Choroby Metaboliczne - Notatki

Choroby Metaboliczne

• Schorzenia wynikające z zaburzenia przemian biochemicznych organizmu.

• Zaburzenia w procesie rozkładu i przetwarzania składników pokarmowych prowadzą do nieprawidłowego funkcjonowania organizmu.

• Stają się realnym problemem z powodu lawinowej częstości występowania w ostatnim dziesięcioleciu.

• Przykłady: cukrzyca, dyslipidemia, zespół metaboliczny, dna moczanowa, osteoporoza, fenyloketonuria (choroba dziedziczna).

Cukrzyca Typu I

• Choroba metaboliczna polegająca na zaburzeniu przemiany węglowodanów.

• Wynika z przewlekłego procesu autoimmunologicznego, który prowadzi do uszkodzenia komórek beta wysp trzustkowych.

• Proces rozpoczyna się wiele lat przed pojawieniem się pierwszych objawów klinicznych.

• Efektem jest zmniejszenie ilości wydzielanej insuliny, co skutkuje jej deficytem w organizmie.

• Insulinozależna.

Cukrzyca Typu II

• Choroba metaboliczna polegająca na występowaniu wysokich wartości glikemii.

• Podłożem jest dysfunkcja komórek beta wysp trzustkowych oraz insulinooporność.

Hipercholesterolemia

• Zaburzenie metaboliczne polegające na podwyższeniu poziomu frakcji LDL cholesterolu ( $≥3,0 mmol/l$ (115 mg/dl)).

• Podział:

  • Pierwotna: wynikająca z zaburzeń genetycznych.

  • Wtórna: będąca skutkiem innych schorzeń, np. otyłość, cukrzyca, niedoczynność tarczycy, nadmiar alkoholu, przewlekła niewydolność nerek, choroby autoimmunizacyjne, zapalenie dróg żółciowych, ciąża (szczególnie III trymestr), stosowanie niektórych leków (np. glikokortykosteroidy).

Leczenie Hipercholesterolemii

• Dieta.

• Leczenie farmakologiczne:

  • Statyny: Lek pierwszego wyboru. Obniżają przede wszystkim stężenie LDL-C, wpływ na TG i HDL-C jest umiarkowany. Działania niepożądane: wzrost aktywności ALT lub AST, ból mięśni, miopatia (uszkodzenie mięśni szkieletowych).

  • Żywice jonowymienne: Wiążą kwasy żółciowe w świetle jelita, przerywają krążenie wątrobowo-jelitowe kwasów żółciowych, co zmusza wątrobę do przeznaczania większych ilości cholesterolu do syntezy kwasów żółciowych.

  • Fibraty: Między innymi hamują uwalnianie wolnych kwasów tłuszczowych z adipocytów.

  • β-sitosterol: Hamuje wchłanianie cholesterolu ze światła jelita.

  • Ezetymib: Zmniejsza wchłanianie cholesterolu z jelita.

  • Kwas nikotynowy i jego pochodne: Zmniejsza sekrecję VLDL z wątroby.

Strategie Interwencji w Zależności od Ryzyka Sercowo-Naczyniowego i Stężenia Cholesterolu LDL

Tabela 2.4-1 przedstawia strategie interwencji w zależności od ryzyka sercowo-naczyniowego i stężenia cholesterolu LDL.

• a - ryzyko umiarkowane

• b - ryzyko duże

• c - ryzyko bardzo duże ze względu na czynniki ryzyka

• d - bardzo duże ryzyko zgonu lub prewencja wtórna

Dyslipdemia Aterogenna

• Współwystępowanie trzech zaburzeń:

  • Zwiększone stężenie triglicerydów $≥ 1,7 mmol/l$ (150 mg/dl).

  • Niskie stężenie HDL < $1,0 mmol/l$ (40 mg/dl) u mężczyzn i < $1,2 mmol/l$ (45 mg/dl) u kobiet.

  • Występowanie nieprawidłowych cząsteczek LDL (małych gęstych VLDL).

