4. Elementy psychologii klinicznej i psychopatologii

ELEMENTY PSYCHOLOGII KLINICZNEJ I PSYCHOPATOLOGI

  • Dr N. Med. Adam Pawlak

PSYCHOLOGIA KLINICZNA JAKO DZIEDZINA PSYCHOLOGII

  • Definicja psychologii klinicznej: Dziedzina psychologii stosowanej zajmująca się profilaktyką, diagnostyką i terapią zaburzeń psychicznych.

ZDROWIE PSYCHICZNE

  • Definicja zdrowia psychicznego według WHO: Dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny człowieka oraz zdolność do rozwoju i samorealizacji. Pojęcia mają subiektywne, kulturowe i środowiskowe znaczenie.

ZABURZENIA PSYCHICZNE OKRESU DOROSŁOŚCI

Typy zaburzeń psychicznych:

  1. Schizofrenia

  2. Zaburzenia nastroju

  3. Zaburzenia lękowe

  4. Zaburzenia osobowości

SCHIZOFRENIA

Patomechanizm schizofrenii

  • Model biologiczny: Poligeniczność; nadczynność przekaźnictwa dopaminergicznego, niedoczynność układu serotoninergicznego.

  • Model psychologiczny: Nieprawidłowości rozwoju układu nerwowego w prenatalnym lub neonatalnym, interakcja podatności i stresu w warunkach stresu z osobami o niskiej odporności.

Objawy pozytywne schizofrenii

  1. Echa myśli, ugłośnienia, narzucania lub pozbawiania myśli.

  2. Urojenia bycia kontrolowanym i omamy zmysłowe.

  3. Objawy katatoniczne: pobudzenie, zastyganie, giętkość woskowa.

Objawy negatywne schizofrenii

  1. Apatia i zubożenie wypowiedzi.

  2. Spłycony lub niedostosowany afekt.

  3. Wycofanie z kontaktów społecznych.

Postacie kliniczne schizofrenii

  1. Paranoidalna: Urojenia prześladowcze, słabsze objawy negatywne.

  2. Hebefreniczna: Niezgodność nastroju, rozkojarzenie.

  3. Katatoniczna: Hiperkinetyczne zaburzenia psychomotoryczne.

  4. Rezydualna: Niski poziom aktywności, wycofanie społeczne.

Leczenie schizofrenii

  • Farmakoterapia: Neuroleptyki.

  • Psychoterapia: Terapia indywidualna i rodzinna.

ZABURZENIA NASTROJU

Patomechanizm zaburzeń nastroju

  • Model biologiczny: Przyczyny genetyczne, zaburzenia neuroprzekaźników, uszkodzenia OUN.

  • Model psychologiczny: Wyuczona bezradność, negatywna triada poznawcza.

Formy kliniczne zaburzeń nastroju

  1. Depresja: Obniżony nastrój, myśli samobójcze.

  2. Mania: Zwiększona energia, wzmożenie popędu seksualnego.

  3. Cyklotymia: Wahania nastroju między epizodami depresji i podwyższonego samopoczucia.

Leczenie zaburzeń nastroju

  • Farmakoterapia: Antydepresanty.

  • Psychoedukacja: Edukowanie o depresji.

  • Psychoterapia: Rozwiązywanie problemów.

ZABURZENIA LĘKOWE

Typy zaburzeń lękowych

  1. Agorafobia: Lęk przed otwartą przestrzenią.

  2. Fobia społeczna: Lęk przed wystąpieniami publicznymi.

  3. Lęk uogólniony: Napięcie i zamartwianie się codziennymi wydarzeniami.

Leczenie zaburzeń lękowych

  • Farmakoterapia: Anksjolityki.

  • Psychoterapia: Metoda desensytyzacji, ekspozycji, model poznawczo-behawioralny.

ZABURZENIA OSOBOWOŚCI

Typy zaburzeń osobowości

  1. Paranoiczna: Wrażliwość na odrzucenie, podejrzliwość.

  2. Schizoidalna: Chłód emocjonalny, wycofanie.

  3. Dyssocjalna: Nieodpowiedzialność, lekceważenie norm społecznych.

Leczenie zaburzeń osobowości

  • Farmakoterapia: Minimalizowanie objawów emocjonalnych.

  • Psychoterapia: Zmiana wzorców zachowania.

ZABURZENIA PSYCHICZNE OKRESU STARZENIA SIĘ

Otępienia

  • Przewlekła i postępująca choroba mózgu.

  • Obniżenie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi, społecznymi i zachowaniem.

ZABURZENIA PSYCHICZNE OKRESU DZIECIŃSTWA I ADOLESCENCJI

Typy zaburzeń

  1. Zaburzenia rozwoju mowy i języka.

  2. Całościowe zaburzenia rozwojowe (autyzm, zespół Aspergera).

  3. Zaburzenia emocjonalne i zachowania.

Wybrane zaburzenia

  • Jadłowstręt psychiczny: Znacząca utrata masy ciała, zaburzony obraz ciała.

  • Żarłoczność psychiczna: Epizody obżarstwa, natrętne myśli o wadze.

Leczenie zaburzeń w dzieciństwie

  • Psychoterapia, rehabilitacja, wsparcie edukacyjne.

BIBLIOGRAFIA

  • Bilikiewicz A. (2011): Psychiatria, Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

  • Carson R., Butcher J., Mineka S. (2005): Psychologia zaburzeń, t. 1-2, Gdańsk, Wydawnictwo GWP.

  • Cierpiałkowska L., Sęk H. (2020): Psychologia kliniczna, Warszawa, Wydawnictwo PWN.

  • Kaplan H., Sadock B., Sadock V. (2004): Psychiatria kliniczna.