Calculus: Indefinite Integration by Substitution and Trigonometric Functions

7.3 Integration by Substitution

  • General Principle:

    • Some indefinite integrals, such as 1(2x+1)6dx\int \frac{1}{(2x+1)^6} dx and x2x1dx\int x \sqrt{2x-1} dx, cannot be evaluated directly using basic direct integration theorems.

    • In these instances, the method of integration by substitution (Theorem 7.4) is used.

  • Theorem 7.4 (Integration by Substitution):

    • Let u=g(x)u = g(x) be a differentiable function.

    • Then: f(g(x))g(x)dx=f(u)du\int f(g(x)) g'(x) dx = \int f(u) du

  • Proof of Theorem 7.4:

    1. Suppose F(u)F(u) is a primitive function of f(u)f(u), where u=g(x)u = g(x).

    2. This implies ddu[F(u)]=f(u)\frac{d}{du} [F(u)] = f(u) (Equation 1).

    3. And f(u)du=F(u)+C\int f(u) du = F(u) + C (Equation 2).

    4. By the chain rule, we have:

      • ddxF(u)=dduF(u)dudx\frac{d}{dx} F(u) = \frac{d}{du} F(u) \cdot \frac{du}{dx}

      • ddxF(u)=f(u)dudx\frac{d}{dx} F(u) = f(u) \cdot \frac{du}{dx} (By Equation 1)

      • ddxF(u)=f(g(x))g(x)\frac{d}{dx} F(u) = f(g(x)) g'(x)

    5. By the definition of the indefinite integral:

      • f(g(x))g(x)dx=F(u)+C\int f(g(x)) g'(x) dx = F(u) + C

      • f(g(x))g(x)dx=f(u)du\int f(g(x)) g'(x) dx = \int f(u) du (By Equation 2)

  • Example: Finding (3x+2)7dx\int (3x+2)^7 dx via Theorem 7.4:

    • Let u=g(x)=3x+2u = g(x) = 3x+2 and f(x)=x7f(x) = x^7.

    • Then f(g(x))=(3x+2)7f(g(x)) = (3x+2)^7 and g(x)=3g'(x) = 3.

    • (3x+2)7dx=13(3x+2)73dx\int (3x+2)^7 dx = \int \frac{1}{3} (3x+2)^7 \cdot 3 dx

    • =13u7du= \frac{1}{3} \int u^7 du

    • =13u88+C= \frac{1}{3} \cdot \frac{u^8}{8} + C

    • =124(3x+2)8+C= \frac{1}{24} (3x+2)^8 + C

  • Standard Steps for Substitution:

    • Step 1: Choose a suitable substitution u=g(x)u = g(x). Note that du=g(x)dxdu = g'(x) dx. Rewrite dxdx in terms of dudu.

    • Step 2: Rewrite the entire integral in terms of xx as an integral in terms of uu.

    • Step 3: Integrate with respect to uu.

    • Step 4: Substitute back to write the result in terms of the original variable xx.

Practical Examples of Integration by Substitution

  • Example 7.7: Simple Linear Substitution:

    • (a) Find 2x+1dx\int \sqrt{2x+1} dx:

      • Let u=2x+1u = 2x+1, which means du=2dxdu = 2 dx, or dx=12dudx = \frac{1}{2} du.

      • u(12du)=12u12du\int \sqrt{u} (\frac{1}{2} du) = \frac{1}{2} \int u^{\frac{1}{2}} du

      • =12[u3232]+C=13u32+C= \frac{1}{2} [\frac{u^{\frac{3}{2}}}{\frac{3}{2}}] + C = \frac{1}{3} u^{\frac{3}{2}} + C

      • Result: 13(2x+1)32+C\frac{1}{3} (2x+1)^{\frac{3}{2}} + C

    • (b) Find x(1x2)3dx\int x(1-x^2)^3 dx:

      • Let u=1x2u = 1-x^2, so du=2xdxdu = -2x dx, or xdx=12dux dx = -\frac{1}{2} du.

