Wybrane mierniki makroekonomiczne

1. PKB (Produkt Krajowy Brutto):

   • Definicja: Całkowita wartość rynkowa wszystkich dóbr i usług finalnych wytworzonych w gospodarce danego kraju w określonym czasie (zazwyczaj rok lub kwartał).

   • Metody obliczania:

     1. Metoda wydatkowa: $PKB = C + I + G + NX$ (gdzie $C$ to konsumpcja, $I$ to inwestycje, $G$ to wydatki rządowe, a $NX$ to eksport netto).

     2. Metoda dochodowa: Suma dochodów wszystkich czynników produkcji (płace, renty, zyski).

     3. Metoda produkcyjna (wartości dodanej): Suma wartości dodanej na wszystkich etapach produkcji.

   • PKB Nominalny vs Realny: PKB nominalny mierzony jest w cenach bieżących, natomiast PKB realny koryguje wpływ inflacji, posługując się cenami z roku bazowego.

2. Poziom inflacji:

   • Wskaźnik CPI (Consumer Price Index): Mierzy zmiany cen koszyka dóbr i usług nabywanych przez przeciętne gospodarstwo domowe w Polsce (dane GUS).

   • Wskaźnik HICP (Harmonized Index of Consumer Prices): Zharmonizowany wskaźnik obliczany według ujednoliconej metodologii UE, co pozwala na porównywanie inflacji między krajami członkowskimi (dane Eurostat).

   • Polityka NBP: Cel inflacyjny Narodowego Banku Polskiego wynosi $2,5\% \pm 1\text{ p.p.}$, co oznacza dopuszczalny przedział wahań między $1,5\%$ a $3,5\%$.

3. Stopa bezrobocia:

   • Bezrobocie rejestrowane (GUS): Odsetek osób zarejestrowanych w urzędach pracy jako bezrobotni w stosunku do ludności czynnej zawodowo.

   • Bezrobocie według BAEL (Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności): Metoda Eurostatu oparta na ankietach, uznająca za bezrobotnego osobę, która aktywnie szuka pracy i jest gotowa do jej podjęcia.

   • Rodzaje bezrobocia:

     • Frykcyjne: Wynika z naturalnej płynności na rynku pracy (zmiana miejsca zamieszkania, szukanie pierwszej pracy).

     • Strukturalne: Wynika z niedopasowania kwalifikacji pracowników do potrzeb pracodawców.

     • Koniunkturalne (cykliczne): Spowodowane brakiem popytu w okresach recesji.

Cztery sektory w gospodarce

1. Sektor gospodarstw domowych (konsumenci):

   • Są właścicielami czynników produkcji (praca, ziemia, kapitał).

   • Ich dochody podlegają podziałowi na konsumpcję i oszczędności.

   • Dochód rozporządzalny gospodarstw domowych ($Y<em>d$): $Y</em>d = Y - T + Tr$ (dochód narodowy minus podatki plus transfery socjalne).

2. Sektor przedsiębiorstw (producenci):

   • Odpowiadają za proces wytwórczy, przekształcając czynniki produkcji w dobra i usługi.

   • Podejmują decyzje inwestycyjne ($I$), które napędzają wzrost PKB.

3. Państwo (rząd):

   • Funkcja stabilizacyjna: Państwo dąży do stabilizacji gospodarki poprzez politykę fiskalną (podatki $T$ i wydatki $G$).

   • Pobiera podatki bezpośrednie i pośrednie oraz wypłaca transfery ($Tr$).

4. Zagranica (reszta świata):

   • Realizuje wymianę handlową (import $Im$ i eksport $X$).

   • Eksport netto ($NX$): $NX = X - Im$. Jeśli X > Im, mamy do czynienia z nadwyżką handlową.

Ruch okrężny w gospodarce

• Analiza przepływów strumieni pieniężnych i rzeczowych między podmiotami.

• Odpływy (leakages): Oszczędności ($S$), Podatki ($T$), Import ($Im$).

• Dopływy (injections): Inwestycje ($I$), Wydatki rządowe ($G$), Eksport ($X$).

• Zależności konsumpcyjne:

  • KSK (Krańcowa skłonność do konsumpcji): Informuje, o ile wzrośnie konsumpcja przy wzroście dochodu o jednostkę.

  • KSO (Krańcowa skłonność do oszczędzania): Informuje, o ile wzrosną oszczędności przy wzroście dochodu o jednostkę.

  • Zależność: $KSK + KSO = 1$.

Zależności dochodowe w wymianie międzynarodowej

• Dochód netto z zagranicy ($V$): Różnica między dochodem uzyskanym przez obywateli kraju za granicą a dochodem uzyskanym przez obcokrajowców w danym kraju.

• PNB (Produkt Narodowy Brutto): $PNB = PKB + V$.

• Jeśli V < 0 (co często zdarza się w krajach rozwijających się z dużym udziałem kapitału zagranicznego), to PKB > PNB.