Leczenie Dyslipidemii Aterogennej

• Dieta.

• Aktywność fizyczna.

• Normalizacja masy ciała.

• Unikanie palenia papierosów i picia alkoholu.

• Leczenie farmakologiczne: fibraty, kwas nikotynowy, preparaty kwasów tłuszczowych n-3 oraz inhibitory białka CETP.

Hipertriglicerydemia

• Stężenie triglicerydów jest za duże $≥1,7 mmol/l$ ($≥150 mg/dl$).

• W leczeniu farmakologicznym ciężkiej hipertriglicerydemii (przy stężeniu $≥ 2,3 mmol/l$ 200 mg/dl) stosuje się fibraty, wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 (oleje rybne) oraz statyny.

• W sierpniu 2024 roku zaktualizowano wytyczne dotyczące diagnostyki zaburzeń lipidowych. Obecnie za wartość pożądaną stężenia triglicerydów uznaje się poziom mniejszy niż 100 mg/dl ($1,1 mmol/l$).

Hiper(a)lipoproteinemia

• Stężenie cholesterolu frakcji HDL powyżej 60mg/dl

Zespół Chylomikronemii

• Stała obecność chylomikronów we krwi

Badanie w Kierunku Dyslipidemii

• Osoby z objawami choroby układu sercowo-naczyniowego.

• Osoby z blaszkami miażdżycowymi w tętnicach wieńcowych i/lub szyjnych.

• Chorzy na cukrzycę, przewlekłą chorobę nerek, nadciśnienie tętnicze, otyłość, przewlekłe autoimmunologiczne choroby zapalne.

• Potomkowie osób z ciężką dyslipidemią.

• Członkowie rodzin osób z przedwczesną chorobą układu sercowo-naczyniowego.

Zaburzenia Lipidowe - Zasady Leczenia Niefarmakologicznego

• Aktywność fizyczna: pomaga zmniejszyć stężenie triglicerydów i zwiększyć stężenie cholesterolu HDL.

• Stosowanie właściwej diety.

• Zmniejszenie masy ciała.

• Eliminacja palenia tytoniu: przyczynia się do wzrostu stężenia cholesterolu HDL.

Zespół Metaboliczny

• Choroba wynikająca z jednoczesnego występowania kilku zaburzeń metabolicznych.

• Zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu II.

• Spełnienie co najmniej 3 kryteriów:

  • Zwiększony obwód talii (w populacji europejskiej $≥ 80 cm$ u kobiet i $≥ 94 cm$ u mężczyzn); główny czynnik – otyłość brzuszna.

  • Stężenie triglicerydów > $1,7 mmol/l$ (150 mg/dl) lub leczenie hipertriglicerydemii.

  • Stężenie cholesterolu HDL < $1,0 mmol/l$ (40 mg/dl) u mężczyzn i < $1,3 mmol/l$ (50 mg/dl) u kobiet lub leczenie tego zaburzenia metabolicznego.

  • Ciśnienie tętnicze skurczowe $≥ 130 mm Hg$ lub rozkurczowe $≥ 85 mm Hg$ lub leczenie rozpoznanego wcześniej nadciśnienia tętniczego.

  • Stężenie glukozy w osoczu na czczo $≥ 5,6 mmol/l$ (100 mg/dl) lub leczenie farmakologiczne cukrzycy typu 2.

Homocysteina

• Endogenny aminokwas siarkowy, który powstaje jako produkt pośredni podczas przemian metabolicznych metioniny.

• Jego przemiany zachodzą w komórkach wątroby, nerek, jelita cienkiego, trzustki, naczyń krwionośnych i skóry.

• Przy wysokich stężeniach metioniny powstająca z niej homocysteina jest przekształcana w cysteinę. W przypadku niedoboru metioniny w komórce metabolizm homocysteiny przebiega w kierunku odtworzenia tego aminokwasu na drodze remetylacji.

• Proces remetylacji wymaga obecności witaminy B12 oraz kwasu foliowego.

