Le passé composé

Le Passé Composé คืออะไร? (Past Tense ที่จบแล้ว)

Passé Composé คือ "อดีตกาลที่จบไปแล้ว" ใช้เล่าเรื่องราวเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นและสิ้นสุดลงในอดีตอย่างชัดเจน เหมือนกับการใช้คำว่า "ได้ทำ…" ในภาษาไทย หรือ "has/have done" ในภาษาอังกฤษนั่นเอง

• สูตรลับง่ายๆ:
  $\text{ประธาน} + \text{กริยาช่วย (avoir/être) ที่ผันแล้ว} + \text{กริยาหลักในรูป participe passé}$
  (กริยาหลักที่ถูกเปลี่ยนรูปไปแล้ว เช่น parler -> parlé, finir -> fini)

• ตัวอย่าง (แบบบอกเล่า):

  • $j'ai\;parlé$ (ฉันได้พูดไปแล้ว)

  • $j'ai\;fini$ (ฉันได้ทำเสร็จแล้ว)

  • $je\;suis\;parti$ (ฉันได้จากไปแล้ว - ถ้าผู้พูดเป็นชาย) / $je\;suis\;partie$ (ถ้าผู้พูดเป็นหญิง)

• ตัวอย่าง (แบบปฏิเสธ): แค่ใส่ $ne\;…\;pas$ คร่อมกริยาช่วย

  • $je\;n'ai\;pas\;parlé$ (ฉันไม่ได้พูด)

  • $je\;ne\;suis\;pas\;parti$ (ฉันไม่ได้จากไป)

กริยาช่วย (Les auxiliaires): เลือกใช้ avoir หรือ être?

• "avoir" (แปลว่า "มี" หรือ "to have"):

  • ใช้กับกริยา ส่วนใหญ่ (คือเกือบทุกตัว) ให้ท่องไว้ว่าถ้าไม่ใช่กลุ่มพิเศษ ก็ใช้ avoir ได้เลย

• "être" (แปลว่า "เป็น/อยู่/คือ" หรือ "to be"):

  • ใช้กับกริยากลุ่มพิเศษที่แสดง การเคลื่อนที่ หรือ การเปลี่ยนสภาพ (เหมือนเกิดไปตาย)

  • มีคำย่อที่ช่วยจำคือ MRS VAN DER TRAMP (ไม่ใช่คำจริง แต่เป็นตัวช่วยจำ):

    • $M$ = Monter (ขึ้น)

    • $R$ = Rester (อยู่)

    • $S$ = Sortir (ออกไป)

    • $V$ = Venir (มา)

    • $A$ = Aller (ไป)

    • $N$ = Naître (เกิด)

    • $D$ = Descendre (ลง)

    • $E$ = Entrer (เข้าไป)

    • $R$ = Rentrer (กลับเข้า)

    • $T$ = Tomber (ตกลงมา)

    • $R$ = Retourner (กลับไป)

    • $A$ = Arriver (มาถึง)

    • $M$ = Mourir / Décéder (ตาย)

    • $P$ = Partir (จากไป)

  • กริยา Prénominaux (กริยาที่มี $se/s'$ นำหน้า):

    • เช่น $se\;laver$ (ล้างตัวเอง), $se\;promener$ (เดินเล่น)

    • กริยากลุ่มนี้ ทุกคำ ใช้ être เสมอ

กริยาที่ปกติใช้ ÊTRE แต่อาจใช้ AVOIR ได้เมื่อมีกรรมตรง (COD)

• กริยาบางตัวในกลุ่มเคลื่อนที่ (เช่น monter, descendre, entrer, sortir, passer, retourner)

  • ถ้า ไม่มีกรรมตรง ตามหลัง (ไม่ได้บอกว่าทำอะไรกับสิ่งที่เคลื่อนที่) → ใช้ "être"

  • ถ้า มีกรรมตรง (COD) ตามหลัง (บอกว่าเคลื่อนที่อะไรออกไป หรือใช้เวลาอะไรไป) → ให้เปลี่ยนไปใช้ "avoir"

• ตัวอย่าง:

  • $Il\;est\;sorti\;de\;la\;maison$ (เขาเดินออกจากบ้าน - ไม่มี COD)

  • vs $Il\;a\;sorti\;la\;voiture\;du\;garage$ (เขาเอารถออกจากโรงรถ - มี COD คือ "la voiture" รถยนต์)

  • $Nous\;sommes\;passés\;par\;Blois$ (เราผ่านเมือง Blois - ไม่มี COD)

