Chapter 1: Subject, Method, and Functions of Marxist-Leninist Political Economy
Khái quát sự hình thành và phát triển của Kinh tế chính trị
Định nghĩa Kinh tế chính trị:
- Kinh tế chính trị là môn khoa học kinh tế nghiên cứu các quan hệ kinh tế để tìm ra các quy luật chi phối sự vận động của các hiện tượng và quá trình hoạt động kinh tế của con người tương ứng với những trình độ phát triển nhất định của nền sản xuất xã hội.
Giai đoạn I: Từ thời cổ đại đến cuối
- Tư tưởng kinh tế thời kỳ cổ, trung đại (Cổ đại đến ):
- Xuất hiện số ít những tư tưởng kinh tế sơ khai.
- Chưa hình thành hệ thống lý thuyết kinh tế hoàn chỉnh.
- Chủ nghĩa trọng thương (Từ đến ):
- Là hệ thống lý luận nghiên cứu đầu tiên về nền sản xuất tư bản chủ nghĩa (TBCN).
- Coi trọng vai trò của lưu thông, trong đó chủ yếu là ngoại thương.
- Chủ nghĩa trọng nông (Từ đến ):
- Nhấn mạnh vai trò của sản xuất nông nghiệp.
- Coi trọng sở hữu tư nhân và chính sách tự do kinh tế.
- Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh (Từ / đến ):
- Lý luận kinh tế được trình bày một cách có hệ thống trong nền kinh tế thị trường (KTTT) để rút ra các quy luật vận động của nền KTTT.
- Tập trung nghiên cứu nguồn gốc của của cải và sự giàu có của các dân tộc.
Giai đoạn II: Từ sau đến nay
- Kinh tế chính trị của C. Mác:
- Kế thừa trực tiếp các giá trị khoa học của Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh.
- Xây dựng hệ thống lý luận kinh tế chính trị khoa học, toàn diện về nền sản xuất TBCN (nền KTTT) bao gồm các nội dung chính:
- Học thuyết giá trị.
- Học thuyết giá trị thặng dư.
- Học thuyết lợi nhuận.
- Học thuyết về địa tô.
- Sự phát triển của V. I. Lênin (Hình thành Kinh tế chính trị Mác - Lênin):
- V. I. Lênin tiếp tục kế thừa, bổ sung và phát triển lý luận kinh tế chính trị của C. Mác.
- Chỉ ra những đặc điểm kinh tế đặc thụ của chủ nghĩa tư bản (CNTB) giai đoạn đến .
- Luận giải các vấn đề kinh tế chính trị của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH).
- Các nghiên cứu tiếp theo:
- Các nhà nghiên cứu kinh tế của các Đảng Cộng sản và các nhà nghiên cứu kinh tế chính trị theo cách tiếp cận của C. Mác tiếp tục bổ sung, phát triển thuyết KTCT Mácxit.
Các dòng lý thuyết kinh tế khác
- Kinh tế chính trị tầm thường (Theo cách gọi của C. Mác):
- Kế thừa những luận điểm mang tính khái quát tâm lý, hành vi của Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh.
- Hình thành các nhánh lý thuyết đi sâu vào hành vi của người tiêu dùng, nhà sản xuất và mối quan hệ giữa các đại lượng vĩ mô trong nền kinh tế.
- Các lý thuyết kinh tế của các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng ( - ):
- Hướng vào phê phán những khuyết tật của CNTB.
- Các quan điểm dựa trên tình cảm cá nhân, chưa chỉ ra được các quy luật kinh tế cơ bản của nền KTTT TBCN và chưa luận chứng được vai trò lịch sử của CNTB trong quá trình phát triển của nhân loại.
- Kinh tế chính trị tiểu tư sản ():
- Đại diện cho tư tưởng và lợi ích của tầng lớp tiểu tư sản trước sự phát triển của sản xuất đại công nghiệp.
- Các học thuyết kinh tế hiện đại:
- Tiếp tục phát triển song song với dòng lý thuyết Mácxit trong giai đoạn hiện nay.