• Wzrost produkcji homocysteiny i/lub zaburzenia remetylacji powodują jej wyrzut z komórek do przestrzeni pozakomórkowej.

• U zdrowych osób stężenie homocysteiny w surowicy krwi utrzymuje się w zakresie 5–12 μmol/l.

Hiperhomocysteinemia

• Może uszkadzać naczynia krwionośne poprzez zaburzanie procesu krzepnięcia i fibrynolizy, peroksydację lipidów, wywoływanie odczynu zapalnego i niekorzystne oddziaływanie na strukturę i funkcje ściany naczyń.

Dna Moczanoowa

• Proces zapalny stawów wywołany przez odkładanie się kryształków moczanu sodu w tkankach stawowych i innych tkankach i narządach (guzki dnawe w tkankach miękkich, zmiany w nerkach).

• Często występuje z chorobami cywilizacyjnymi: nadciśnienie, otyłość, cukrzyca, zaburzenia lipidogramu.

• Kryształki odkładają się w wyniku nadmiaru kwasu moczowego (hiperurykemia) w organizmie. Wynika to z nadmiernej produkcji lub zmniejszonego wydalania z organizmu.

• Nie wszystkie osoby z hiperurykemią chorują na dnę moczanową.

Przyczyny i Czynniki Ryzyka Dny Moczanoowej

• Podłoże genetyczne.

• Płeć – mężczyźni (aż 7 razy częściej).

• Wiek.

• Dieta – produkty bogate w puryny, cukry proste.

• Alkohol.

• Choroby cywilizacyjne.

• Leki (np. leki moczopędne).

• Odwodnienie.

• Zakażenia.

• Inne ciężkie choroby (np. nowotwory).

• Po przeszczepieniu narządów.

Osteoporoza

• Układowa choroba szkieletu, w której dochodzi do zmniejszenia masy kostnej (zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaburzenia jej struktury i jakości) i zwiększona wrażliwość na złamania (nawet przy niewielkim urazie).

• Najczęściej dotyczy: kręgosłupa, kości przedramienia i szyjki kości udowej.

• Rodzaje osteoporozy:

  • Pierwotna (występuje najczęściej) – starzenie się układu szkieletowego plus czynniki ryzyka: dieta, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, mała aktywność fizyczna, słaba ekspozycja na światło dzienne.

  • Wtórna (występuje rzadziej) – wynik innej choroby np. choroby układu pokarmowego lub przyjmowania leków np. glikokortykosteroidy.

Przyczyny i Czynniki Ryzyka Osteoporozy

• Czynniki genetyczne i demograficzne (predyspozycja rodzinna, podeszły wiek, płeć żeńska).

• Stan prokreacyjny (np. menopauza).

• Styl życia i dieta.

• Inne choroby (np. endokrynologiczne, zaburzenia trawienia lub wchłaniania, przewlekłe choroby wątroby, RZS, choroby hematologiczne).

• Leki (np. metotreksat, heparyna).

Żywienie w Chorobach Metabolicznych

Przyczyny Dyslipidemii

• Występowanie zaburzeń lipidowych przeważnie związane jest z nieprawidłowymi zwyczajami żywieniowymi oraz brakiem aktywności fizycznej.

• Funkcjonowanie układu trawiennego. Mechanizmy zachodzące w wątrobie odpowiadają zarówno za wytwarzanie, jak i usuwanie cholesterolu z organizmu. Jeżeli dojdzie do jej uszkodzenia lub stłuszczenia, procesy te będą miały znacząco mniejszą wydajność.

• Osoby z nieprawidłowo funkcjonującymi narządami: trzustką czy jelitami. To te narządy wytwarzają enzymy hydrolizujące spożyte tłuszcze. Jeżeli procesy trawienia tłuszczu będą zaburzone, wpłynie to na intensyfikację zaburzeń lipidowych.

• Osoby z przewlekłą chorobą nerek.

• Zarówno w przypadku dyslipidemii o podłożu genetycznym, jak i tej, pochodzenia środowiskowego, wprowadzenie zmian w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej, przyczynia się do normalizacji poziomu lipidów we krwi.