  • vs $Nous\;avons\;passé\;l'après-midi\;à\;visiter\;le\;château$ (เราใช้เวลาช่วงบ่ายไปกับการเที่ยวชมปราสาท - มี COD คือ "l'après-midi" ช่วงบ่าย)

การใช้กริยา PRONOMINAUX (กริยาที่มี $se/s'$)

• รูปบอกเล่า:

  • $Je\;me\;suis\;promené$ (ถ้าผู้พูดเป็นชาย) / $promenée$ (ถ้าผู้พูดเป็นหญิง) (ฉันได้ไปเดินเล่น)

• รูปปฏิเสธ:

  • $Je\;ne\;me\;suis\;pas\;promené$ (ถ้าผู้พูดเป็นชาย) / $promenée$ (ถ้าผู้พูดเป็นหญิง) (ฉันไม่ได้ไปเดินเล่น)

เราใช้ Passé Composé ตอนไหนบ้าง?

A. การกระทำที่จบไปแล้ว ณ เวลาที่ชัดเจนในอดีต

• ใช้เล่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นและสิ้นสุดลงไปแล้ว โดยมีเวลาหรือจุดสิ้นสุดชัดเจน

  • $Qu'est-ce\;que\;vous\;avez\;fait\;hier?$ (เมื่อวานคุณทำอะไร?)

  • $Je\;suis\;né(e)\;le\;16\;août\;1958.$ (ฉันเกิดวันที่ 16 สิงหาคม 1958)

  • $Ma\;voisine\;a\;eu\;un\;bébé\;il\;y\;a\;trois\;mois.$ (เพื่อนบ้านของฉันมีลูกเมื่อสามเดือนที่แล้ว)

B. การเล่าลำดับเหตุการณ์ (Succession)

• ใช้เมื่อต้องการเล่าเรื่องราวที่เหตุการณ์เกิดขึ้นต่อเนื่องกันเป็นขั้นตอน

• คำเชื่อมที่พบบ่อย: d'abord (อันดับแรก), puis (จากนั้น), ensuite (ถัดมา), enfin (ในที่สุด), alors (ดังนั้น), tout à coup (ทันใดนั้น), soudain (จู่ๆ)

• ตัวอย่าง: โจรได้เดินไป…เขาได้เปิด…เขาได้หยิบ…เขาได้ผ่านไป…เขาได้ดื่ม…ในที่สุด เขาก็ออกไป.

C. การกระทำ/สถานการณ์ที่มีช่วงเวลาจำกัดในอดีต

• ใช้กับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาหนึ่งในอดีต และช่วงเวลานั้นได้จบลงแล้ว

  • $Ils\;ont\;habité\;pendant\;quatre\;ans\;au\;Japon.$ (พวกเขาเคยอาศัยอยู่ที่ญี่ปุ่นเป็นเวลาสี่ปี - ตอนนี้ไม่ได้อยู่แล้ว)

  • $Hier,\;il\;a\;plu\;toute\;la\;journée.$ (เมื่อวานฝนตกตลอดทั้งวัน - ตอนนี้ฝนหยุดแล้ว)

D. เหตุการณ์ที่เกิดในอดีตและมีผลต่อเนื่องมาถึงปัจจุบัน

• ใช้กับเหตุการณ์ในอดีตที่ส่งผลกระทบหรือมีความเกี่ยวเนื่องมาถึงปัจจุบัน

  • $Marianne\;utilise\;encore\;la\;voiture\;que\;ses\;parents\;lui\;ont\;donnée\;il\;y\;a\;5\;ans.$ (มาเรียนน์ยังคงใช้รถยนต์ที่พ่อแม่ให้เธอเมื่อ 5 ปีที่แล้ว - รถยนต์ยังถูกใช้อยู่จนถึงตอนนี้)

  • $Julie\;dort\;encore\;parce\;qu'elle\;a\;dansé\;toute\;la\;nuit.$ (จูลี่ย์ยังคงนอนอยู่ เพราะเธอเต้นรำมาทั้งคืน - เหตุผลที่ยังนอนอยู่คือการเต้นก่อนหน้านี้)

คำ/วลีบอกเวลาที่พบบ่อย

• $hier$ (เมื่อวาน), $hier\;matin$ (เมื่อเช้า), $hier\;soir$ (เมื่อคืน), $avant-hier$ (เมื่อวานซืน)