      • u3(12du)=12u3du\int u^3 (-\frac{1}{2} du) = -\frac{1}{2} \int u^3 du

      • =12[u44]+C=18u4+C= -\frac{1}{2} [\frac{u^4}{4}] + C = -\frac{1}{8} u^4 + C

      • Result: 18(1x2)4+C-\frac{1}{8} (1-x^2)^4 + C

  • Example 7.8: Substitution with Variable Rearrangement:

    • Find x2x+2dx\int x^2 \sqrt{x+2} dx.

    • Method 1:

      • Let u=x+2u = x+2, so du=dxdu = dx and x=u2x = u-2.

      • (u2)2u12du=(u24u+4)u12du\int (u-2)^2 u^{\frac{1}{2}} du = \int (u^2 - 4u + 4) u^{\frac{1}{2}} du

      • =(u524u32+4u12)du= \int (u^{\frac{5}{2}} - 4u^{\frac{3}{2}} + 4u^{\frac{1}{2}}) du

      • =27u7285u52+83u32+C= \frac{2}{7} u^{\frac{7}{2}} - \frac{8}{5} u^{\frac{5}{2}} + \frac{8}{3} u^{\frac{3}{2}} + C

      • Result: 27(x+2)7285(x+2)52+83(x+2)32+C\frac{2}{7}(x+2)^{\frac{7}{2}} - \frac{8}{5}(x+2)^{\frac{5}{2}} + \frac{8}{3}(x+2)^{\frac{3}{2}} + C

    • Method 2:

      • Let u=x+2u = \sqrt{x+2}, so u2=x+2u^2 = x+2, x=u22x = u^2 - 2, and dx=2ududx = 2u du.

      • (u22)2u2udu=2(u44u2+4)u2du\int (u^2 - 2)^2 \cdot u \cdot 2u du = 2 \int (u^4 - 4u^2 + 4) u^2 du

      • =2(u64u4+4u2)du=2(u774u55+4u33)+C= 2 \int (u^6 - 4u^4 + 4u^2) du = 2(\frac{u^7}{7} - \frac{4u^5}{5} + \frac{4u^3}{3}) + C

      • Substituting back u=x+2u = \sqrt{x+2} yields the same result: 27(x+2)7285(x+2)52+83(x+2)32+C\frac{2}{7}(x+2)^{\frac{7}{2}} - \frac{8}{5}(x+2)^{\frac{5}{2}} + \frac{8}{3}(x+2)^{\frac{3}{2}} + C

Advanced Substitution Techniques

  • Implicit Variable Substitution:

    • Substitution can be performed without explicitly introducing uu by manipulating the differential dxdx.

    • Example 7.9: Find 1(2x+1)6dx\int \frac{1}{(2x+1)^6} dx.

      • Note that d(2x+1)=2dxd(2x+1) = 2 dx, so dx=12d(2x+1)dx = \frac{1}{2} d(2x+1).

      • (2x+1)612d(2x+1)=12(2x+1)55+C=110(2x+1)5+C\int (2x+1)^{-6} \frac{1}{2} d(2x+1) = \frac{1}{2} \cdot \frac{(2x+1)^{-5}}{-5} + C = -\frac{1}{10} (2x+1)^{-5} + C

    • Example 7.10 (a): Find x4(x52)9dx\int x^4 (x^5-2)^9 dx.

      • Note that d(x52)=5x4dxd(x^5-2) = 5x^4 dx, so x4dx=15d(x52)x^4 dx = \frac{1}{5} d(x^5-2).

      • (x52)915d(x52)=15[(x52)1010]+C=150(x52)10+C\int (x^5-2)^9 \frac{1}{5} d(x^5-2) = \frac{1}{5} [\frac{(x^5-2)^{10}}{10}] + C = \frac{1}{50}(x^5-2)^{10} + C

    • Example 7.10 (b): Find 2x1x2x+3dx\int \frac{2x-1}{x^2-x+3} dx.

      • Note that d(x2x+3)=(2x1)dxd(x^2-x+3) = (2x-1) dx.

      • 1x2x+3d(x2x+3)=lnx2x+3+C\int \frac{1}{x^2-x+3} d(x^2-x+3) = \ln |x^2-x+3| + C

  • Exponential and Logarithmic Substitution (Example 7.11):

    • (a) e4x2dx=e4x214d(4x2)=14e4x2+C\int e^{4x-2} dx = \int e^{4x-2} \frac{1}{4} d(4x-2) = \frac{1}{4} e^{4x-2} + C

    • (b) xex2dx=ex212d(x2)=12ex2+C\int x e^{x^2} dx = \int e^{x^2} \frac{1}{2} d(x^2) = \frac{1}{2} e^{x^2} + C

    • (c) exex+1dx=1ex+1d(ex+1)=ln(ex+1)+C\int \frac{e^x}{e^x+1} dx = \int \frac{1}{e^x+1} d(e^x+1) = \ln(e^x+1) + C (Note: absolute value not needed as e^x+1 > 0)

    • (d) lnxxdx=lnxd(lnx)=(lnx)22+C\int \frac{\ln x}{x} dx = \int \ln x \, d(\ln x) = \frac{(\ln x)^2}{2} + C

7.4 Integration of Trigonometric Functions

  • Fundamental Formulas (Theorem 7.5):

    • cosxdx=sinx+C\int \cos x \, dx = \sin x + C

    • sinxdx=cosx+C\int \sin x \, dx = -\cos x + C

    • sec2xdx=tanx+C\int \sec^2 x \, dx = \tan x + C

  • Essential Trigonometric Relations:

    • (i) secA=1cosA\sec A = \frac{1}{\cos A}

    • (ii) tanA=sinAcosA\tan A = \frac{\sin A}{\cos A}

    • (iii) sin2A+cos2A=1\sin^2 A + \cos^2 A = 1

    • (iv) 1+tan2A=sec2A1 + \tan^2 A = \sec^2 A

  • Double Angle Formulas:

    • (i) sin2A=2sinAcosA\sin 2A = 2 \sin A \cos A

    • (ii) cos2A=2cos2A1    cos2A=12(1+cos2A)\cos 2A = 2 \cos^2 A - 1 \implies \cos^2 A = \frac{1}{2}(1 + \cos 2A)

    • (iii) cos2A=12sin2A    sin2A=12(1cos2A)\cos 2A = 1 - 2 \sin^2 A \implies \sin^2 A = \frac{1}{2}(1 - \cos 2A)

  • Trigonometric Integrals via Identities (Example 7.12 & 7.13):

    • Find tan2xdx\int \tan^2 x \, dx:

      • (sec2x1)dx=tanxx+C\int (\sec^2 x - 1) dx = \tan x - x + C

    • Find tanxsin2xdx\int \frac{\tan x}{\sin 2x} dx:

      • Using sin2x=2sinxcosx\sin 2x = 2 \sin x \cos x and tanx=sinxcosx\tan x = \frac{\sin x}{\cos x}.

      • sinxcosx2sinxcosxdx=12cos2xdx=12sec2xdx=12tanx+C\int \frac{\frac{\sin x}{\cos x}}{2 \sin x \cos x} dx = \int \frac{1}{2 \cos^2 x} dx = \frac{1}{2} \int \sec^2 x \, dx = \frac{1}{2} \tan x + C

Trigonometric Integration by Substitution

  • Example 7.14 & 7.15 (Functional Composition):

    • (a) sin(3x+2)dx=sin(3x+2)13d(3x+2)=13cos(3x+2)+C\int \sin(3x+2) dx = \int \sin(3x+2) \frac{1}{3} d(3x+2) = -\frac{1}{3} \cos(3x+2) + C

    • (b) cos2xdx=12(1+cos2x)dx=12x+12cos2xdx\int \cos^2 x \, dx = \int \frac{1}{2} (1 + \cos 2x) dx = \frac{1}{2} x + \frac{1}{2} \int \cos 2x \, dx

      • =12x+12cos2x12d(2x)=12x+14sin2x+C= \frac{1}{2} x + \frac{1}{2} \int \cos 2x \, \frac{1}{2} d(2x) = \frac{1}{2} x + \frac{1}{4} \sin 2x + C

    • (c) xcos(x2)dx=cos(x2)12d(x2)=12sin(x2)+C\int x \cos(x^2) dx = \int \cos(x^2) \frac{1}{2} d(x^2) = \frac{1}{2} \sin(x^2) + C

    • (d) 2cosx(3+sinx)2dx=2(3+sinx)2d(3+sinx)=2[(3+sinx)11]+C=23+sinx+C\int \frac{2 \cos x}{(3 + \sin x)^2} dx = \int \frac{2}{(3 + \sin x)^2} d(3 + \sin x) = 2 [\frac{(3+\sin x)^{-1}}{-1}] + C = -\frac{2}{3+\sin x} + C

Integration Using Product-to-Sum Formulas

  • Formulas for products where mm and nn are constants:

    • (i) sinAcosB=12[sin(A+B)+sin(AB)]\sin A \cos B = \frac{1}{2} [\sin(A + B) + \sin(A - B)]

    • (ii) cosAsinB=12[sin(A+B)sin(AB)]\cos A \sin B = \frac{1}{2} [\sin(A + B) - \sin(A - B)]

    • (iii) cosAcosB=12[cos(A+B)+cos(AB)]\cos A \cos B = \frac{1}{2} [\cos(A + B) + \cos(A - B)]

    • (iv) sinAsinB=12[cos(A+B)cos(AB)]\sin A \sin B = -\frac{1}{2} [\cos(A + B) - \cos(A - B)]

  • Example 7.16: Find sin2xcos4xdx\int \sin 2x \cos 4x \, dx.

    • sin2xcos4x=12[sin(2x+4x)+sin(2x4x)]=12[sin6xsin2x]\sin 2x \cos 4x = \frac{1}{2} [\sin(2x + 4x) + \sin(2x - 4x)] = \frac{1}{2} [\sin 6x - \sin 2x].

    • 12(sin6xsin2x)dx=12[16cos6x+12cos2x]+C=112cos6x+14cos2x+C\frac{1}{2} \int (\sin 6x - \sin 2x) dx = \frac{1}{2} [-\frac{1}{6} \cos 6x + \frac{1}{2} \cos 2x] + C = -\frac{1}{12} \cos 6x + \frac{1}{4} \cos 2x + C

Integrands in the form sinmxcosnxdx\int \sin^m x \cos^n x \, dx

  • Rules for Substitution:

    • (i) When mm (power of sin) is odd: Substitute u=cosxu = \cos x (i.e., sinxdx=d(cosx)\sin x \, dx = -d(\cos x)).

    • (ii) When nn (power of cos) is odd: Substitute u=sinxu = \sin x (i.e., cosxdx=d(sinx)\cos x \, dx = d(\sin x)).

    • (iii) When both mm and nn are even: Use double angle formulas to reduce powers.

    • (iv) When both are odd: Either substitution works, but picking the one with the higher power for uu is usually easier.

  • Example 7.17 (Case nn is odd): sin2xcos3xdx\int \sin^2 x \cos^3 x \, dx

    • sin2xcos2xd(sinx)=sin2x(1sin2x)d(sinx)\int \sin^2 x \cos^2 x \, d(\sin x) = \int \sin^2 x (1 - \sin^2 x) d(\sin x)

    • =(sin2xsin4x)d(sinx)=13sin3x15sin5x+C= \int (\sin^2 x - \sin^4 x) d(\sin x) = \frac{1}{3} \sin^3 x - \frac{1}{5} \sin^5 x + C

  • Example 7.18 (Both odd): sin32θcos52θdθ\int \sin^3 2\theta \cos^5 2\theta \, d\theta

    • Tip: Since the power of sin2θ\sin 2\theta is smaller, use sin2θdθ=12d(cos2θ)\sin 2\theta \, d\theta = -\frac{1}{2} d(\cos 2\theta).