Dieta w Dyslipidemiach - Najczęstsze Przyczyny Dyslipidemii Pierwotnej

• Niewłaściwa dieta - znacząca zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych, kwasów tłuszczowych trans i cukru.

• Nadmierna masa ciała.

• Niska aktywność fizyczna (mniej niż 30-60 minut dziennie) lub jej brak.

• Stres (wysoki poziom kortyzolu).

• Ekspozycja na tytoń w jakiejkolwiek postaci.

• Nadmierne spożycie alkoholu.

• Insulinooporność.

• Czynniki genetyczne oraz skłonności rodzinne.

• Wiek.

Wdrażanie Zasad Zdrowego Stylu Życia i Farmakoterapia

• Wdrażanie zasad zdrowego stylu życia.

• Dalsze wdrażanie zasad zdrowego stylu życia + jeśli nie uzyskano poprawy, rozważenie farmakoterapii.

• Wdrażanie zasad zdrowego stylu życia + farmakoterapia.

Wpływ Modyfikacji Stylu Życia na Profil Lipidowy

• HDL:

  • Zwiększenie stężenia frakcji HDL (wielkość efektu $≥10$).

  • Zwiększenie zwyczajowej aktywności fizycznej (wielkość efektu 5-10%).

  • Unikanie spożywania tłuszczów trans.

  • Redukcja nadmiernej masy ciała.

  • Ograniczenie spożycia węglowodanów i zastępowanie ich tłuszczami nienasyconymi.

• Cholesterol całkowity i LDL:

  • Zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego oraz stężenia frakcji LDL (wielkość efektu 5-10%).

  • Ograniczenie spożycia tłuszczów trans.

  • Ograniczenie spożycia tłuszczów nasyconych.

  • Zwiększenie spożycia błonnika.

  • Spożywanie żywności funkcjonalnej wzbogaconej fitosterolami.

  • Redukcja nadmiernej masy ciała.

• Trójglicerydy:

  • Zmniejszenie stężenia lipoprotein o dużej zawartości trójglicerydów (wielkość efektu $≥10$).

  • Ograniczenie spożycia alkoholu (wielkość efektu 5-10%).

  • Redukcja nadmiernej masy ciała.

  • Zwiększenie zwyczajowej aktywności fizycznej.

  • Ograniczenie spożycia węglowodanów prostych.

  • Stosowanie suplementów zawierających wielonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega-3.

  • cholesterol jest dietozależny tylko w 20%.

Zalecane Zmiany Stylu Życia

• Wprowadzenie lub zwiększenie ilości aktywności fizycznej.

  • Zalecenia WHO: 150-300 minut tygodniowo umiarkowanego wysiłku lub 75-150 minut tygodniowo wysiłku o dużej intensywności. Prewencja chorób sercowo-naczyniowych.

  • Aktywność fizyczna MUSI być dobrana indywidualnie.

  • Aerobowy wysiłek fizyczny (ok. 3,5-5km dziennie szybkiego marszu) może prowadzić do zwiększenia stężenia cholesterolu HDL o 3,1-6mg/dl.

• Redukcja nadmiernej masy ciała.

  • Redukcja nadmiernej masy ciała o ok. 4kg może spowodować obniżenie cholesterolu frakcji LDL o 5mg/dl krwi oraz jednocześnie wzrost cholesterolu frakcji HDL o 2mg/dl krwi.

  • Po stabilizacji masy ciała poziom cholesterolu LDL może ulec zwiększeniu, aby temu zapobiec, należy dbać o codzienną aktywność oraz stosować właściwą dietę.

• Dbanie o higienę snu

  • Zalecane są stałe godziny snu oraz utrzymanie 8 godz. nieprzerwanego snu w ciągu doby

• Stosowanie właściwej diety

• Eliminacja palenia papierosów, picia alkoholu (wyjątek w diecie śródziemnomorskiej)

• Walka ze stresem

Diety Polecane w Zaburzeniach Lipidowych

• Dieta DASH.