• $lundi\;dernier$ (วันจันทร์ที่แล้ว), $la\;semaine\;dernière$ (สัปดาห์ที่แล้ว), $le\;mois\;dernier$ (เดือนที่แล้ว), $l'année\;dernière$ (ปีที่แล้ว)

• $ce\;matin$ (เมื่อเช้านี้), $tout\;à\;l'heure$ (เมื่อสักครู่)

• $il\;y\;a\;+\;ระยะเวลา$ (แปลว่า "เมื่อ…ที่แล้ว") เช่น $Il\;y\;a\;trois\;mois$ (เมื่อสามเดือนที่แล้ว)

• ข้อควรระวัง:

  • $depuis\;+\;ระยะเวลา/จุดเวลา$ (แปลว่า "ตั้งแต่") มักจะใช้กับ กาลปัจจุบัน เมื่อเหตุการณ์ยังดำเนินอยู่

  • เช่น $Il\;y\;a\;10\;ans\;que\;nous\;habitons\;ici.$ = $Nous\;habitons\;ici\;depuis\;10\;ans.$ (เราอาศัยอยู่ที่นี่มา 10 ปีแล้ว - ยังคงอาศัยอยู่)

กฎการตกลง (ACCORD) ของ PARTICIPE PASSÉ: ใส่ -e, -s, -es เพิ่มเมื่อไหร่?

การ "ตกลง" ของ participe passé หมายถึงการเปลี่ยนรูปกริยาให้เข้ากับเพศ (ชาย/หญิง) และพจน์ (เอกพจน์/พหูพจน์) ของคำนามที่เกี่ยวข้อง คล้ายกับการผันคำคุณศัพท์นั่นเอง

1. Participe Passé ที่ไม่มีกริยาช่วย (ทำหน้าที่เหมือนคุณศัพท์)

• ถ้า participe passé ไม่ได้อยู่กับ avoir หรือ être แต่ทำหน้าที่เป็นคำคุณศัพท์บรรยายคำนาม มันจะตกลงเพศ-พจน์กับคำนามนั้นเสมอ

  • เช่น $semble\;fatigué$ (ดูเหนื่อย - ถ้าผู้ชาย) / $fatiguée$ (ดูเหนื่อย - ถ้าผู้หญิง) / $fatigués$ (ดูเหนื่อย - ถ้าหลายคน)

2. กับ ÊTRE (กริยาช่วย être)

• ถ้ากริยาช่วยคือ "être" participe passé จะต้องตกลงเพศ-พจน์กับ ประธาน เสมอ (ไม่ว่าประโยคจะเป็น Active, Passive)

• เหมือนกับการสวมเสื้อผ้าให้เข้ากับคนใส่ ผู้ชายก็ใส่แบบผู้ชาย ผู้หญิงก็ใส่แบบผู้หญิง หลายคนก็ใส่แบบหลายคน

  • $Nous\;ne\;sommes\;pas\;sortis.$ (พวกเราไม่ได้ออกไป - ถ้าประธานเป็นผู้ชายหลายคน)

  • $Les\;arbres\;sont\;tombés$ (ต้นไม้ได้ล้มลง - ต้นไม้หลายต้น) / $ont\;été\;déracinés$ (ถูกถอนรากถอนโคน - ต้นไม้หลายต้น)

3. กับ AVOIR (กริยาช่วย avoir)

• โดยปกติแล้ว ถ้ากริยาช่วยคือ "avoir" participe passé จะ ไม่ตกลงกับประธาน

  • เช่น $J'ai\;parlé$ (ฉันพูดแล้ว) - ไม่ว่าจะชายหรือหญิงก็ใช้ parlé เหมือนเดิม

• ยกเว้นสำคัญ: Participe passé จะตกลงเพศ-พจน์กับ กรรมตรง (COD) ก็ต่อเมื่อกรรมตรงนั้นอยู่ ข้างหน้า กริยา

  • COD คือ กรรมที่ถูกกระทำโดยตรง "ใครถูกทำ" หรือ "อะไรถูกทำ"

  • ตัวอย่าง:

    • $Ils\;ont\;retrouvé\;la\;cabane\;qu'ils\;avaient\;construite.$ (พวกเขาเจอห้องโดยสารที่พวกเขาได้สร้างไว้) - "la cabane" (ห้องโดยสาร) เป็น COD และอยู่ข้างหน้ากริยา "avaient construite" ทำให้ "construite" ต้องเติม $e$ เพราะ "cabane" เป็นเพศหญิง

