Rozdział 9 - funkcjonalna teoria tłumaczenia

TŁUMACZENIE - forma interakcji międzyludzkiej, wydarzenie międzykulturowe zorientowane na cel, tj. na określone potrzeby odbiorcy ; cele odbiorcy T1 i T2 mogą być różne ; tłumacz wybiera to, co jest ofertą pewnej informacji w kulturze 2 w oparciu o ofertę informacji, jaką niesie język i kultura 1 

KULTUREM - fenomen kulturowy (np. to have coffee ale tomar un café ale Kaffee trinken)

TŁUMACZENIE - zachowanie intencjonalne, interakcyjne, interpersonalne, komunikacyjne, międzykulturowe, z tekstem, za pośrednictwem tłumacza


TYPY TŁUMACZENIA (Christiane Nord):

  1. dokumentacyjne

funkcja przekładu

dokument kultury wyjściowej dla odbiorcy należącego do kultury docelowej 

funkcja tekstu docelowego

metatekstualna

typ przekładu

przekład dokumentacyjny

forma przekładu

interlinearny

literalny

filolo

giczny

wyobcowujący

cel przekładu

reprodukcja systemu j1

reprodukcja formy j1

reprodukcja formy i treści j1

reprodukcja formy, treści i sytuacja j1

poziom

leksyka

gram.j1

leksyka j1

składnia j1

jedn. tekstowe j1

przykład

gram. porówn.

cytaty

dzieła lit. grec.łac.

proza współ.



  1. instrumentalne

funkcja przekładu

instrument w kulturze docelowej (na bazie skoposu w kulturze wyjściowej)

funkcja tekstu

docelowego

informacyjna, ekspresyjna, operacyjna, fatyczna, itd..

typ przekładu

przekład instrumentalny

forma przekładu

ekwifunkcjonalny

hetero-

funkcjonalny

analogiczny

cel przekładu 

funkcje t1

podobne funkcje t1

analogiczne

funkcje t1

poziom

jednostki funkcjonalne

t1

jednostki przekładalne w t1

oryginal-

ność t1

przykład

instrukcja użycia

„podróże gulliwera” dla dzieci

wiersz w przekładzie innego poety


ANALIZA T1 POD KĄTEM TŁUMACZENIA: 

  • znaczenie zlecenia (übersetzungsauftrag)

  • porównanie t1 i t2 pod kątem:

    • intencji nadawcy

    • adresata

    • miejsca i czasu odbioru

    • medium (tekst ustny czy napisany)

    • powód nadania i / lub odbioru tekstu

  • rola analizy t1:

    • temat

    • treść

    • presupozycje

    • mikro- i makrostruktura

    • elementy niewerbalne (ilustracje)

    • leksyka (dialekt, żargon, terminologia)

    • struktura zdań

    • cechy prozodyczne

4 typy problemów: pragmatyczne / interkulturowe / interlingwalne / specyficzne

HIERARCHIA PROBLEMÓW TŁUMACZENIOWYCH: 

bottom - up: 

etap I: struktury powierzchniowe (język – tekst)

etap II: konwencje stylistyczne

etap III: pragmatyka

rezultat: interferencje, code-switching, nieprzekładalność

top - down: 

etap I: pragmatyka

etap II: elementy, które trzeba reprodukować

etap III: język

etap IV: preferencje tłumacza


ZASADY PRZEKŁADU: 

  1. tłumaczenie bez wyraźnych instrukcji, to jak pływanie  w basenie bez wody

  2. zanim usiądziesz za sterami samolotu, musisz wiedzieć do czego służą wszystkie przyciski i kamizelka ratunkowa

  3. najważniejszym narzędziem pracy tłumacza jest jego język ojczysty

  4. zanim zrozumiesz specyfikę innej kultury, poznaj swoją własną

  5. złe użycie formy jest mniej ryzykowne niż jej użycie poprawne, lecz w złym czasie.

3 reguły: 

  1. reguła skoposu - o procesie tłumaczenia decyduje inicjator (i jego potrzeby); translat określony jest przez skopos; translat jest pewną ofertą informacji w kulturze docelowej; ma wewnętrzną spójność

  2. reguła spójności - tekst 2 (translat) musi być zrozumiały przez odbiorców biorąc pod uwagę ich wiedzę i sytuację

  3. reguła wierności - spójność intertekstualna między t1 i translatem (naśladowcza oferta informacji)

teoria skoposu: pragmatyczna, zorientowana na kulturę, spójna, praktyczna, normatywna, zrozumiała,czyni z tłumacza eksperta


FUNKCJONALNY MODEL TŁUMACZENIA: 

  1. funkcja tekstu:

z punktu widzenia nadawcy: osiągnąć jakiś cel (wytworzyć t1)

z punktu widzenia odbiorcy: użycie tekstu w jakiejś funkcji.

To, jaki użytek z tekstu robi odbiorca zależy od wiedzy, sytuacji, potrzeb itp. 

intencja nadawcy i oczekiwania odbiorcy mogą, lecz nie muszą być zbieżne

funkcja  tekstu 1 wynika z tego, co on oznacza w sytuacji wyjściowej

funkcję przekładu określa tłumacz lub inicjator: przez odniesienie do t1 (dokument lub instrument) i przez uwzględnienie odbiorców, ich oczekiwań, potrzeb komunikacyjnych

  1. lojalność tłumacza: 

interesy 3 uczestników

  • autora t1 (jego zamiar komunikacyjny, relacja t1 i t2)

  • inicjatora (określa rodzaj tłumaczenia)

  • odbiorców i ich potrzeby komunikacyjne