• Dieta roślinna.

• Dieta śródziemnomorska.

• Diety alternatywne szczególnie przy współistniejących zaburzeniach np. o podłożu autoimmunologicznym.

Produkty Zalecane

• Warzywa.

• Owoce.

• Produkty zbożowe z pełnego ziarna.

• Mięso chudsze i ryby.

• Jaja kurze.

• Rośliny strączkowe.

• Orzechy i nasiona.

• Oleje roślinne, masło.

• Mleko i produkty mleczne niefermentowane (normalna zawartość tłuszczu).

• Woda, kawa, herbata.

• Ponadto unikać smażenia. Stosowanie innych obróbek termicznych.

Znaczenie Probiotyków

• Istotna rola bakterii jelitowych, w szczególności Lactobacillus (acidophilus, casei, plantarum) oraz Bifidobacterium bifidum. Mają one zdolność asymilowania cholesterolu, a także rozkładania kwasów żółciowych w jelicie cienkim. Uniemożliwia to ich ponowne wchłanianie. Warto w diecie uwzględnić zatem spożycie żywności pre- i probiotycznej, np. kefiru czy fermentowanych warzyw.

Zalecana Suplementacja

• Farmakologiczne preparaty ze sfermentowanego czerwonego ryżu, zawierające 2,5-10mg monakoliny K. Normalizacja dyslipidemii oraz wspomaganie leczenia niealkoholowego stłuszczenia wątroby. Działa także przeciwzapalnie, antyoksydacyjne, a także przedłuża czas funkcjonowania komórek wątroby. UWAGA nie powinno się przyjmować jednocześnie ze statynami!

• Nienasycone kwasy tłuszczowe omega 3 (2-3g dziennie)

• Sterole i stanole roślinne (2g dziennie)

• Niacyna B3 1-4 g/dzień. Uwaga ma działania niepożądane np. hiperglikemia, hiperurykemia, zapalenie wątroby, zaczerwienie twarzy, hiperhomocysteinemia, zapalenie błony śluzowej żołądka i inne.

• Berberyna (500-1500mg) (nie do końca potwierdzone naukowo). Uwaga na przyjmowanie razem ze statynami czy lekami na cukrzycę i nadciśnienie.

Żywienie w Zespole Metabolicznym

• Brak reakcji na występujący zespół metaboliczny zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, miażdżycy oraz chorób sercowo-naczyniowych.

• Konieczne jest wdrożenie leczenia przyczynowego, czyli zmniejszenie masy ciała oraz zwiększenie aktywności fizycznej.

• Leczenie dietetyczne ma na celu zmniejszenie ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego poprzez kontrolę czynników ryzyka ich wystąpienia. Dieta powinna skupiać się na redukcji masy ciała, kontroli poziomu cukru we krwi, obniżeniu ciśnienia tętniczego i poprawie poziomu lipidów.

• Dodatkowo prowadzi się leczenie farmakologiczne zaburzeń gospodarki węglowodanowej i lipidowej oraz nadciśnienia tętniczego – jeżeli jest wymagane.

Zespół Metaboliczny – Zalecenia Dietetyczne

• Zmniejszenie spożycia tłuszczy trans i nasyconych kwasów tłuszczowych.

• Zwiększenie spożycia błonnika.

• Zwiększenie spożycia kwasów tłuszczowych z grupy Omega3.

• Zmniejszenie proporcji węglowodanów (zwłaszcza prostych) w ogólnej kaloryczności diety.

• Ograniczenie spożycia soli.

• Zalecenia dietetyczne dla schorzeń współistniejących.

Zespół Metaboliczny – Dodatkowe Zalecenia

• Aktywność fizyczna (jak w przypadku dyslipidemii).

• Higiena snu i rytm okołodobowy: sen 6-8 godz., regularne pory zasypiania i wstawania, zaciemnienie sypialni, minimalizacja ekspozycji na światło niebieskie na min. 1 godz. przed snem, unikanie intensywnej aktywności fizycznej 3 godz. przed snem a posiłków 4 godz. przed snem, unikanie spożycia alkoholu wieczorem.

