Fizykoterapia w Kosmetyce - Kompendium Elektroterapii i Technik Ultradzwiękowych

Wprowadzenie do Elektroterapii w Kosmetyce

Elektroterapia jest działem lecznictwa, w którym do celów terapeutycznych wykorzystuje się działanie prądu elektrycznego. W kosmetyce i fizykoterapii wyróżnia się trzy główne rodzaje prądów:

Prądy małej częstotliwości.
Prądy średniej częstotliwości.
Prądy wielkiej częstotliwości.

Podstawy Fizyczne Prądu i Proces Jonizacji

Prąd definiowany jest jako uporządkowany ruch ładunków elektrycznych powstających w wyniku jonizacji. Jonizacja polega na zyskiwaniu lub traceniu elektronów przez obojętny atom:

Anion (jon ujemny): Atom, do którego został przyłączony elektron.
Kation (jon dodatni): Atom, który utracił elektron.

W polu elektrycznym jony przemieszczają się w kierunku bieguna o przeciwnym ładunku:

Kationy (+): Jony dodatnie przemieszczają się do katody (biegun ujemny).
Aniony (-): Jony ujemne przemieszczają się do anody (biegun dodatni).

Charakterystyka Elektrod i Jednoostki Fizyczne

Elektrody są oznaczane kolorystycznie dla ułatwienia identyfikacji:

Katoda (-): Kolor czarny, kojarzona jako „czarny charakter”.
Anoda (+): Kolor czerwony, kojarzona z pojęciami „serce” i „życie”.

Podstawowe jednostki wykorzystywane w pomiarach fizykoterapeutycznych:

Natężenie prądu: $1\,A$ (Amper), $mA$ (miliamper).
Napięcie: $1\,V$ (Volt).
Częstotliwość prądu: $1\,Hz$ (Hertz).
Czas trwania impulsu: $s$ (sekunda), $ms$ (milisekunda).

Przewodnictwo Elektryczne Tkanek i Pobudliwość

Tkanki i płyny ustrojowe różnią się stopniem przewodnictwa elektrycznego. Największe przewodnictwo wykazują:

Płyn mózgowo-rdzeniowy, osocze, krew, mięśnie, wątroba, mózg, tkanka łączna oraz tkanka kostna.
Opór: Znaczny opór dla prądu stanowi warstwa rogowa naskórka.

Tkaniki pobudliwe: Do tkanek reagujących na bodźce elektryczne należą tkanka nerwowa i mięśniowa. Pobudzenie wywołuje zmianę polaryzacji błony komórkowej (potencjał czynnościowy). Zjawisko zmiany pobudliwości pod wpływem prądu to elektrotonus:

Katelektrotonus: Zwiększenie pobudliwości tkanki pod katodą.
Anelektrotonus: Zmniejszenie pobudliwości tkanki pod anodą.

Reakcje Naczyń Krwionośnych na Prąd Stały

Prąd stały powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, co przebiega w trzech etapach:

Etap I: Rozszerzenie powierzchownych naczyń, objawiające się zaczerwienieniem sk3ry.
Etap II: Osłabienie lub ustąpienie zjawiska po około $30\,min$ .
Etap III: Głębokie przekrwienie tkanek utrzymujące się do kilku godzin.

Galwanizacja: Działanie i Rodzaje

Galwanizacja to zabieg wykorzystujący prąd stały. Powoduje stymulację naczynioruchową, poprawę krążenia, odżywienie tkanek, usuwanie produkt3w przemiany materii oraz wzmocnienie metabolizmu.

Rodzaje galwanizacji ze względu na ułożenie elektrod:

Poprzeczna: Warunkuje głębsze oddziaływanie prądu.
Podłużna: Prąd płynie bardziej powierzchownie.

Rodzaje ze względu na elektrodę czynną:

Galwanizacja katodowa: Elektroda czynna połączona z katodą (-).
Galwanizacja anodowa: Elektroda czynna połączona z anodą (+).

Porównanie Działania Anody i Katody

Anoda (+):

Spadek $pH$ (odczyn kwasowy).
Działanie koagulacyjne (ścinające), twardnienie tkanek.
Zmniejszenie pobudliwości tkanek.
Spadek napięcia mięśniowego.
Lekkie odwodnienie skóry.
Działanie łagodzące, tonizujące i uspokajające.

