Studia nad Uniwersytetem Jagiellońskim - Rozdział II

Rozdział II: UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI U PROGU EPOKI AUTONOMICZNEJ

Podstawy prawne funkcjonowania uniwersytetów w Austrii określały przepisy ogólnopaństwowe.
Kształt organizacyjny uniwersytetów był wynikiem dwóch zasadniczych regulacji:
- Reformy z lat 1848–1850, składające się z trzech ustaw:
- Provisorisches Gesetz über die Organisation der akademischen Behörden
- Akademische Disciplinar Ordnung (1849)
- Studien Ordnung (1850)
- Konstytucja z 1867 roku (art. 17) gwarantująca wolność nauki i nauczania („Die Wissenschaft und ihre Lehre ist frei”).
W 1873 roku nowe przepisy (Organisation der akademischer Behörden) weszły w życie, ustanawiając ogólne ramy funkcjonowania uniwersytetów austriackich, które nie ulegały większym zmianom do końca omawianego okresu.
System edukacyjny reformowano w ramach poszczególnych wydziałów (np. teologicznych, prawniczych, medycznych) zarówno na poziomie ogólnopaństwowym, jak i lokalnym.
Władze ministerialne miały na uwadze znajomość języka polskiego w nominacjach akademickich, co było istotne na Wydziale Lekarskim.

Uniwersytet w Krakowie przeszedł podobne procesy reform jak inne uczelnie Monarchii.
Posiadał osobowość prawną, ograniczoną w sprawach majątkowych, podległych prokuratorii skarbu.
Zmiany dokonane reformami L. Thuna dały podstawy rozwoju Uniwersytetu.
Liberalne ustawodawstwo gwarantowało:
- Prawo wyboru władz akademickich (rektora, dziekanów i prodziekanów).
- Uregulowanie porządku studiów oraz obowiązków studentów.
W latach pięćdziesiątych XIX wieku, mimo germanizacji, Uniwersytet wzbogacił się o nowe katedry i seminaria.

W marcu 1860 roku, dekretem cesarskim przywrócono autonomię uczelni, zawieszoną osiem lat wcześniej.
Odzyskano prawo wybierania dziekanów i rektora, co ponownie potwierdzono 17 lat później na pogrzebie Kazimierza Wielkiego.
Władze uniwersyteckie, przeszły w 1864 roku przez zmiany, kiedy władze wiedeńskie nie zatwierdziły wcześniejszych wyborów i wyznaczyły oktrojowany Senat z mianowanymi władzami uniwersyteckimi.

Przesunięcia polityczne umożliwiły unarodowienie uniwersytetu, wspierane przez ministra Agenora Gołuchowskiego, orędownika praw języka polskiego w Galicji.
Kluczowym wydarzeniem było wydanie tzw. dyplomu październikowego, który otworzył drogę do polonizacji Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W roku 1861 do Senatu wysłano pismo, które apelowało o decyzję w sprawie języka wykładowego.

Polonizacja Wydziału Lekarskiego nastąpiła, a niemiecki język wykładowy ograniczono do historii medycyny i związanych przedmiotów.
Wydział Prawa, mimo długoterminowych reform polonizacyjnych, stopniowo wprowadzał język polski w praktycznych zajęciach.
Polonizacja przyczyniła się do rozwoju polskiego słownictwa i programu badań w historii oraz literaturze.

W drugiej połowie XIX wieku, Uniwersytet był pod dużym wpływem finansowym z centralnych władz, z ograniczoną pomocą lokalną i stypendiami.
Poziom będących na utrzymaniu stypendystów oraz wzrastającej liczby studentów wymusił ograniczone fundusze na rozwijanie zaplecza uniwersyteckiego.
Baza lokalowa zajmująca funkcjonowały cztery kolegia, z Collegium Maius jako biblioteką uniwersytecką.

Kadra uniwersytecka podlegała dynamice germanizacji, co wpłynęło na charakter uniwersytetu.
Proces habilitacji, wprowadzający nowe możliwości naukowe, cieszył się sporym zainteresowaniem, szczególnie w końcu lat 60-tych XIX wieku.
Zatrudnienie kadry wykładowej rosło z roku na rok, z naciskiem na profesorów, docentów oraz asystentów.

Po wydarzeniach Wiosny Ludów działalność korporacji studenckich była zabroniona, co zmieniło się z liberalizacją w 1867 roku.
Przy Uniwersytecie Jagiellońskim powstały liczne organizacje studenckie, jak Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Uczniów Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Czytelnia Akademicka.

Porządek semestru uniwersyteckiego ustalono w „Ogólnej Ustawie Naukowej” z 1850 roku, dzieląc go na zimowy i letni.
Na Wydziale Teologicznym studenci musieli słuchać wykładów przez osiem semestrów oraz wypełniać program zatwierdzony przez biskupów.
W Wydziale Prawa przewidziano egzaminy wstępne oraz regulacje, które określały wymagania dla studentów.