Notatki z Kultury Oświecenia

Wybrane Wynalazki XVIII Wieku

  • Bateria (ogniwo Volty): 1799, Alessandro Volta.

  • Siewnik: 1701.

  • Pierwszy fortepian: 1709.

  • Pierwszy praktycznie stosowany silnik parowy: 1712, Thomas Newcomen.

  • Pierwsza gaśnica: 1722.

  • Pierwszy termometr rtęciowy: 1724, Gabriel Fahrenheit.

  • Piorunochron: 1752, Benjamin Franklin.

  • "Przędąca Joasia" - pierwsza mechaniczna przędzarka: 1764.

  • Woda gazowana: 1767.

  • Udoskonalony silnik parowy: 1769, James Watt.

  • Pierwsza łódź podwodna: 1776.

  • Pierwszy lot balonem braci Montgolfier: 1783.

  • Gilotyna: 1789.

  • Oświetlenie gazowe: 1792.

  • Szczepionka ochronna przeciw ospie prawdziwej (tzw. czarnej ospie): 1796.

Rozwój Gospodarki, Nauki i Techniki w XVIII Wieku

  • Wzrost liczby ludności i intensywny rozwój miast w XVIII wieku.

  • Największe miasta w Europie w połowie XVIII wieku: Londyn i Paryż (ponad pół miliona mieszkańców).

  • Wzrost ludności i rozwój miast pobudzał rozwój produkcji i handlu.

  • Przełom: wynalazek maszyn parowych, szczególnie w górnictwie i tkactwie.

  • James Watt: Szkot, samouk, konstruktor maszyn parowych; pracował w warsztatach na uniwersytecie w Glasgow.

  • Nazwa jednostki mocy: wat, pochodzi od nazwiska Jamesa Watta.

  • Maszyny parowe: upowszechnienie nowego sposobu wytwarzania, bliższego produkcji przemysłowej.

  • Produkcja w manufakturach, a nie w małych zakładach rzemieślniczych.

  • Manufaktura: zakład produkcyjny wytwarzający masowo produkty ręcznie, z podziałem na etapy i wyspecjalizowanych pracowników.

  • W XVIII wieku: wiele ważnych wynalazków i odkryć, usystematyzowanie wiedzy medycznej i przyrodniczej.

  • Przełom w historii techniki: skonstruowanie balonu unoszonego ogrzanym powietrzem.

  • Pierwszy lot załogowy balonem: 1783 rok w Wersalu, bracia Montgolfier.

  • Balonem uniosły się kaczka, kogut i owca, aby zbadać wpływ wysokości na organizmy żywe.

  • Jeszcze w tym samym roku w Paryżu wzniósł się w powietrze balon z dwojgiem ludzi: wysokość około 100 m, czas lotu 25 minut, dystans około 9 km.

  • Dwa lata później: pierwszy załogowy przelot nad kanałem La Manche.

Rozwój Szkolnictwa i Odkrycie Dziecka

  • W XVIII wieku: coraz więcej osób zdobywało wykształcenie.

  • Reformowano uniwersytety i zakładano nowe typy szkół średnich.

  • Tworzenie sieci szkół podstawowych (ludowych) w niektórych krajach, aby objąć nauczaniem całą męską młodzież.

  • Dziewczęta najczęściej uczyły się w domu.

  • Prusy: wprowadzono przymus posyłania do szkół i chłopców, i dziewcząt.

  • W większości państw europejskich obowiązkowe nauczanie dzieci w szkołach podstawowych pojawiło się dopiero w XIX wieku.

  • Rozwój edukacji dzieci i młodzieży był możliwy m.in. dlatego, że w epoce oświecenia pedagodzy dostrzegli znaczenie dzieciństwa w rozwoju człowieka.

  • Dziecka nie traktowano już jak „małego dorosłego”.

  • Sposób odczuwania dziecka jest odmienny od sposobu myślenia dorosłych i rządzą nim inne prawa.

  • Olbrzymi wpływ na to „odkrycie dziecka” miały koncepcje filozoficzno-pedagogiczne wypracowane przez Jean-Jacques’a Rousseau.