Katoda (-):

Wzrost $pH$ (odczyn zasadowy).
Działanie zmiękczające i rozpuszczające.
Zwiększenie pobudliwości tkanek.
Wzrost napięcia mięśni.
Przekrwienie i zaczerwienienie skóry.
Możliwy lekki obrzęk.
Działanie drażniące.

Metodyka i Elektrody w Galwanizacji

Metody aplikacji:

Metoda stabilna: Obie elektrody (czynna i bierna) są unieruchomione. Stosuje się tu p3łmaski/maski Bergoniego lub elektrody półksiężycowe.
Metoda labilna: Elektroda czynnna jest stale przesuwana po powierzchni ciała bez odrywania (odrywanie może powodować bolesne skurcze).

Typy elektrod:

Płaskie (silikonowo-węglowe lub cynowe, np. $12 \times 8\,cm$ ).
Specjalne: Kulki, wałeczki, stożki, grzybki.
Maska i p3łmaska Bergoniego.

Podkłady do galwanizacji:

Stosuje się kieszonki z gąbki wiskozowej, gazę lub tetrę.
Grubość: Około $1,5\,cm$ .
Wielkość: Powinna być o około $1\,cm$ większa od elektrody.
Przygotowanie: Muszą być równomiernie zwilęone wodą i pozostawać wilgotne podczas całego zabiegu.
Rola podkładu: Zmniejszenie oporu nask3rka i ochrona przed poparzeniem elektrochemicznym.

Dawkowanie i Parametry Zabiegowe Galwanizacji

Kryteria obiektywne (gęstość prądu):

Dawka słaba: $0,01–0,1\,mA/cm^2$ .
Dawka średnia: $0,1–0,2\,mA/cm^2$ .
Dawka mocna: $0,2–0,5\,mA/cm^2$ .
Limit bezpieczeństwa: Nie należy przekraczać gęstości $0,2\,mA/cm^2$ .

Kryteria subiektywne:

Mała (podprogowa): Brak wrażen.
Średnia (progowa): Słabe mrowienie.
Duża (ponadprogowa): Silne mrowienie i wibracja.
Silna: Pieczenie i b3l (niestosowana w galwanizacji).

Czas i częstotliwość:

Czas trwania: $5–20\,min$ .
Seria: $10–15$ zabieg3w (codziennie, co drugi dzień lub raz w tygodniu).

Wskazania i Przeciwwskazania do Galwanizacji

Wskazania dla katody:

Zaburzenia ukrwienia, sk3ra wymagająca odżywienia, obniężenie jędrności, stany pourazowe.

Wskazania dla anody:

Rozszerzone ujścia gruczoł3w łojowych, trądzik r3żowaty, teleangiektazje, odmrożenia, przewlekłe stany zapalne.

Przeciwwskazania og3lne:

Choroby wirusowe, bakteryjne, grzybicze.
Przerwana ciągłość sk3ry, ciąža, nowotwory, gorączka.
Rozrusznik serca, metalowe elementy w okolicy zabiegowej.
Zaburzenia czucia, miażdyżca, nadciężenie, grużlica, stany ropne okołozębowe.

Jonoforeza

Jonoforeza to wprowadzanie substancji aktywnych (elektrolit3w) w sk3rę za pomocą prądu stałego. Jony przemieszczają się zgodnie z zasadą odpychania: ładunki dodatnie wprowadza się spod anody (+), a ujemne spod katody (-).

Przykładowe substancje:

Kwas askorbinowy (Katoda -): Trądzik, przebarwienia, zwiotczenie.
Jodek potasu (Katoda -): Blizny i bliznowce.
Chlorek wapnia (Anoda +): Trądzik r3żowaty, rozszerzone naczynka.
Soda oczyszczona (Anoda +): Trądzik pospolity.

Dawkowanie w jonoforezie:

Obiektywna: Max $0,3\,mA/cm^2$ .
Subiektywna: Okolice wrażliwe (max $3\,mA$ , $10\,min$ ), pozostałe okolice (max $6\,mA$ , $20\,min$ ).

