ქირურგიული სნეულებების ენციკლოპედიური ნოტები - Medical Map

ქვემო კიდურების ვენური სისტემის პათოლოგიები

• ვენების ვარიკოზული გაგანიერების გართულებები:

  • ვენების ვარიკოზული გაგანიერება იწვევს ქრონიკულ ვენურ უკმარისობას, რასაც შეიძლება მოჰყვეს კანის ტროფიკული ცვლილებები (ეგზემა, დერმატიტი).

  • ტროფიული წყლულების განვითარება და ზედაპირული ვენების თრომბოფლებიტი.

  • მნიშვნელოვანია დიფერენცირება: იშემიური განგრენა ვითარდება არტერიული სისხლის მიმოქცევის მძიმე დარღვევის (იშემიის) შედეგად და არ წარმოადგენს ვენების ვარიკოზული გაგანიერების პირდაპირ გართულებას.

• სკლეროთერაპია:

  • მეთოდი, როდესაც ვენაში შეჰყავთ სპეციალური ნივთიერება მისი „დასაწებებლად“.

  • აბსოლუტური უკუჩვენება: ღრმა ვენების თრომბოზი ან გაუვალობა. თუ ღრმა ვენები დახშულია, ზედაპირული ვენები (თუნდაც ვარიკოზული) სისხლის უკუდინების სასიცოცხლო გზას წარმოადგენს.

• პილეფლებიტი:

  • ეს არის კარის ვენის ($\text{Vena portae}$) ან მისი ტოტების ინფექციური თრომბოფლებიტი (ანთება თრომბის წარმოქმნით).

  • ხშირად მუცლის ღრუს ინფექციური პროცესების (მაგ., აპენდიციტი, დივერტიკულიტი, ქოლანგიტი) გართულებაა.

• ვენური თრომბოზის მართვა:

  • მკურნალობის საფუძველია ანტიკოაგულაციური თერაპია (ჰეპარინი, ვარფარინი, ახალი პერორალური ანტიკოაგულანტები).

  • ანტიკოაგულანტები ხელს უშლიან არსებული თრომბის ზრდას, ახალი თრომბების წარმოქმნას და ამცირებენ ფილტვის ემბოლიის რისკს.

• ვირხოვის ტრიადა (თრომბოზის განვითარების ფაქტორები):

  1. სისხლის ნაკადის შენელება (სტაზი).

  2. სისხლძარღვის ენდოთელიუმის (შიდა გარსის) დაზიანება.

  3. სისხლის შედედების სისტემის ჰიპერკოაგულაცია.

• ღრმა ვენების მწვავე თრომბოზი (ღვთ):

  • ხასიათდება კიდურის ტკივილით, შეშუპებით, ტემპერატურის მომატებით და ციანოზით/სიფერმკრთალით.

  • დიფერენციალური ნიშანი: კანის ლოკალური ჰიპერემია (სიწითლე) დაზიანებული ვენის გასწვრივ უფრო დამახასიათებელია ზედაპირული თრომბოფლებიტისთვის.

• ოპერაციის შემდგომი პროფილაქტიკა:

  • ელასტიური კომპრესია (ბანდით შეხვევა) გამოიყენება ღრმა ვენებში სისხლის ნაკადის დასაჩქარებლად, რაც ამცირებს სტაზს და თრომბოზის რისკს.

• ფილტვის არტერიის თრომბოემბოლია (ფათე):

  • ემბოლიის წყარო შემთხვევათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში არის ქვემო კიდურების ან მენჯის ღრმა ვენების თრომბოზი.

საყლაპავისა და დიაფრაგმის ქირურგიული პათოლოგიები

• საყლაპავის კიბო:

  • ეპითელური სიმსივნეები (ბრტყელუჯრედოვანი და ადენოკარცინომა) იწყება ლორწოვანი გარსიდან.

