Tanım: Kist hidatik, dünyanın çeşitli ülkelerinde ve özellikle hayvancılıkla uğraşılan yörelerde sık görülen bir hastalıktır. Bireylerde hastalığın sebebi, Echinococcus adı verilen parazittir.
Belirtiler:
Küçük kistler, yıllarca herhangi bir belirti vermeden vücutta kalabilir.
Kist büyüdükçe aşağıdaki şikayetler ortaya çıkar:
Karnın sağ üst bölgesinde ağrı
Bulantı
Kusma
Kaşıntı
Kist ana safra yollarına basınç yaptığında sarılık görülür.
Kist enfekte olduğunda:
Ateş
Üşüme
Titreme
Halsizlik
Morbidite ve Mortalite: Kist hidatikte morbidite ve mortalite oranının yükselmesinde en önemli etken, kistin yırtılması, safra yolları, periton boşluğu ve plevra boşluğuna açılmasıdır.
Cerrahi Tedavi
Kistektomi: Cerrahi yöntemle kistektomi (kistin tümüyle çıkarılması) yapılır.
Kist sıvısının yayılımını önlemek amacıyla:
Öncelikle kistin içindeki sıvı, aseptik yöntemlerle boşaltılır.
Sonrasında kist boşluğuna %10 providon iyot veya 10-20’lik NaCl uygulanır.
Ek Cerrahi Uygulamalar: Kistektomiye ek olarak hastada gerekli ise karaciğerden de rezeksiyon yapılabilir. Büyük ya da yalnız bir lobu kapsayan çoklu kistlerde lobektomi tercih edilir.
Karaciğer Tümörleri
Türler: Karaciğer tümörleri primer ya da metastatik olabilir
Primer Tümörler: Karaciğer hücrelerinden, bağ dokusundan, kan damarlarından ya da safra yollarından kaynaklanan iyi (selim) ya da kötü (malign) huylu tümörlerdir.
Metastatik Tümörler: Metastatik karaciğer tümörlerinin kaynağı gastrointestinal sistem (özellikle kolon), pankreas, meme ve akciğer kanserleridir.
İyi Huylu (Benign) Karaciğer Tümörleri
Hemanjiyom:
Karaciğerin en sık görülen selim tümörüdür.
Genellikle kadınlarda daha sık görülür.
Organlara basınç yapacak kadar büyümelerine karşın semptom vermezler; genellikle başka bir sağlık sorunu için yapılan inceleme sırasında ortaya çıkar.
En ciddi komplikasyon; periton içine olan büyük kanamalardır.
Cerrahi Tedavi: Çoğunlukla cerrahi girişim olarak tümorektomi tercih edilir; ancak tümörün yerine, yapı ve büyüklüğüne bağlı olarak lobektomi de uygulanabilir.
Kötü Huylu (Malign) Karaciğer Tümörleri
Primer Karaciğer Kanseri (Hepatosellüler Kanserler):
Primer karaciğer kanseri %80 oranında hepatit B ve C enfeksiyonundan gelişir.
Tüm dünyada yaygın bir maligniteye sahiptir ve dünya genelinde beşinci en sık görülen kanserdir.
Kanserden ölüm nedenleri arasında ikinci sırada yer alır.
Hastalar sıklıkla siroz nedeniyle yaşamlarını kaybederler.
Metastatik karaciğer kanserinde venöz kanın karaciğerde toplanması nedeniyle primer kanserlerden daha fazla olduğu belirtilmektedir.
Metastatik Oran:
Kolorektal kanserler, primer kanser odaklarından %36-42 oranında metastaz gelişmektedir.
Karaciğerin yapısal ve işlevsel özelliklerine bağlı olarak, portal sistem, lenf dolaşımı ve doğrudan komşuluk ilişkileri yoluyla malign tümörlerin karaciğerde metastaz yapma olasılığı yüksektir.
Klinik Belirti ve Bulgular
Erken Belirtiler: Karaciğer kanserinin ilk belirtileri sinsi gelişir ve sıklıkla siroz veya kronik hepatit varlığı ile maskelenir.
Yaygın belirtiler:
Zayıflık
İştahsızlık
Kilo kaybı
Yorgunluk
Halsizlik
İlerleyen Dönemde:
Sağ üst kadranda ağrı
Kitlenin palpasyonu
Kilo kaybı belirginleşir.
Asit birikimi, abdominal distansiyon, sarılık ve kemik metastazları ağrıya neden olur.
Cerrahi Tedavi: Karaciğerin lob ve segmentleri ile sınırlı ve küçük tümörlerin rezeksiyonunu içeren cerrahi tedavi, karaciğer dokusunun yapısal özelliği ve rejenerasyon yeteneğine bağlı olarak kolaylıkla uygulanır.
Safra Kesesi ve Safra Yolları Cerrahi Hastalıkları
Akut Kolesistit:
Safra kesesinin akut inflamasyonu olan akut kolesistit, safra kesesinin sistik kanal çıkışının %95 oranında taşla tıkanması sonucunda gelişir.
Tıkanan sistik kanal giderek distansiyone ve inflame olmaya başlar.
Safra kesesinde duvar kalınlaşması ve yaygın ödem oluşur.
Venöz ve lenfatik drenaj yetersizdir, bakteri proliferasyonu vardır.
Akut ya da kronik inflamasyon olabilir.
Fizik muayenede sağ üst kadranda, epigastriumda ya da her iki bölgede hassasiyet, ağrı, taşikardi, ateş ve bulantı-kusma eşlik eder.
Cerrahi Tedavi
Kolesistektomi: Uzun dönem sonuçları açısından en etkili tedavi yöntemi olup, safra kesesinin tümüyle çıkarılmasını içeren cerrahi müdahaledir.
Uygulamalar:
Açık yöntemde kolesistektomi
Laparoskopik kolesistektomi (kapalı yöntem)
Safra Taşları (Kolelitiyazis)
Epidemiyoloji: Yaşla birlikte görülme sıklığı artan safra taşları, özellikle 50-65 yaş arasında pik yapar ve kadınlarda yarı oranında daha sık gözlemlenir.
Olası Sebepler:
Safranın bileşimi değişebilir.
Örneğin, kolesterol taşları safra kolesterolü ile aşırı doymuş, ancak safra tuzları açısından eksiktir.
Safra kesesinde kontraktilite/boşalmanın azalması sonucu safra kesesi stazı (durgunluğu) safra taşlarının oluşumuna yol açabilir.
İnfeksiyon, taş oluşumunda hazırlayıcı faktör olabilir ve infeksiyonla ilgili safra tuzları ve lesitinin geri emiliminin artmasıyla safra bileşiminde değişiklikler oluşturabilir.
Genetik ve demografik faktörler de etkili olabilir.
Fizyopatoloji:
Safra, kolesterol, safra tuzları, safra asitleri, safra pigmentleri (bilirubin) ve lesitin (fosfolipit) içerir.
Kolesterol, saf suda hemen tamamen çözünmez, ancak normal koşullarda safradaki safra asitleri ve lesitin kolesterole fiziksel olarak bağlanarak suda çözünür hale gelmesini sağlar.
Genel olarak üç tip safra taşı vardır:
Kolesterol Taşları:
Safra taşlarının yaklaşık %10'unu oluşturur.
Safra tuzları ve lesitinin yeterli konsantrasyonda olmaması durumunda kolesterol çöker.
Genellikle yuvarlak ve ovaldir; sarı renkteki bu taşlar radyoopaktır.
Şişmanlık, gebelik ve eksojen östrojen alımı neden olabilir.
Pigment Taşları:
Yapısında yoğun biçimde bilirubin olan, kolesterol oranı düşük taşlardır.
Siyah taşlar genellikle hemolitik hastalıklar ve sirozda görülür.
Miks Taşlar:
Aşırı derecede yoğun safrada kristalleşme için zamana ve bazı maddelere gereksinim vardır.
Staz, pH değişimi, safra pigmenti ve safranın etkileşimleri taş oluşumuna sebep olur.
Safra taşlarının büyük bir çoğunluğu safra kesesinde oluşur, ancak koledok ya da hepatik kanalda da olabilir.
Klinik Belirti ve Bulgular
Belirtiler: Komplikasyon gelişmedikçe safra kesesi taşlarının çoğu asemptomatiktir.
Safra taşlarının spesifik belirtisi, taşın hareket etmesiyle safra kanallarının spazmıyla oluşan ağrıdır.
Ağrı, genellikle üst orta çizgide başlar, sırta ve sağ skapulaya yayılabilir.
Bazen ağrı birkaç saat ya da birkaç gün sürebilir; bazen de aralıklı ataklar şeklinde devam eder.
Tanı Yöntemi: Ultrasonografi (USG), tanıda en değerli ve duyarlılığı oldukça yüksek olan yöntemdir.
Tedavi
Kesin Tedavi: Kesin tedavi, safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır (kolesistektomi).
Uygulanacak yöntemler:
Açık kolesistektomi
Laparoskopik kolesistektomi
Pankreasın Cerrahi Hastalıkları
Pankreatit
Tanım: Pankreatit, pankreasın inflamasyonudur ve akut ya da kronik olarak gelişebilir.
Akut Pankreatit:
Belirtiler hafif, kendi kendini sınırlayan ödemden, nekroz oluşumuna kadar değişkenlik gösterir, çok hızlı hayatı tehdit eden bir duruma gidebilir.
Nedenleri:
Alkol bağımlılığı
Safra taşı (kolelitiazis)
Abdominal travma
Virüs enfeksiyonu
İlaçlar ve metabolik faktörler.
Pankreas Yapısı:
Pankreas, hem hormon salgılayan (endokrin) hem de sindirim enzimleri salgılayan (ekzokrin) bir salgı bezidir.
Bunun %85'i ekzokrin pankreas, %2'si endokrin pankreas, geri kalan kısmı ise ekstraselüler matriks (hücreler arası boşluk) ve damarlardan oluşur.
Hormonlar:
Pankreasın salgıladığı başlıca hormon insülindir ve kan şekerini düşürür.
Hormon üretimi, yaklaşık 300 hücreden oluşan Langerhans adacıklarında olur; bu hormonlar kan glukoz dengesini sağlar.
Pankreas sıvısı, pankreasın salgı bezlerinde üretilir ve pankreas kanalından duodenuma akıtılarak iki göreve sahiptir:
Karbonhidrat sindirimi için amilaz, yağ sindirimi için lipaz, protein sindirimi için proteaz (tripsinojen) enzimleri.
Mide asidinin nötralizasyonu için bikarbonat içerir.
Akut Pankreatitin Patogenezi:
Pankreasın inaktif halde olan ancak besin maddelerinin sindirimi için sindirim sisteminde etkinleşen enzimlerinin pankreasta aktifleşerek dokuları parçalaması (otosindirim) sonucu inflamasyon oluşur.
Potansiyel olarak ödem, çeşitli miktarlarda otosindirim, yağ nekrozu ve bazen kanama ile ölümcül olabilen inflamatuar bir süreçtir.
Gelişim Mekanizmaları:
Pankreas kanalının obstrüksiyonu (taş, alkolün Oddi sfinkterinde spazm yapması vb.), safra ve duodenum içeriğinin pankreas kanalına geri kaçması, enzim otoaktivasyonu gibi mekanizmalarla akut pankreatit gelişmektedir.
Klinik Belirti ve Bulgular
Belirtiler:
Ağrı, genellikle epigastriumun ortasında istikrarlı ve yoğun şekilde başlar ve birkaç saat içinde maksimum şiddetine ulaşır.