  • Jean-Jacques Rousseau (1712–1778): osierocony, samouk, filozof, pisał o stanie pierwotnym ludzkości (nieskażonym cywilizacją) jako stanie szczęścia.

  • W dziele Emil, czyli o wychowaniu (1762): model wychowania umożliwiający dziecku swobodne dojrzewanie, ale nie wolne od nauki; potrzeba otaczania dziecka miłością i czułością.

  • Życie filozofa stało w sprzeczności z jego poglądami: miał pięcioro nieślubnych dzieci, które wychowywały się w przytułkach.

  • Pruski regulamin dla szkół wiejskich z 1763 roku nakazywał posyłanie dzieci do szkoły od 5. roku życia do 13. lub 14. roku życia.

  • Celem edukacji było opanowanie czytania, pisania i posiadanie niezbędnej wiedzy na temat chrześcijaństwa.

Kultura Oświecenia

  • W XVIII wieku nastąpił wielki przełom w sposobie myślenia ludzi wykształconych.

  • Wynikał on z nowych założeń filozoficznych, postępu technicznego oraz rozwoju oświaty.

  • XVIII wiek jest nazywany epoką oświecenia lub „stuleciem świateł”.

  • Dorobek kultury umysłowej tego okresu stanowi niezbywalną część wielu dzisiejszych przekonań i idei.

  • Francja: kraj, którego język i kultura wywierały w XVIII wieku największy wpływ na Europę.

  • We Francji utrzymywał się absolutyzm (jak za Ludwika XIV), ale zaczęto zwracać uwagę na prawa przysługujące poddanym.

  • Wolter: filozof, twierdził, że dzieje ludzkości były łańcuchem błędów i zacofania; krytykował średniowiecze jako wieki „ciemne”.

  • Wolter przeciwstawiał średniowieczu epokę nowożytną, zwłaszcza XVIII stulecie, w którym ludzkość miała dokonać olbrzymiego postępu.

  • Encyklopedyści twierdzili, że wszyscy ludzie są równi i powinni być traktowani przez władców jako obywatele, a nie poddani.

  • Uważali, że wprowadzenie nowych porządków należy do oświeconych monarchów absolutnych.

  • Francuscy encyklopedyści krytykowali kościelne dogmaty i obyczaje, domagali się tolerancji religijnej.

  • Wielka encyklopedia francuska była przeniknięta wiarą w potęgę ludzkiego rozumu i duchem racjonalizmu.

  • Idee oświeceniowe zdobyły uznanie wśród części rządzących absolutnie królów i książąt.

  • Fryderyk II Hohenzollern (król Prus): uczeń i przyjaciel Woltera, twierdził, że monarcha powinien być sługą państwa.

  • Władza monarsza nie pochodzi wyłącznie od Boga, lecz jest kwestią umowy społecznej.

  • Władcy nie rezygnowali ze sprawowania rządów absolutnych, uważali, że tylko silna władza monarsza jest w stanie zapewnić powodzenie państwu.

  • Monteskiusz (1689–1755): krytyk absolutyzmu oświeconego, obserwował ustrój monarchii parlamentarnej w Wielkiej Brytanii.

  • W dziele O duchu praw opisał zasadę trójpodziału władzy: ustawodawcza (Parlament), wykonawcza (król i ministrowie), sądownicza (niezależne sądy) - wzajemnie się kontrolujące.

  • Zasada trójpodziału władz miała się stać kamieniem węgielnym ustrojów politycznych w Europie o ustroju parlamentarnym.

  • Jean-Jacques Rousseau: uważał, że to lud ma prawo wyboru ustroju państwa (republika).

  • Koncepcje Rousseau stały się inspiracją przemian wprowadzonych w życie pod koniec XVIII wieku przez Wielką Rewolucję Francuską.

Architektura i Sztuka XVIII Wieku

  • Rokoko: styl w architekturze i sztuce europejskiej w pierwszej połowie XVIII wieku, kolebką była Francja.

  • Cechy stylu rokokowego: lekkość i bogactwo dekoracji.

  • Klasycyzm: styl w architekturze, sztuce i muzyce w drugiej połowie XVIII wieku.

  • Nawiązywał do wzorców starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu.