Kalikasan at Kasaysayan ng Wikang Filipino

“Mula Tagalog Hanggang Filipino” ni Virgilio Almario

Kasaysayan ng Wikang Pambansa

  • Ang ebolusyon ng wikang pambansa ay may tatlong yugto ng pormalisasyon, mula sa paggamit ng alpabetong Romano hanggang sa kasalukuyang reporma.

  • Ang Doctrina Christiana (1593) ang unang nailimbag gamit ang katutubong paraan ng pagsulat, na nagmarka sa simula ng dokumentadong kasaysayan ng wika sa Pilipinas.

Pagpapakilala ng Alpabetong Romano

  • Ang mga misyonerong Espanyol ang nagdala ng alpabetong Romano, pinalitan ang sinaunang baybayin dahil sa limitasyon nito sa pandulong katinig.

  • Nagkaroon ng karagdagang titik tulad ng E at U upang matapatan ang mga tunog ng katutubong wika.

  • Ang alpabetong Romano ay naging kasangkapan sa pagpapalaganap ng panitikan at relihiyong Katoliko.

Pagsilang ng Hating Lipunan

  • Ang paggamit ng alpabetong Romano ay nagresulta sa dalawang uri ng literasiya: ang mga edukado sa bagong sistema at ang mga nanatili sa tradisyonal na baybayin.

  • Ang pagbabago sa sistema ng pagsulat ay nagpahina sa interes ng kabataan sa baybayin, ngunit nagdulot ng mas malawak na kaalaman sa alpabetong Romano.

Abakadang Tagalog

  • Si Rizal ang nagpanukala ng paggamit ng titik K at W, na sinundan ng mga makabayang rebolusyonaryo tulad nina Bonifacio at Jacinto.

  • Noong panahon ng Amerikano, itinaguyod ang simplipikasyon ng pagbaybay sa pamamagitan ng abakada ni Lope K. Santos (1940), na may 15 katinig at 5 patinig.

Purismo at Pag-unlad ng Bokabularyo

  • Nagkaroon ng kontrobersya ukol sa paggamit ng puristang Tagalog, ngunit patuloy pa rin ang pagpapayaman ng bokabularyo sa agham at teknolohiya.

  • Nagkaroon ng neolohismo para sa mga konsepto tulad ng “paaralan,” “pamahalaan,” at “palikuran.”

Bilingguwalismo sa Edukasyon

  • Pinatupad ang paggamit ng Pilipino at Ingles bilang wikang panturo noong 1973 sa bisa ng Resolusyon Blg. 73-7.

  • Naging mahalaga ang kontribusyon ng diksyunaryo-tesauro ni Jose Villa Panganiban sa pagpapalawak ng talasalitaan mula sa iba’t ibang wika ng Filipinas.

Paglipat mula Pilipino tungo sa Filipino

  • Ang “Filipino” ay isang wikang pambansa na nagsisilbing amalgamasyon ng iba’t ibang wika sa bansa, nakaangkla sa Pilipino bilang korpus nito.

  • Malaki ang naging ambag ng Ingles sa modernisasyon ng wika, lalo na sa agham at teknolohiya.

Modernisasyon ng Alpabeto

  • Naaprubahan noong 1973 ang bagong alpabeto na may 31 titik, na kalaunan ay naging 28 titik noong 1978.

  • Ang modernisasyon ng alpabeto ay naglalayong gawing makabuluhan ang Filipino sa modernong panahon.

Wikang Filipino Bilang Konsepto (ni Pamela Constantino)

Pangkalahatang Konsepto ng Wikang Filipino
Ang Wikang Filipino ay nagbago mula sa pagiging Tagalog noong 1935 patungong Pilipino (1959) at sa Filipino (1987), ayon sa mga konstitusyonal at administratibong probisyon. Politikal ang mga pagbabago, sanhi ng kawalang-kasiyahan ng mga di-Tagalog na grupo sa pagkiling ng pambansang wika sa Tagalog. Ang Filipino ay kasalukuyang nakabatay sa lahat ng wika sa Pilipinas, pati na rin sa Ingles at Kastila.

Konseptuwal na Batayan ng Filipino
Ang Filipino ay naiintindihan gamit ang dalawang pangunahing ideya:

  1. Lingua Franca
    Bilang lingua franca, nagagamit ang Filipino ng mga Pilipinong may iba’t ibang katutubong wika, na pinagsasama ng

  • Pagkakahawig ng mga wika sa Pilipinas, karanasang kolonyal at pangkalakal, at mass media.

  1. Diyalekto
    Ang Filipino ay umaangkop at sumasama sa iba’t ibang wika sa bansa sa natural na proseso. Ang katutubong wika ng isang tao ay nagkakaroon ng epekto sa Filipino sa anyo ng interference at code-switching.

Horizontal at Vertical na Pagbabago

  • Horizontal: Sosyolingguwistikong pagbabago na nakikita sa saloobin at paggamit ng wika.

  • Vertical: Historikal na pag-unlad ng wika mula Tagalog patungong Filipino.

Papel ng Katutubong Wika at Natural na Proseso
Ang wikang Filipino ay umuunlad sa natural na proseso sa pamamagitan ng kontribusyon ng mga tagapagsalita ng katutubong wika. Sa paggamit ng Filipino sa komunikasyon, naiimpluwensyahan ito ng mga salita, ekspresyon, at panlapi mula sa iba't ibang rehiyon.

Ang Filipino, bilang pambansang wika, ay hindi dapat tingnan bilang artipisyal, kundi bilang isang dinamikong lingua franca na sumasalamin sa pagkakaisa sa gitna ng pagkakaiba-iba ng mga Pilipino.