    • $Cette\;commode,\;il\;l'a\;trouvée.$ (ตู้ลิ้นชักนี้ เขาเจอแล้ว) - "l'" ในที่นี้แทน "la commode" (ตู้ลิ้นชัก) ซึ่งเป็น COD เพศหญิง และอยู่ข้างหน้ากริยา "a trouvée" ทำให้ "trouvée" ต้องเติม $e$

• ยกเว้น l' (neutral):

  • ถ้า "l'" หมายถึง "เรื่องนั้น" หรือ "สิ่งนั้น" ซึ่งไม่ใช่คำนามที่มีเพศชัดเจน (เป็นกลาง) participe passé จะไม่ตกลงเลย

  • $Je\;ne\;l'ai\;pas\;su$ (ฉันไม่รู้เรื่องนั้น) - "su" ไม่มี $e$ หรือ $s$ เพิ่ม

4. Verbes pronominaux (กริยาที่มี $se/s'$) – กฎการตกลงที่ซับซ้อนขึ้น

• ในกริยากลุ่มนี้ "se" สามารถเป็นได้ทั้งกรรมตรง (COD) หรือกรรมรอง (COI) ซึ่งส่งผลต่อการตกลง

• ถ้า "se" = COD (กรรมตรง):

  • หมายถึงประธานทำสิ่งนั้นกับตัวเองโดยตรง (เช่น ล้างตัวเอง, ยกตัวเอง) → Participe passé จะตกลงเพศ-พจน์กับประธาน

  • $Nadine\;s'est\;levée.$ (นาดีนลุกขึ้นเอง) - "se" แทนนาดีน (ที่ถูกยกขึ้นเอง) เป็น COD ดังนั้น "levée" ตกลงกับนาดีน (หญิง)

  • $Nadine\;s'est\;lavée.$ (นาดีนล้างตัวเอง) - "se" แทนนาดีน (ที่ถูกล้าง) เป็น COD ดังนั้น "lavée" ตกลงกับนาดีน (หญิง)

  • $Ils\;se\;sont\;regardés.$ (พวกเขามองหน้ากันและกัน) - "se" แทนคนสองคนที่มองกัน เป็น COD ดังนั้น "regardés" ตกลงกับ "ils" (ชาย/หลายคน)

• ถ้า "se" = COI (กรรมรอง):

  • หมายถึงประธานทำสิ่งนั้น ให้ตัวเอง หรือ เกี่ยวกับตัวเอง โดยมีกรรมตรงอื่นปรากฏอยู่แล้ว หรือกริยาตัวนั้นต้องการกรรมรอง → Participe passé จะ ไม่ตกลง

  • $Nadine\;s'est\;lavé\;les\;cheveux.$ (นาดีนสระผมตัวเอง) - "les cheveux" (ผม) คือกรรมตรงที่ถูกล้างโดยตรง ส่วน "se" คือทำเพื่อตัวเอง (COI) ดังนั้น "lavé" ไม่ตกลง

  • $Nadine\;et\;Paul\;se\;sont\;téléphoné.$ (นาดีนกับปอลโทรหากัน) - กริยา "téléphoner" ต้องการกรรมรอง (โทร ถึง ใคร) ดังนั้น "se" เป็น COI → "téléphoné" ไม่ตกลง

  • $Nadine\;s'est\;acheté\;une\;voiture.$ (นาดีนซื้อรถให้ตัวเอง) - "une voiture" (รถยนต์) คือกรรมตรงที่ถูกซื้อ ส่วน "se" คือซื้อให้ตัวเอง (COI) → "acheté" ไม่ตกลง

5. Participe Passé ที่ตามด้วย Infinitive (กริยาอีกตัวในรูปไม่ผัน)

• กฎนี้จะยากหน่อย มักใช้กับกริยาที่แสดงการรับรู้ (เช่น voir-เห็น, entendre-ได้ยิน) ที่ตามด้วยกริยาตัวที่สอง (infinitive)

• ตกลง ถ้ากรรมตรง (COD) เป็นกรรมของ กริยาที่ถูกผัน (ตัวแรก)

  • $Cette\;actrice,\;je\;l'ai\;vue\;jouer…$ (นักแสดงหญิงคนนี้ ฉันเห็นเธอแสดง)

    • "l'" (แทน "cette actrice" ซึ่งเป็นผู้หญิง) เป็นกรรมที่ถูกเห็นของกริยา "ai vue" (ฉันเห็น ใคร? เห็น เธอ) ดังนั้น "vue" ต้องตกลงเพศหญิงกับ "l'"

