Filosofie aantekeningen over democratie

Denken over Democratie

  • Democratie is een politiek systeem met voor- en nadelen.
  • Er is geen perfecte democratie.
  • Er is geen sluitende definitie van democratie.
  • Elementen van een democratie:
    • Electoraal systeem
    • Rechtsstaat
    • Grondwet
    • Debathuis/kamer
    • Vrije pers

Inleiding

  • Robert Dahl:
    • Amerikaanse politiek filosoof.
    • Zijn werk dient als uitgangspunt voor het boek.
    • Hij is een descriptief filosoof die democratie analyseert.
  • Val van de Berlijnse Muur (1989) en het communisme leidden tot een toename van democratieën.
  • Abraham Lincoln:
    • Definitie van democratie: "regering van het volk, voor het volk en door het volk".
  • "Democracy is not for the faint of heart":
    • Democratie is niet voor bange mensen.
    • Men moet niet bang zijn om zijn mening te uiten en geconfronteerd te worden met andere meningen.

Democratie als Institutie

  • Een institutie is een geformaliseerde, sociaal geregelde structuur.
  • Geen enkele democratie is volmaakt!
  • Democratie heeft de minste onderdrukking.
  • MAAR: "meeste stemmen gelden", dus er zal altijd een groep minderheden zijn die het niet eens zijn met de beslissing.
  • Populisme (ad populum):
    • Naar het volk, het volk naar de mond praten met onrealistische voorstellen.
    • Voorbeeld: Geert Wilders doet voorstellen die aantrekkelijk zijn voor het eenvoudige volk.
  • Extremisme op zowel links als rechts:
    • Democratie staat onder druk.
    • Ondemocratische regimes vaak succesvol.

Voordelen van Democratie

  • Korte versie van de voordelen:
    1. Het voorkomt tirannie.
    2. Een democratisch systeem verschaft zijn burgers essentiële rechten.
    3. Het garandeert de bevolking persoonlijke vrijheid.
    4. Democratie helpt mensen hun eigen fundamentele belangen te verdedigen.
    5. Democratie verschaft maximale morele autonomie.
    6. Democratie zorgt voor maximale morele verantwoordelijkheid.
    7. Democratie bevordert menselijke ontwikkeling.
    8. Het bevordert politieke gelijkheid.
    9. Democratie helpt vrede in stand houden.
    10. Democratie bevordert welvaart.
  • Samenvatting van de voordelen:
    1. Voorkomt tirannie
    2. Burgers essentiële rechten
    3. Persoonlijke vrijheid
    4. Belangen verdedigen
    5. Maximale morele autonomie
    6. Maximale morele verantwoordelijkheid
    7. Maximale menselijke ontwikkeling
    8. Politieke gelijkheid
    9. Vrede in stand houden
    10. Welvaart

H1 Volk of Expert?

  • Regering door experts:
    • Verstandiger politieke besluiten.
    • Samenleving profiteert.
    • Maar welke expertise is nodig?
  • Zijn we in een democratie wel beter af dan met een regering door experts met verstand van zaken?
1.1 Plato: Weg met democratie, lang leve de filosoof
  • Meritocratie:
    • Gebaseerd op capaciteiten.
    • Je moet dingen kunnen (kwaliteiten hebben) voordat je een bepaalde baan kan uitoefenen.
  • Stel: Auto gaat kapot midden op het platteland. Een boer zegt dat hij weet hoe hij het moet maken. Dan wacht je toch liever op die monteur…
    • Volgens Plato moeten we politieke beslissingen ook op deze manier benaderen.
    • GEEN democratie.
  • Plato: "regering van experts" = Aristocratie!
  • "Mens bestaat uit 2 delen":
    • Veranderlijk en sterfelijk lichaam.
    • Onveranderlijke en onsterfelijke ziel.
  • "Ziel verdeelt in 3 delen":
    1. Wijsheid (logoslogos)
    2. Moed (thymosthymos)
    3. Matigheid (pathospathos)

Plato's politieke filosofie

  • Standenmaatschappij (3 standen):
    1. Aristocratie (heersers)
    2. Wachters
    3. Volk (arbeiders)
    • Geen vermenging.
    • Rechtvaardigheid komt tot stand wanneer iedereen doet waarvoor hij geschikt is.
  • Standenmaatschappij is spiegel van de ziel:
    1. Logos → wijsheid → Aristocratie
    2. Thymos → moed (wilskracht) → wachters
    3. Pathos → matigheid (begeerte) → Volk
  • Volgens Plato: "rechtvaardigheid op het niveau van de samenleving".
    • Doel van de Utopie.
  • Aristocratie = experts = koning-filosofen
    • Dialectiek = achter waarheid komen.
    • Phronesis = kennis van de ideeën van het:
      • Waarheid
      • Schoonheid
      • Goedheid
      • Rechtvaardig handelen
    • Absolute morele kennis.
  • Koning-filosofen weten wat moreel goed is en beschikken over de kennis en kunde om dat goede in praktijk te brengen.
    • Ze behandelen morele onderwerpen (goed of kwaad) als dingen die de absolute waarheid kennen.
    • KAN NIET: er bestaat geen absoluut antwoord op morele onderwerpen.
    • Bijv. discussie over abortus. Er is geen 'goed' antwoord.