WIELKA EMIGRACJA
Główne nurty polityczne Wielkiej Emigracji
Wielka Emigracja jest terminem odnoszącym się do fali polskiej emigracji, która miała miejsce po klęsce Powstania Listopadowego w 1831 roku. Była to głównie masowa emigracja wojskowych i cywilów do Europy oraz Ameryki. Emigracja ta miała istotny wpływ na losy Polski, zainicjowała działania konspiracyjne oraz walkę zbrojną w kraju, a także stworzyła nowe programy polityczne.
Polska emigracja a europejskie nurty rewolucyjne
Polska emigracja w drugiej połowie XIX wieku była pod wpływem ogólnych europejskich tendencji rewolucyjnych, co miało znaczenie zarówno w kontekście polityki, jak i kultury.
Spiski w kraju w latach trzydziestych i czterdziestych XIX w.
W latach 30. i 40. XIX wieku miały miejsce różne spiski w Polsce, mające na celu wznowienie walki o niepodległość.
WIELKA EMIGRACJA - CHARAKTERYSTYKA
Zasięg Wielkiej Emigracji obejmował około 8-9 tys. żołnierzy i cywilów. Jej znaczenie dla Polski obejmowało:
Zainicjowanie działań konspiracyjnych i zbrojnych w kraju.
Opracowanie programów politycznych na przyszłość.
Wzbogacenie i rozwój kultury narodowej, w tym literatury i sztuki.
Kierunki migracji
Emigracja odbywała się w kilku głównych kierunkach:
Francja – ok. 5 tys. osób, głównie w Paryżu i okolicach.
Niemcy (Saksonia) – ok. 3 tys. osób, przede wszystkim w Dreźnie i Lipsku.
Belgia (głównie Bruksela) – ok. 200 osób.
Anglia – ok. 700 osób, głównie w Londynie i na wyspie Jersey.
Szwajcaria – ok. 50 osób.
Stany Zjednoczone były także celem emigracji, podobnie jak Norwegia, Algieria i Turcja.
OBOZY POLITYCZNE
Wśród emigrantów powstały różne ugrupowania polityczne:
Hotel Lambert
Główne postacie: ks. Adam Jerzy Czartoryski, Władysław Zamoyski.
Przyczyny klęski Powstania Listopadowego: brak pomocy ze strony Zachodu.
Drogi do niepodległości:
Ogólnoeuropejski konflikt zbrojny nowoczesnych państw konstytucyjnych z monarchiami absolutnymi.
Tworzenie polskich sił zbrojnych na Zachodzie.
Planowanie powstania w momencie wkroczenia sił koalicyjnych.
Przyszła Polska: wizja monarchii konstytucyjnej.
Planowane reformy społeczne: uwłaszczenie chłopów z odszkodowaniem dla byłych właścicieli.
„Półśrodkowcy”
Organizacje: Zemsta Ludu, Związek Emigracji Polskiej, Młoda Polska.
Przywódca: Joachim Lelewel.
Przyczyny klęski Powstania Listopadowego:
Egoizm szlachty.
Niezdecydowanie dowódców.
Drogi do niepodległości:
Ogólnoeuropejska rewolucja przeciw monarchiom.
Koncepcja stworzenia republiki europejskiej.
Przyszła Polska: wizja republiki.
Planowane reformy społeczne: uwłaszczenie chłopów bez odszkodowania dla byłych właścicieli.
Towarzystwo Demokratyczne Polskie
Przywódcy: Wiktor Heltman, Jan Nepomucen Janowski.
Przyczyny klęski Powstania Listopadowego:
Egoizm szlachty.
Niezdecydowanie dowódców.
Drogi do niepodległości:
Samodzielne, polskie powstanie narodowe.
Szeroki udział chłopstwa pod przewodnictwem szlachty.
Pomoc ze strony europejskich spiskowców.
Przyszła Polska: wizja republiki.
Planowane reformy społeczne: uwłaszczenie chłopów bez odszkodowania dla byłych właścicieli.
Gromady Ludu Polskiego
Przywódcy: Stanisław Worcell, Zenon Świętosławski, Tadeusz Krepowiecki.
Przyczyny klęski Powstania Listopadowego:
Egoizm szlachty.
Niezdecydowanie dowódców.
Drogi do niepodległości:
Rewolucja ludowa.
Likwidacja feudalizmu.
Przyszła Polska: wizja republiki ludowej, społeczeństwo bezklasowe.
Planowane reformy społeczne:
Likwidacja własności ziemskiej, z ziemią jako własnością tych, którzy na niej pracują.
KULTURA NA EMIGRACJI
Na emigracji zebrali się najlepsi twórcy polskiego romantyzmu, tacy jak Adam Mickiewicz, Zygmunt Krasiński, Juliusz Słowacki, Fryderyk Chopin, Joachim Lelewel, Cyprian Norwid, i inni. Praca tych artystów miała duże znaczenie dla polskiej kultury i tożsamości narodowej w trudnych czasach.
Działalność emisariuszy
Emisariusze to specjalni wysłannicy instytucji emigracyjnych, którzy zajmowali się:
Przemycaniem nielegalnej literatury.
Dostarczaniem pieniędzy na działalność konspiracyjną.
Organizowaniem siatek spiskowych.
W latach 30. najaktywniejszy był Komitet Narodowy Polski, natomiast w latach 40. działały TDP oraz Hotel Lambert.
Istniała wiara, że wystarczy podać społeczeństwu pod zaborami hasło do walki (co okazało się złudne).
ORGANIZACJE KONSPIRACYJNE
Organizacje te powstały w celu wznowienia walki o niepodległość Polski:
Zemsta Ludu
Rok: 1831
Liderzy: Joachim Lelewel, Józef Zaliwski.
Cele: Próba wywołania powstania w Królestwie Polskim w 1833 r.
Problemy: Zbyt mała liczba spiskowców, małe poparcie społeczne oraz aresztowania przez policję rosyjską i austriacką.
Stowarzyszenie Ludu Polskiego
Rok: 1835
Lider: Szymon Konarski.
Cele: Młoda Polska, zbliżenie między zaborami, wywołanie powstania.
Wizja: Wyzwolona Polska jako demokratyczna, z pełnią praw obywatelskich (wolność, równość, braterstwo).
Planowane reformy: Uwłaszczenie.
Problemy: Organizacja rozbita po aresztowaniu Konarskiego w 1838 roku.
Komitet Poznański
Rok: 1844
Lider: Karol Libelt.
Cele: Głoszenie haseł demokratycznych, przygotowanie społeczeństwa do walki o niepodległość w odpowiednim momencie.
Związek Narodu Polskiego
Rok: 1839
Lokalizacja: Warszawa.
Liderzy: Edward Dembowski, Henryk Kamieński.
Cele: Wolność Polski poprzez rewolucję społeczną (chłopską).
Problemy: Zagrożenie aresztowaniem, ucieczka do Wielkopolski.
Związek Plebejuszy
Rok: 1842
Lokalizacja: Poznań.
Lider: Walenty Stefański.
Cele: Ludowe powstanie, zniesienie własności prywatnej, prawo do pracy, sprawiedliwy podział dóbr.
Związek Chłopski
Rok: 1838
Lokalizacja: Lubelszczyzna.
Lider: Piotr Ściegienny.
Cele: Dążenie do odzyskania niepodległości, zniesienie pańszczyzny, uwłaszczenie chłopów.
Problemy: Aresztowanie i skazanie na 25 lat w 1844, powrót dopiero w 1871 roku.