• Spożycie alkoholu.

Otyłość Brzuszna a Zespół Metaboliczny

• Otyłość brzuszna, upośledzenie funkcji nerek, nadciśnienie tętnicze, stłuszczeniowa choroba wątroby, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową, stan przedcukrzycowy, cukrzyca, obturacyjny bezdech senny, aterogenna dyslipidemia, przewlekły stan zapalny (CRP), zespół policystycznych jajników, aktywacja układu współczulnego (tachykardia), hiperurykemia.

Zalecenia Suplementacyjne w Zespole Metabolicznym

• Magnez: może poprawiać insulinowrażliwość i obniżać poziom triglicerydów, a także podnosić poziom cholesterolu HDL.

• Kwas foliowy, B6 i B12: regulacja poziomu homocysteiny.

• Cynk: może obniżać poziom cholesterolu całkowitego i podwyższać poziom cholesterolu HDL, a także zmniejszać insulinooporność.

• Selen: może obniżać poziom cholesterolu całkowitego i podwyższać poziom cholesterolu HDL.

• Berberyna.

• Kwasy Omega 3.

• Morwa biała.

Żywienie w Dnie Moczanoowej

• Modyfikacja stylu życia, w tym sposobu żywienia, może przyczyniać się do obniżenia stężenia kwasu moczowego we krwi i stanowi ważny element leczenia dny moczanowej.

• Zalecana jest dieta oparta na zasadach zdrowego żywienia z ograniczeniem podaży puryn do 300 mg/d (przy atakach dny lub hiperurykemii do 120 mg/d).

• Wymagane ograniczenie spożycia:

  • Podrobów

  • Mięsa i jego przetworów (część w ograniczeniu)

  • Owoców morza

  • Drożdży piekarskich

  • Ryb i ich przetworów

  • Węglowodanów prostych (szczególnie fruktoza)

  • Alkoholu (szczególnie piwo i napoje spirytusowe)

  • Konserwy, galarety wywary mięsne i rybne, pasztety

Dna Moczanoowa - Dodatkowe Zalecenia

• Nawodnienie organizmu

• Normalizacja masy ciała

• Wprowadzenie aktywności fizycznej

• Połączenie diety śródziemnomorskiej i DASH

• Wiśnie i sok wiśniowy = dieta MIND

Dna Moczanoowa - Zalecenia Suplementacyjne

• Witamina C

• Wit. D3

• Kwasy Omega 3

• Magnez

• Wit. B12

• Zioła moczopędne np. ziele skrzypu, pokrzywa

• Wiśnie

• Kurkumina i piperyna

Statystyki Cukrzycy

• W Polsce jest około 3,5 miliona osób chorych na cukrzycę, z czego około 1/3 – ponad 1 milion – pozostaje niezdiagnozowanych.

• Co jedenasta osoba w Polsce cierpi na cukrzycę.

• Cukrzyca typu 1 stanowi 5% wszystkich przypadków cukrzycy oraz 85% przypadków cukrzycy wśród dzieci i młodzieży poniżej 20 roku życia.

• Cukrzyca ciążowa dotyka 1 na 25 ciąż (3.4%-3.9% wszystkich ciąż). Od 30% do 50% kobiet cierpiących na cukrzycę ciążową zachoruje na cukrzycę typu 2 10-15 lat po porodzie.

• Około 85-90% przypadków cukrzycy to cukrzyca typu 2. Około 48% osób cierpiących na cukrzycę jest klasyfikowana, jako osoby z nadwagą. Dalsze 40% chorych jest klasyfikowana, jako osoby otyłe pierwszego stopnia. Jedynie 12% chorych na cukrzycę ma normalną masą ciała.

• Pozostałe 5% przypadków zachorowań na cukrzycę stanowią inne typy cukrzycy. Cukrzyce monogenowe MODY stanowią 2%-3% wszystkich zachorowań, pozostałe typu to cukrzyca polekowa i cukrzyce powiązane z innymi schorzeniami, takim jak zespół Downa.