Sơ đồ tiến trình phát triển của các tư tưởng kinh tế:
- Chủ nghĩa trọng thương ( ) Chủ nghĩa trọng nông ( ) Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh ( ) Kinh tế chính trị Mác - Lênin & Các học thuyết kinh tế hiện đại.
Đối tượng và mục đích nghiên cứu của Kinh tế chính trị Mác - Lênin
Đối tượng nghiên cứu của các trường phái kinh tế:
- Chủ nghĩa trọng thương: Lưu thông (chủ yếu là ngoại thương).
- Chủ nghĩa trọng nông: Nông nghiệp.
- Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh: Nguồn gốc của của cải và sự giàu có của các dân tộc.
- C. Mác và F. Ăngghen: Các quan hệ của sản xuất và trao đổi trong phương thức sản xuất mà các quan hệ đó hình thành và phát triển.
- V. I. Lênin: Nghiên cứu quan hệ xã hội giữa người với người trong sản xuất, nghiên cứu chế độ xã hội của sản xuất (không đi sâu nghiên cứu bản thân kỹ thuật sản xuất).
- Kinh tế chính trị Mác - Lênin: Các quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi mà các quan hệ này được đặt trong sự liên hệ biện chứng với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng tương ứng của một phương thức sản xuất nhất định.
Mục đích nghiên cứu của Kinh tế chính trị Mác - Lênin:
- Nhằm phát hiện ra những quy luật kinh tế chi phối các quan hệ giữa người với người trong sản xuất và trao đổi.
- Khái niệm Quy luật kinh tế: Là những mối liên hệ phản ánh bản chất, khách quan, lặp đi lặp lại của các hiện tượng và quá trình kinh tế trong nền sản xuất xã hội tương ứng với những trình độ phát triển nhất định của nền sản xuất xã hội đó.
- Phân biệt Quy luật kinh tế và Chính sách kinh tế:
- Quy luật kinh tế: Tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý chí con người.
- Chính sách kinh tế: Mang tính chủ quan, do con người (nhà nước) ban hành và áp dụng dựa trên sự nhận thức và vận dụng các quy luật kinh tế khách quan vào thực tiễn.
Phương pháp nghiên cứu của Kinh tế chính trị Mác - Lênin
Phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng:
- Khi xem xét các hiện tượng và quá trình kinh tế phải đặt trong mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau, thường xuyên vận động, phát triển không ngừng chứ không phải là bất biến.
- Quá trình phát triển kinh tế là quá trình tích lũy những biến đổi về lượng dẫn đến những biến đổi về chất.
Phương pháp trừu tượng hóa khoa học:
- Gạt bỏ những yếu tố ngẫu nhiên, những hiện tượng tạm thời xảy ra trong quá trình nghiên cứu.
- Tách ra được những hiện tượng bền vững, mang tính điển hình, ổn định của đối tượng nghiên cứu để tìm ra bản chất kinh tế.
Các phương pháp nghiên cứu khác:
- Kết hợp logic với lịch sử.
- Thống kê.
- Phân tích - tổng hợp.
- Quy nạp - diễn dịch.
- Mô hình hóa…
Chức năng của Kinh tế chính trị Mác - Lênin
Chức năng nhận thức:
- Cung cấp hệ thống tri thức lý luận về sự vận động của các quan hệ giữa người với người trong sản xuất và trao đổi.
- Giúp tìm ra những quy luật kinh tế chi phối sự vận động của nền sản xuất xã hội.
Chức năng thực tiễn:
- Vận dụng các quy luật kinh tế đã tìm ra để áp dụng và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong các hoạt động kinh tế.
- Thực tiễn vừa là nơi xuất phát, vừa là nơi kiểm nghiệm tính đúng đắn của các hoạt động và lý luận kinh tế.
Chức năng tư tưởng:
- Là cơ sở cho sự hình thành thế giới quan khoa học.
- Hướng tới xây dựng chế độ xã hội tốt đẹp, giải phóng con người, xóa bỏ áp bức, bóc lột và bất công giữa con người với con người.
Chức năng phương pháp luận:
- Làm nền tảng lý luận khoa học cho các ngành khoa học kinh tế cụ thể và kinh tế ứng dụng.