• ไม่ตกลง ถ้ากรรมตรง (COD) เป็นกรรมของ infinitive (กริยาตัวหลังที่ไม่ผัน)

  • $Cette\;pièce,\;je\;l'ai\;vu\;jouer…$ (ละครเรื่องนี้ ฉันเห็นมันถูกแสดง)

    • "l'" (แทน "cette pièce" ซึ่งเป็นละคร) ไม่ได้เป็นกรรมของ "ai vu" โดยตรง แต่ "l'" เป็นกรรมที่ถูกแสดงของกริยา "jouer" (แสดง อะไร? แสดง ละคร) ดังนั้น "vu" ไม่ตกลง

6. Invariabilité ของ FAIRE / LAISSER + Infinitive (กริยา faire/laisser ตามด้วย infinitive)

• กริยาเหล่านี้มีกฎเฉพาะตัวเมื่อตามด้วย infinitive

• FAIRE + infinitive: ไม่เคย ตกลงเลย ไม่ว่าจะกรณีไหนก็ตาม แม้จะเป็นรูป pronominal (มี se/s') ก็ตาม

  • $…qu'il\;a\;fait\;acheter…$ (ที่เขาให้ซื้อ/จ่ายเงินซื้อ…) - "fait" ไม่มีการเติม $e$ หรือ $s$

  • $Elles\;se\;sont\;fait\;construire…$ (พวกเธอให้สร้าง/สร้างให้ตัวเอง…) - "fait" ก็ยังคงเดิม ไม่ว่าประธานจะเป็นหญิงหรือพหูพจน์

• LAISSER + infinitive: โดยทั่วไปก็ ไม่ตกลง เหมือนกัน

  • แต่ "ถ้า" กรรมตรง (COD) เป็นประธานของ infinitive (คือเป็นคนหรือสิ่งที่ทำกริยา infinitive นั้น) → Participe passé อาจจะตกลงได้ (เป็นกรณีพิเศษที่ไม่ค่อยพบ)

    • $Je\;les\;ai\;laissés\;partir.$ (ฉันปล่อยให้พวกเขาไป) - "les" (พวกเขา) คือประธานของ "partir" (พวกเขาไป) ดังนั้น "laissés" อาจจะตกลงกับ "les" (ชาย/หลายคน)

    • $Elle\;s'est\;laissée\;maigrir.$ (เธอปล่อยให้ตัวเองผอมลง) - "se" (ตัวเอง) คือประธานของ "maigrir" (ผอมลง) ดังนั้น "laissée" อาจจะตกลงกับ "se" (หญิง)

• เมื่อ faire / laisser ถูกใช้ "เดี่ยวๆ" (ไม่ได้ตามด้วย infinitive):

  • พวกมันจะกลับไปใช้กฎปกติของกริยาช่วย avoir (ตกลงกับกรรมตรงที่อยู่ข้างหน้า)

  • $L'erreur\;qu'elle\;a\;faite.$ (ความผิดพลาดที่เธอได้ทำ) - "l'erreur" เป็น COD อยู่ข้างหน้า → "faite" ตกลง

  • $Ces\;pommes,\;elle\;les\;a\;laissées.$ (แอปเปิลพวกนี้ เธอได้ทิ้งไว้) - "les" เป็น COD อยู่ข้างหน้า → "laissées" ตกลง

• สำนวนคงที่:

  • $Elle\;s'est\;fait\;mal.$ (เธอทำร้ายตัวเอง/เจ็บตัว) - ในที่นี้ "se" เป็นกรรมรอง (COI) จึงไม่ตกลง ทำให้ "fait" คงที่เสมอ

สรุปแนวคิดสำคัญ (ให้จำไว้)

• 1. เลือกกริยาช่วยให้ถูก:

  • ส่วนใหญ่ใช้ "avoir"

  • "être" ใช้กับกลุ่มกริยาเคลื่อนที่ (MRS VAN DER TRAMP) และกริยาที่มี $se/s'$

• 2. ตรวจดูว่ามีกรรมตรง (COD) อยู่ข้างหน้าไหม ถ้ากริยาช่วยเป็น "avoir" เพื่อการตกลง Participe Passé

• 3. แยกแยะให้ได้ว่า "se" ในกริยา pronominaux เป็น COD หรือ COI เพราะมีผลต่อการตกลง

• 4. ระวังกฎพิเศษของ participe passé ที่ตามด้วย infinitive และกฎของ faire