-lidstaten willen een gemeenschappelijke munt invoeren evolutie naar een monetaire unie
EMU - Europese Monetaire Unie
Wetgevende macht: Europees Parlement
Huidig voorzitter: Roberta Metsola
Uitvoerende macht: Europese Commissie
Huidig voorzitter: Ursula von der Leyen
(1990) invoering van de euro
Wie? (11 landen) België, Nederland, Luxemburg, Duitsland, Ierland, Frankrijk, Oostenrijk, Italië, Spanje, Portugal en Finland
(2002) uitbreiding eurozone met Griekenland
EMU - Europese Monetaire Unie
(2007) uitbreiding eurozone met Slovenië
(2008) uitbreiding eurozone met Cyprus en Malta
(2009) uitbreiding eurozone met Slovakije
(2011) uitbreiding eurozone met Estland
(2014) uitbreiding eurozone met Letland
(2015) uitbreiding eurozone met Litouwen
(2023) uitbreiding eurozone met Kroatië
EU - Europese Unie
(1990) West-Duitsland is nu als ééngemaakt Duitsland EU-lid = West-Duitsland (DBR) + Oost-Duitsland (DDR)
(1995) uitbreiding met Oostenrijk, Finland en Zweden
(2004) uitbreiding met Estland, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slovenië, Slovakije, Tsjechië en Cyprus (Zuid-Cyprus)
(2007) uitbreiding met Bulgarije en Roemenië
EU - Europese Unie
(2007) Verdrag van Amsterdam & Lissabon
Doel: de EU efficiënter laten werken o.a. via 2 nieuwe functies:
President van de Europese Raad
Huidig: Antonio Costa (Portugal)
Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid
Huidig: Kaja Kallas(Estland)
EU - Europese Unie
(2013) uitbreiding met Kroatië
(2020) Brexit, Verenigd Koninkrijk verlaat de EU
Landen die officieel kandidaat-lid van de EU zijn: Turkije (1999), Noord-Macedonië (2015), Montenegro (2010), Albanië (2014), Servië (2012), Bosnië-Herzegovina (2022), Oekraïne (2022), Moldavië (2022)
Landen die potentieel kandidaat-lid van de EU zijn: Kosovo en Georgië
5. Regionale en Mondiale Samenwerkingsverbanden
5.1. Mondiale handelsorganisatie/handelsakkoorden (multilaterale handelsakkoorden)
5.2. Bilaterale handelsakkoorden (tussen 2 landen of 2 handelsblokken)
5.3. Regionale handelszones
5.1 Mondiale Handelsorganisatie/Handelsakkoorden
In 1947 werd het GATT akkoord afgesloten > dat resulteerde later in de oprichting van het WTO General Agreement on Tariffs and Trade World Trade Organization
1945-1947 ITO : International Trade Organization > 50 landen oktober 1947 afsluiten van het GATT akkoord General Agreement on Tariffs and Trade
45.000 handelstarieven worden afgeschaft
Doel:
handelsbelemmeringen wegwerken
internationale handelbevorderen
welvaart doen stijgen (wereldwijd)
bbp doen stijgen ondertekend door 23 landen hoofdzetel in Genève
2013 Bali
Resultaat: wereldwijd handelsverdrag met versoepeling van handelsprocedures, vooral bij de grenzen van ontwikkelingslanden
2015 Nairobi
2017 Buenos Aires
Toekomst WTO is onzeker…
Vrijhandel wordt door sommige grote landen niet meer als prioritaire economische politiek gezien
Het systeem van multilaterale handel wordt ter discussie gesteld o.a. door de VS ‘America First’-politiek (protectionisme)
Binnen de WTO onderhandelt en werkt men via ministeriële conferenties (= hoogste beslissingsorgaan van WTO)
Opgericht in 1995 met zetel in Genève, komt voort uit het GATT (General Agreements on Tariffs and Trade, 1947)
Doel:
bevorderen van de internationale handel >>> door het opheffen van handelsbarrières
beslechten van handelsconflicten
Waarom?
Internationale handel is de beste en snelste manier om de wereld welvarender te maken (en daarom moeten hindernissen om handel te drijven opgeruimd worden)
5.2 Bilaterale Handelsakkoorden
Buiten de WTO en de regionale handelszones worden er ook handelsakkoorden gesloten tussen landen en handelszones met als doel hun internationale handel te stimuleren.
Voorbeelden:
EU en Canada
Wat? versoepelen van handelsbelemmeringen CETA (2017) The EU-Canada Comprehensive Economic and Trade Agreement
EU en Japan
Wat? afschaffen invoerrechten en administratieve voorschriften EU-Japan (2019)
EU en VS
Wat? afschaffen handelsbelemmeringen
TTIP (vooral voeding was een struikelblok. Finaal werden onderhandelingen stopgezet door Donald Trump) Transatlantic Trade and Investment Partnership
EU en China
Wat? Investeringsovereenkomst (Europese bedrijven krijgen makkelijker toegang tot de Europese markt en omgekeerd) + bescherming van producten met geografische aanduiding (vb. jenever)
EU-China (ondertekend jan. 2021) (een zeer omstreden handelsakkoord)
VK en EU
Wat? geen wederzijdse invoerrechten (wel veel meer douaneformaliteiten), afspraken rond visvangst in Britse wateren, geen harde grens EU-VK in Noord-Ierland + Noord-Ierland blijft EU-regels volgen.
De handelsgrens VK-EU ligt dus in de Ierse Zee.
EU-VK (start 01/01/2021) (ook wel ‘zachte Brexit’ genoemd)
5.3 Regionale Handelszones
Amerika
USMCA (vroeger NAFTA) (North American Free Trade Association)
Lidstaten: VS, Mexico en Canada
MERCOSUR (Southern Common Market)
Lidstaten: Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay, Venezuela
Afrika
ECOWAS (Economic Community of West African States) Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten
Lidstaten: West-Afrikaanse staten (Gambia, Mali, Niger, Ivoorkust, Togo, …)
Azië
ASEAN (Association of Southeast Asian Nations)
Lidstaten: Thailand, Maleisië, Indonesië, Singapore, Filippijnen, Brunei, Vietnam, Cambodia, Myanmar, Laos
Basisdoelstellingen:
streven naar collectieve zelfvoorziening voor de leden
monetaire unie
groot handelsblok
BRICS
In 2015: 5 BRICS = +/- 40% v/d wereldbevolking
5 BRICS = > 25% v/d landoppervlakte
5 BRICS = +/- 20 v/h wereld-BBP
Opmerking: Argentinië heeft zich begin 2024 teruggetrokken uit BRICS
Op 01.01.2024 treden 5 nieuwe leden toe: Egypte, Ethiopië, Iran, Verenigde Arabische Emiraten en Saoudi-Arabië
Op de laatste bijeenkomst van de BRICS landen was één van de onderwerpen: de instelling van een wereldmunt als alternatief voor de Amerikaanse dollar.
De term ‘BRIC’ werd voor het eerst genoemd in 2001 in een studie van Goldman Sachs (een wereldwijd financieel dienstverleningsbedrijf): men ‘ontdekte’ een paar landen die zich in een gelijk stadium van economische ontwikkeling bevonden.
6. Documenten bij Internationaal Goederenverkeer
Wie maakt die documenten op?
Het bedrijf die de goederen verzendt = de verzender (doet dat meestal niet zelf want dat is niet hun specialiteit) wordt meestal uitbesteed aan een EXPEDITIEBEDRIJF
Expeditiebedrijf = specialist in het verzenden van goederen en het gebruik en invullen van de juiste documenten bij internationale handel
Deze verschillen:
Naargelang het land van bestemming
= intracommunautaire leveringen en verwervingen = ééngemaakte markt zonder douaneformaliteiten aan de binnengrenzen
= EVA = Europese Vrijhandelsassociatie (Noorwegen, Ijsland, Zwitserland en Liechtenstein)
EU + EVA = Europese Economische Ruimte = lagere invoerrechten en minder douaneformaliteiten
= veel en strenge douaneformaliteiten voor goederen die de buitengrenzen van de EU overschrijden of die de EU binnenkomen
Naargelang het vervoermiddel
Wegtransport =
CMR (vrachtbrief voor wegtransport) = Convention relative au contrat de transport international de Marchandises par Route
Treinvervoer =
CIM (vrachtbrief voor treinvervoer) = Convention Internationale concernant le transport international de Marchandises par chemin de fer
Luchtvervoer = * AWB (vrachtbrief voor luchtvervoer) = Air Way Bill
Zeevervoer =
B/L (vrachtbrief voor zeevervoer) = Bill of Lading
Altijd een vrachtbrief die de goederen vergezelt
Bij controle = de chauffeur moet de vrachtbrief kunnen voorleggen = de lading en de transportgegevens moeten overeenstemmen met wat op de vrachtbrief staat
Documenten bij Intracommunautaire Handel
De vrachtbrief CMR, Vrachtbrief voor het wegvervoer
Hoeveel Exemplaren?
3 exemplaren
Exemplaar voor de afzender
Exemplaar voor de geadresseerde
Exemplaar voor de vervoerder
Welke Gegevens Moeten Erop Staan?
Naam en adres van de afzender, geadresseerde en transporteur
Datum en plaats van vertrek en ontvangst van de goederen
Hoeveelheid en aard van de goederen de geadresseerde moet de CMR ondertekenen bij ontvangst van de goederen
Documenten bij Internationale Handel met Derde Landen
Deze documenten zijn steeds in het Engels
packing list > de logistieke gegevens van het transport
pro forma factuur > de waarde van de goederen
vrachtbrief > in functie van uw vervoersmiddel > bij zeevervoer = Bill of lading (B/L)
certificate of origin > officiële verklaring/attest die de herkomst van de goederen (land van productie) geeft
enig document > elektronisch document om de douaneformaliteiten te vervullen
Packing List
De logistieke gegevens van het transport worden opgelijst:
Haven van vertrek en aankomst
Per container: nummer, inhoud, gewicht en afmetingen
Pro Forma Invoice
Doel: de waarde van de goederen aanduiden om bevoorbeeld invoerrechten te kunnen berekenen
Een pro forma factuur heeft geen enkele juridische waarde
Bill of Lading (B/L)
De vrachtbrief waar de kapitein van het schip verklaart welke goederen hij/zij op zijn schip in ontvangst heeft genomen om ze te vervoeren naar de aangeduide haven van bestemming
B/L bestaat uit één origineel ondertekend document en kopies voor verschillende tussenpersonen
Aangekomen in de haven van bestemming de kapitein zal de goederen enkel bezorgen aan de persoon die de originele Bill of lading heeft
De koper krijgt de originele B/L pas van de verkoper (wordt verstuurd per luchtpost) als alle betalingsvoorwaarden vervuld zijn
Certificate of Origin
Hierin wordt officieel verklaard waar de goederen geproduceerd werden van belang voor de eventuele berekening van de invoerrechten
Op basis van het certificaat van oorsprong kan de douane ook controleren of de goederen mogen ingevoerd worden of niet