Czynniki skuteczności: Masa częsteczkowa preparatu, natężenie prądu, właściwości sk3ry, czas zabiegu, stężenie preparatu oraz efekt depozytowy (kumulacja w nask3rku).

Epilacja Elektryczna: Elektroliza, Termoliza i Blend

Zabiegi te służą do trwałego usuwania owłosienia.

Elektroliza: Wykorzystuje prąd stały. Elektroda igłowa (katoda) wytwarza środowisko zasadowe, powodując oparzenie chemiczne brodawki włosa. Czas: ok. $1\,s$ . Natężenie: $0,5–2\,mA$ .
Termoliza (elektrokoagulacja): Wykorzystuje prąd wielkiej częstotliwości. Powoduje oparzenie termiczne tkanki.
Metoda BLEND: Jednoczesne zastosowanie elektrolizy i termolizy (prąd stały i zmienny wysokie częstotliwości).

Technika wykonania:

Igłę wprowadza się wzdłuż łodygi włosa na głębokość $2–5\,mm$ (do oporu brodawki).
Skuteczna tylko w fazie anagenu (wzrostu).
Po zabiegu zalecane kremy z filtrem UV.

Elektrostymulacja

Wykorzystuje prądy impulsowe małej częstotliwości ( $0,5–1000\,Hz$ ) do wywołania skurczu mięśni.

Metody:

Jednobiegunowa: Mniejsza elektroda czynna (anoda) w punkcie motorycznym, większa bierna (katoda) dalej.
- Punkt motoryczny nerwu: Gdzie nerw przebiega najbliżej sk3ry.
- Punkt motoryczny mięśnia: Gdzie nerw wnika do mięśnia.
Dwubiegunowa: Dwie elektrody tej samej wielkości na przyczepach mięśnia.

Efekty: Poprawa owalu twarzy, ujędrnienie, stymulacja kolagenu, wspomaganie spalania tłuszczu i metabolizmu.

Prądy d’Arsonvala

Prądy wielkiej częstotliwości ( $300–500\,kHz$ ), emitowane przez szklane elektrody (peloty).

Mechanizm: Powstawanie wyładowaę („iskrzenie”) oraz ozonu ( $O_3$ ). Ozon działa bakteriob3jcze i bakteriostatycznie.
Rodzaje pelot: Grzebieniowa (głowa), grzybkowa (twarz/dekolt), wałeczkowa (plecy), łukowa (szyja), pręcikowa (punktowo).
Wskazania: Łojotok, łysienie, dezynfekcja po oczyszczaniu manualnym.

Ultradźwięki i Sonoforeza

Ultradźwięki to fale mechaniczne powyżej $16\,000\,Hz$ . W kosmetyce działają miejscowo (mikromasaż, efekt termiczny, zmiany fizykochemiczne koloid3w) oraz og3lnie (zmiana przepuszczalności błon).

Dawkowanie:

Słabe: $0,05–0,5\,W/cm^2$ .
Średnie: $0,5–1,5\,W/cm^2$ .
Mocne: $1,5–2,0\,W/cm^2$ .

Częstotliwość a penetracja:

$1\,MHz$ : Wnika na $8–15\,mm$ (np. cellulit III stadium).
$3\,MHz$ : Wnika na $2–5\,mm$ (np. cellulit I stadium).

Procedura: Wymagany jest żel sprzęgający (np. żel do USG), aby wyeliminować pęcherzyki powietrza. Nie stosuje się fali ciągłej na twarzy.

Sonoforeza: Wspomaganie transportu substancji czynnych (także wielkocząsteczkowych) przez mieszki i gruczoły.

Peeling Kawitacyjny

Peeling ultradźwiękowy wykorzystujący zjawisko kawitacji w cieczy (najczęściej częstotliwość $0,25–0,35\,MHz$ ).

Zjawisko: Powstawanie i pękanie pęcherzyk3w gazu w cieczy sprzęgającej (woda, s3l fizjologiczna), co odrywa martwe kom3rki nask3rka.
Technika: Szpatułkę przesuwa się do przodu pod kątem, lekko dotykając skóry. Do wprowadzania substancji (sonoforeza szpatułkę) przesuwa się ją do tyłu, płasko.
Wskazania: Cera tłusta, zask3rniki, ziemisty koloryt, płytkie zmarszczki.