Epigastrik ya da göbek bölgesinde hissedilen aşırı ağrı, sırt, göğüs, karın yan duvarı ve alt abdominal bölgeye yayılır.
Bulantı ve kusma sıklıkla gözlemlenir.
Hasta sırt üstü yattığında ağrı artar.
Tedavi Hedefleri:
Semptomları hafifletmek ve komplikasyonları önlemek.
Pankreasın uyarılmasını ve enzimlerin salgılanmasını engellemek amacıyla hastaya oral besin verilmez.
Enteral veya parenteral yolla besin desteği sağlanır.
Hastalığın altta yatan nedeninin (biliyer obstrüksiyon/taş, alkol, ilaç vb.) ortadan kaldırılmasına yönelik tedavi planı yapılmalıdır.
Cerrahi Müdahale:
Akut pankreatitin tedavisinde cerrahi girişim çok sınırlıdır.
Total veya parsiyel pankreatektomi uygulanabilir.
Kronik Pankreatit
Tanım: Kronik pankreatit, pankreasın ilerleyici fibröz ve dejenerasyonunu içeren, bir hastalıktır.
Gelişim Süreçleri:
Akut pankreatitin tekrarlayan ataklarından sonra bu inflamatuar süreç, pankreas dokusunda kalsifikasyon ve skar oluşumuyla sonuçlanır.
Hasar, endokrin ve ekzokrin pankreas işlevlerini etkilediğinden geri dönüşümsüzdür.
Nedenler:
Kronik pankreatitin en önemli nedeninin alkol kullanımı ve kötü beslenme alışkanlıkları olduğu belirtilmektedir.
Ekzokrin yetersizliğinin tedavisi: eksojen pankreas enzimleri ile tedavi edilir (lipaz, tripsin ya da H2 reseptör antagonistlerini içerebilir).
Cerrahi Tedavi:
Rezektif prosedürler uygulanır.
Türler:
Pankreatikoduodenektomi
Distal pankreatektomi
Duodenum koruyucu pankreas başı rezeksiyonu (Beger's prosedürü)
Total pankreatektomi
Pankreatikoduodenektomi (Whipple ameliyatı):
Klasik whipple ameliyatında midenin bir kısmı, 12 parmak bağırsağı, ince bağırsak bir kısmı, pankreasın başı, safra yolunun bir kısmı ve safra kesesi çıkartılır.
Mide, pankreas ve safra yolu ince bağırsak ile anastomoz edilir.
Distal Pankreatektomi:
Pankreasın gövde ve kuyruk kısmının çıkartılmasıdır.
Pankreas Kanseri
Epidemiyoloji:
Pankreas kanserlerinin yaklaşık %75'i pankreas başında, %25'i ise pankreasın gövde ve kuyruğunda oluşmaktadır.
Pankreas kanseri, kanserden ölüm nedenleri arasında akciğer, kolorektal, meme ve prostat kanserinden sonra dördüncü sırada yer alır.
Erken dönemde belirti vermediğinden dolayı çok zor yakalanmakta ve çevresindeki organlara hızla yayılmaktadır; pankreas kanserli bireylerin %90'ı tanı konulduğu birinci yıl içinde yaşamını kaybeder.
Erkek ve kadında görülme sıklığı eşit düzeylerdedir.
Gelişim Risk Faktörleri:
Yaş, obezite, sigara içme, uzun süre alkol kullanımı, diyabet, kronik pankreatit öyküsü önemli risk faktörleridir.
Tipik Belirtiler:
Sarılık
Açıklanamayan kilo kaybı
Karın ağrısı
Cerrahi Tedavi:
Lezyonlar pankreas başı ile sınırlı olduğunda, pankreas başı ile birlikte mide, duodenum ve safra yollarının tümüyle çıkarıldığı Whipple ameliyatı uygulanır.