    • sin22θcos52θsin2θdθ=(1cos22θ)cos52θ[12d(cos2θ)]\int \sin^2 2\theta \cos^5 2\theta \sin 2\theta \, d\theta = \int (1 - \cos^2 2\theta) \cos^5 2\theta [-\frac{1}{2} d(\cos 2\theta)]

    • =12(cos52θcos72θ)d(cos2θ)=12[16cos62θ18cos82θ]+C= -\frac{1}{2} \int (\cos^5 2\theta - \cos^7 2\theta) d(\cos 2\theta) = -\frac{1}{2} [\frac{1}{6} \cos^6 2\theta - \frac{1}{8} \cos^8 2\theta] + C

    • Result: 116cos82θ112cos62θ+C\frac{1}{16} \cos^8 2\theta - \frac{1}{12} \cos^6 2\theta + C

  • Example 7.19 (Both even): sin2xcos2xdx\int \sin^2 x \cos^2 x \, dx

    • sin2xcos2x=(sinxcosx)2=(12sin2x)2=14sin22x\sin^2 x \cos^2 x = (\sin x \cos x)^2 = (\frac{1}{2} \sin 2x)^2 = \frac{1}{4} \sin^2 2x

    • =14[12(1cos4x)]=18(1cos4x)= \frac{1}{4} [\frac{1}{2} (1 - \cos 4x)] = \frac{1}{8} (1 - \cos 4x)

    • 18(1cos4x)dx=18[x14sin4x]+C=18x132sin4x+C\int \frac{1}{8} (1 - \cos 4x) dx = \frac{1}{8} [x - \frac{1}{4} \sin 4x] + C = \frac{1}{8}x - \frac{1}{32} \sin 4x + C

Integrands in the form tanmxsecnx\tan^m x \sec^n x

  • Condition: If nn (power of sec) is even.

  • Substitution: Use u=tanxu = \tan x, implying sec2xdx=d(tanx)\sec^2 x \, dx = d(\tan x).

  • Example 7.20: Find tan2xsec4xdx\int \tan^2 x \sec^4 x \, dx.

    • tan2xsec2xsec2xdx=tan2x(tan2x+1)d(tanx)\int \tan^2 x \sec^2 x \cdot \sec^2 x \, dx = \int \tan^2 x (\tan^2 x + 1) d(\tan x)

    • =(tan4x+tan2x)d(tanx)=15tan5x+13tan3x+C= \int (\tan^4 x + \tan^2 x) d(\tan x) = \frac{1}{5} \tan^5 x + \frac{1}{3} \tan^3 x + C

Questions & Discussion

  • Tips for Students:

    • When performing substitution, every expression in xx must be replaced by an expression in uu. If an integral contains both variables (e.g., xudu\int x u \, du), the substitution is incomplete.

    • For exex+1dx\int \frac{e^x}{e^x+1} dx, the absolute value sign in ln\ln is not strictly required because ex+1e^x+1 is always positive.

    • When dealing with sinmxcosnx\sin^m x \cos^n x where both are even, always use double angle formulas to reduce the powers before integrating.

  • Think Further:

    • Check correctness of sin2xdx=sin2x12d(2x)=12[cos2x]+C\int \sin 2x \, dx = \int \sin 2x \, \frac{1}{2} d(2x) = \frac{1}{2} [-\cos 2x] + C.

    • Alternatively, sin2xdx=2sinxcosxdx=2sinxd(sinx)=sin2x+C\int \sin 2x \, dx = \int 2 \sin x \cos x \, dx = \int 2 \sin x \, d(\sin x) = \sin^2 x + C.

    • Are these the same? Yes, because sin2x=1cos2x2=12cos2x+12\sin^2 x = \frac{1 - \cos 2x}{2} = -\frac{1}{2} \cos 2x + \frac{1}{2}. The constant discrepancy is absorbed into CC.