  • მეტასტაზირება: საყლაპავის შუა მესამედის კიბო მეტასტაზირებს როგორც ზემოთ (პარატრაქეული), ისე ქვემოთ (პარაკარდიული, ფაშვის ღეროსთან, პორტული).

  • სიმპტომები: პროგრესირებადი დისფაგია, ტკივილი ყლაპვისას, წონაში კლება. ჰიპერსალივაცია (გაძლიერებული ნერწყვდენა) იშვიათი სიმპტომია.

  • ოპერაბელურობა: ინოპერაბელურად ითვლება შორეული მეტასტაზების (ღვიძლი, ფილტვები) ან სასიცოცხლო სტრუქტურებში (აორტა, ტრაქეა) ჩაზრდისას.

• დიაფრაგმული თიაქარი:

  • მუცლის ღრუს ორგანოების გადაადგილება გულმკერდში.

  • კლინიკა: „ყურყური“ გულმკერდში, ქოშინი და ტაქიკარდია ჭამის შემდეგ, ტკივილი ეპიგასტრიუმში.

  • თავისებურება: სიმპტომები ძლიერდება მწოლიარე მდგომარეობაში და მსუბუქდება ვერტიკალურ (ზემდგომ) პოზიციაში.

  • ქირურგია: ორგანოების ჩაბრუნება და დიაფრაგმის დეფექტის გაკერვა (პლასტიკა). ნეფროპექსია (თირკმლის ფიქსაცია) მასთან კავშირში არ არის.

• ციაციური (დაცურებული) თიაქარი:

  • რენტგენოლოგიური ნიშნები: კარდიის მდებარეობა დიაფრაგმის ზემოთ, ჰისის კუთხის გაშლა (ბლაგვი კუთხე), საყლაპავის ქვედა ნაწილის გაფართოება.

  • ენდოსკოპიური სურათი: Z-ხაზის მაღალი მდებარეობა, კარდიალური მომჭერის პირღიაობა და რეფლუქს-ეზოფაგიტი.

მუცლის კედლის თიაქრები

• ანატომიური ელემენტები: თიაქრის კარი, თიაქრის პარკი, თიაქრის გარსები და თიაქრის შიგთავსი. „თიაქრის წყალი“ არ არის სავალდებულო ელემენტი.

• რიხტერის ტიპის ჩაჭედვა:

  • ეს არის კედლისმხრივი ჩაჭედვა, როდესაც სანათური სრულად არ იხშობა, თუმცა პერფორაციის რისკი მაღალია.

• ჩაჭედვის ადრეული ნიშნები:

  • უეცარი მწვავე ტკივილი, გამობერილობის დაჭიმვა, თიაქრის შეუსწორებლობა და ხველითი ბიძგის სიმპტომის გაქრობა.

• კოპროსტაზი: ჩაჭედვისგან განსხვავებით, ვითარდება თანდათანობით, ტკივილი ნაკლებად ინტენსიურია და ხველითი ბიძგის სიმპტომი დადებითია.

• საზარდულის ირიბი vs სწორი თიაქარი:

  • ირიბი თიაქარი გადის საზარდულის არხს, ხშირად ჩადის სათესლე პარკში და ხშირად თანდაყოლილია.

• ბარძაყის თიაქარი:

  • უფრო ხშირია მრავალნამშობიარებ ქალებში. ბარძაყის არხის შიგნითა ხვრელი შემოსაზღვრულია: საზარდულის იოგით (წინიდან), კუპერის იოგით (უკნიდან), ჯიმბერნატის იოგით (მედიალურად) და ბარძაყის ვენით (ლატერალურად).

• ქირურგიული ტაქტიკა ჩაჭედვისას:

  • საჭიროა სასწრაფო ოპერაცია. ნეკროზის შემთხვევაში ნაწლავის რეზექცია: მომტანი მარყუჟი $30-40\,cm$-ზე, ხოლო გამტანი მარყუჟი $15-20\,cm$-ზე.

  • ერთადერთი გამონაკლისი ფრთხილი ხელით ჩასწორებისთვის არის ადრეული ასაკის ბავშვები (პირველი $1-2$ საათის განმავლობაში).

კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის პეპტიური წყლული

• წყლულის ტიპები და მიზეზები:

  • კურლინგის წყლული: მწვავე სტრესული წყლული ვრცელი დამწვრობისას.

  • კუშინგის წყლული: ტვინის დაზიანებისას განვითარებული წყლული.

  • ულცეროგენული ფაქტორები: $\text{H. pylori}$ ინფექცია, მჟავიანობის ჰიპერსეკრეცია, ნაღვლის რეფლუქსი, I ჯგუფის სისხლი.

• კლინიკური თავისებურებები:

  • თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული: „მშიერი“ და ღამის ტკივილები, რომლებიც მცირდება საკვების ან ანტაციდების მიღების შემდეგ.

  • კუჭის წყლული: ტკივილი ჭამიდან მალევე ($15-40$ წუთში).

• რენტგენოლოგია: პირდაპირი ნიშანია „ნიშა“ (ბარიუმის დაგროვება კრატერში).

• სისხლდენა:

  • მწვავე სისხლდენის საუკეთესო მაჩვენებელია მოცირკულირე სისხლის მოცულობის (მსმ) შემცირება.

  • სისტემური დაავადებები, რომლებიც იწვევენ გასტროდუოდენურ სისხლდენას: შენლეინ-გენოხის დაავადება, რანდიუ-ოსლერ-ვებერის დაავადება, ვერლჰოფის დაავადება, ჰემოფილია.

• მელორი-ვეისის სინდრომი: ლორწოვანი გარსის გასწვრივი ნახეთქები კუჭის კარდიალურ ნაწილში, გამოწვეული მუცლის შიდა წნევის მატებით (ძლიერი ღებინებისას).

• პერფორაცია:

  • დაფარული (მიფარებული) პერფორაცია: ხვრელი იფარება ბადექონით ან ღვიძლით. ღვიძლის პერკუტორული მოყრუება ნარჩუნდება.

  • ოპერაცია: ულცერორაფია (გაკერვა) ნაჩვენებია მწვავე, რბილკიდეებიანი წყლულებისას.

კუჭის კიბო

• ლოკალიზაცია და გავრცელება:

  • ყველაზე ხშირი ლოკალიზაცია: პილორული და ანტრალური ნაწილი.

  • მეტასტაზირება: პირველ რიგში რეგიონულ ლიმფურ კვანძებში, ჰემატოგენურად კი ყველაზე ხშირად ღვიძლში.

  • შორეული მეტასტაზები: კრუკენბერგის (საკვერცხეები), ვირხოვის (მარცხენა ლავიწზედა კვანძი), შნიცლერის (დუგლასის ფოსო).

• კიბოსწინარე დაავადებები: ქრონიკული ატროფიული გასტრიტი, ადენომატოზური პოლიპები, მენეტრიეს დაავადება.

• პოსტოპერაციული სინდრომები:

  • დემპინგ-სინდრომი: საკვების სწრაფი დაცლა ნაწლავში, რაც იწვევს პლაზმის მოცულობის შემცირებას და ვაზოაქტიური ნივთიერებების გამოყოფას.

  • ვაგოტომიის შემდგომი დიარეა: გამოწვეულია ნაღვლის მჟავების ცვლისა და მოტორიკის დარღვევით (და არა მჟავიანობის მატებით).

მსხვილი და სწორი ნაწლავის პათოლოგიები

• მსხვილი ნაწლავის კიბო:

  • მარჯვენა ნახევრის კიბო: ხასიათდება ანემიით, ინტოქსიკაციით და იშვიათად იწვევს გაუვალობას (ობტურაციას).

  • მარცხენა ნახევრის კიბო: ხშირად იწვევს ნაწლავთა გაუვალობას.

• სწორი ნაწლავის კიბოს ოპერაციები (ანუსიდან მანძილის მიხედვით):

  • $1-5\,cm$: აბდომინო-პერინეალური ექსტირპაცია (მაილსის ოპერაცია).

  • $6-12\,cm$: აბდომინო-ანალური რეზექცია ჩამოტანით.

  • >10-12\,cm: სწორი ნაწლავის წინა რეზექცია.

  • გართულებული გაუვალობა: ჰარტმანის ოპერაცია (რეზექცია + კოლოსტომა).

• პროქტოლოგია:

  • ანალური ნაპრალი: მჭრელი ტკივილი დეფეკაციისას, „დეფეკაციის შიში“, მცირე ალისფერი სისხლი.

  • ბუასილი: გაურთულებელი ბუასილი უმტკივნეულოა. ტკივილი ჩნდება თრომბოზის, ანთების ან ჩაჭედვისას.

  • მწვავე პარაპროქტიტი: ჩირქოვანი ანთება, საჭიროებს ადეკვატურ გახსნას და დრენირებას. შაქრიანი დიაბეტი მძიმე რისკ-ფაქტორია.

ნაწლავთა გაუვალობა (ილეუსი)

• მექანიკური გაუვალობა:

  • ყველაზე ხშირი მიზეზია ოპერაციის შემდგომი შეხორცებები.

  • რენტგენოლოგიური ნიშანი: კლოიბერის ფიალები (ჰორიზონტალური დონეები).

• სტრანგულაციური გაუვალობა:

  • სისხლის მიმოქცევის მოშლა. სიგმოიდური ნაწლავის შემოგრეხვისას (ვოლვულუსი) ნეკროზული ცვლილებები იწყება ლორწოვანი გარსიდან.

• ნაღველ-კენჭოვანი ილეუსი:

  • დიდი კენჭის გადასვლა ნაღვლის ბუშტიდან თორმეტგოჯა ნაწლავში ფისტულით.

  • ნიშანი: პნევმობილია (ჰაერი სანაღვლე გზებში).

სანაღვლე გზებისა და პანკრეასის დაავადებები

• ქოლელითიაზი და ქოლეცისტიტი:

  • კენჭები ძირითადად შედგება ქოლესტერინისგან.

  • ქოლანგიტი: სანაღვლე გზების ინფექცია. შარკოს ტრიადა: ცხელება, სიყვითლე, ტკივილი.

  • რეინოლდსის პენტადა: შარკოს ტრიადა + შოკი + ცნობიერების დათრგუნვა.

• მწვავე პანკრეატიტი:

  • სიმპტომი: მწვავე სარტყლისებრი ტკივილი, რომელიც მსუბუქდება წინ გადახრით.

  • დიაგნოსტიკა: შრატის ამილაზასა და ლიპაზას მატება.

  • სიმძიმის მარკერი: კრეატინინი (თირკმლის უკმარისობის ნიშანი).

• კურვუაზიეს სინდრომი:

  • უმტკივნეულო სიყვითლე + პალპირებადი ნაღვლის ბუშტი = პანკრეასის თავის კიბო.

სხვა ქირურგიული საკითხები

• ექინოკოკოზი: ღვიძლის ექინოკოკური კისტის ძირითადი მკურნალობა ქირურგიულია.

• პერიტონიტი: ღრუ ორგანოს პერფორაციისას ქრება ღვიძლის მოყრუება (პნევმოპერიტონეუმი). მკურნალობა - გადაუდებელი ლაპარატომია.

• ინციდენტალომა: თირკმელზედა ჯირკვლის შემთხვევით აღმოჩენილი სიმსივნე; ტაქტიკა დამოკიდებულია ზომასა და ჰორმონულ აქტივობაზე.

• სარძევე ჯირკვლის კიბო: მეტასტაზირებს ძვლებში. პეჯეტის დაავადება (დვრილის ეგზემა) საშიში ფორმაა.

• ფარისებრი ჯირკვალი: თირეოტოქსიკოზისას მომზადება მოიცავს თირეოსტატიკებს, ბეტა-ბლოკატორებს და სედატიურებს.