Definicja Cukrzycy

• Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych, charakteryzująca się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemia) wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny.

• Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem różnych narządów:

  • Oczy

  • Nerki

  • Nerwy

  • Serce

  • Naczynia krwionośne

Objawy i Powikłania Cukrzycy

• Zawał serca

• Udar mózgu

• Ślepota

• Niewydolność nerek

• Gangrena

• Częste oddawanie moczu

• Utrata wagi

• Brak energii

• Nadmierne pragnienie

Cukrzyca Typu I

• Najczęściej wywołana procesem autoimmunologicznym albo adiopatycznym (zniszczenie komórek β).

• Bezwzględny niedobór insuliny.

Cukrzyca Typu II

• Początkowo względny niedobór insuliny a następnie upośledzenie jej produkcji przez komórki β w następstwie insulinooporności tkanek obwodowych.

• Przyczyny insulinooporności: czynnik genetyczny, czynniki środowiskowe (brak aktywności fizycznej, otyłość, dieta).

• Często towarzyszy jej nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, otyłość brzuszna.

• Początkowo przebiega bezobjawowo.

• W początkowym etapie wprowadzana jest dieta, zmiana stylu życia.

• Następnie leki jak metformina (zmniejszająca oporność tkankową na insulinę), po wyczerpaniu zapasów trzustkowych konieczna jest insulinoterapia.

Diagnostyka Cukrzycy

• Stężenie glukozy w osoczu krwi na czczo.

• Test doustny obciążenia glukozą.

• Ocena stężenia glukozy na glukometrze.

• Ocena stężenia glukozy i acetonu w moczu.

• Hemoglobina glikowana (HbA1c).

• Peptyd C.

Kryteria Diagnostyczne Cukrzycy

• Stężenie glukozy w osoczu krwi:

  • $≥ 200 mg/dl$ (> $11.1 mmol/l$) w przypadkowym, wykonywanym rutynowo badaniu krwi (dwukrotnie nieprawidłowy wynik).

  • $≥ 126 mg/dl$ (> $7.0 mmol/l$) na czczo (dwukrotnie nieprawidłowy wynik).

  • $≥ 200 mg/dl$ (> $11.1 mmol/l$) po doustnym teście obciążenia glukozą.

  • HbA1c $≥ 6,5$ - > nieprawidłowe/alarmowe.

Powikłania Ostre Cukrzycy

• Hipoglikemia:

  • Zmniejszenie stężenia glukozy w surowicy krwi < 55 mg/dl.

  • Przyczyny: zbyt duże dawki leków przeciwcukrzycowych, mała podaż kalorii, zbyt długi i intensywny wysiłek fizyczny.

• Kwasica i śpiączka ketonowa:

  • Zespół zaburzeń w zakresie metabolizmu węglowodanów, lipidów i białek, gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej w wyniku ostrego niedoboru insuliny.

  • Powoduje hiperglikemię i powstawanie ciał ketonowych w osoczu krwi i moczu.

  • Odwodnienie, kwasica metaboliczna.

• Nieketonowa hiperglikemia hiperosmolarna:

  • Silniejsza niż zwykła hiperglikemia.

  • Odwodnienie, rozwój ostrej niewydolności nerek.

  • Niewielka ilość insuliny zabezpiecza przed kwasicą ketonową.

• Kwasica i śpiączka mleczanowa:

  • Kwasica metaboliczna z obecnością kwasu mlekowego w osoczu > 5 mmol/l.

  • Towarzyszy często zaawansowanej niewydolności narządów: serca, nerek, wątroby, oddechowej.

  • Objawy: bardzo ciężki stan kliniczny, odwodnienie, objawy kwasicy, wstrząs, szybka utrata przytomności.

Powikłania Przewlekłe Cukrzycy

• Makroangiopatia:

  • Uszkodzenie dużych naczyń krwionośnych