Notes on Manufacturing System (Thai)

ความหมายของอุตสาหกรรม

• ความหมายในแนวแคบ: การแปรสภาพวัตถุดิบ สินค้าจากสิ่งที่เป็นวัตถุดิบให้เป็นผลิตภัณฑ์สำเร็จ (การเปลี่ยนแปลงจากวัสดุเป็นสินค้าสำเร็จ)
• ความหมายในแนวกว้าง: การประกอบธุรกิจต่างๆ ที่อาศัยเงินลงทุน วัตถุดิบ เครืองจักร และแรงงานมาผสานกันเพื่อผลิตสินค้าและบริการที่จำหน่ายออกไป
  • เน้นการประกอบธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรม การผลิต และการบริการ

ภาคส่วนอุตสาหกรรม และภาคบริการ

• ส่วนราชการ (ภาครัฐ)
• การค้าส่งและการค้าปลีก
• การบริการอื่นๆ เช่น การขนส่ง การสื่อสาร โรงพยาบาล สถาบันการเงิน การประกันภัย การซ่อมบำรุง และอื่นๆ

ความแตกต่างระหว่างอุตสาหกรรมการผลิตกับอุตสาหกรรมบริการ

• อุตสาหกรรมการผลิต
  • ผลิตภัณฑ์มีลักษณะทางกายภาพ ( tangible )
  • ผลิตภัณฑ์สามารถเก็บไว้ได้และขนส่งได้
  • ผู้ผลิตมักมีการติดต่อใกล้ชิดกับลูกค้า และบางกรณีลูกค้าอาจมีส่วนร่วมในกระบวนการ
  • เวลาในการตอบกลับต่อลูกค้าค่อนข้างเร็วในภาพรวมของการผลิต
  • มีการตอบสนองต่อการตลาดทั้งในระดับภูมิภาคและนานาชาติ
  • คุณภาพสามารถวัดได้ง่ายกว่าผลิตภัณฑ์บริการ
  • (หมายเหตุบางกรณี) แนวคิดหรือข้อมูลเชิงนามธรรมอาจไม่สามารถเก็บไว้เป็นสินค้าคงคลังได้ง่าย
• อุตสาหกรรมบริการ
  • ผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่ไม่ใช่วัตถุ (intangible) และไม่สามารถเก็บรักษาเหมือนสินค้าทางกายภาพ
  • ลูกค้าบางครั้งมีส่วนร่วมในกระบวนการและการให้บริการ
  • เวลาในการตอบกลับต่อความต้องการของลูกค้าค่อนข้างเร็วมาก
  • ส่วนใหญ่บริการมีการให้บริการในระดับภูมิภาคมากกว่าภูมิภาคระดับโลก
  • คุณภาพของบริการมักวัดยากกว่าในอุตสาหกรรมการผลิต

ประเภทของอุตสาหกรรม ตามหลายมิติ

ตามลำดับขั้นของการผลิต

• อุตสาหกรรมขั้นต้น (Primary Industry) - ขุดค้นทรัพยากรธรรมชาติ และทรัพยากรพื้นฐาน
• อุตสาหกรรมขั้นกลาง (Secondary Industry) - แปรรูป ผลิตผลจากวัตถุดิบเป็นสินค้า
• อุตสาหกรรมขั้นที่สาม (Tertiary Industry) - จำหน่าย แลกเปลี่ยน และให้บริการด้านต่างๆ

ตามลักษณะการผลิต

• อุตสาหกรรมสกัดจากธรรมชาติ (Extracting Industry) - สกัดสินค้าออกมาจากธรรมชาติ
• อุตสาหกรรมการผลิตหรื ออุตสาหกรรมโรงงาน (Manufacturing Industry) - นำวัตถุดิบจากธรรมชาติมาผลิตเป็นสินค้า
• อุตสาหกรรมบริหารบริการ (Servicing Industry) - โรงงานผลิตชิ้นส่วน อะไหล่ และการบริการหลังการผลิต
• อุตสาหกรรมหัตถกรรม (Handicraft Industry) - ผลิตโดยฝีมือคนใช้แรงงานและทักษะ
• อุตสาหกรรมบริการ (Service Industry) - การให้บริการและอำนวยความสะดวกแก่ลูกค้า

ตามลักษณะของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป

• อุตสาหกรรมหนัก (Heavy Industry) - ใช้เครื่องจักร ระบบแรงงานและทุนมาก; ตัวอย่าง: เหล็กกล้า, เส้นเหล็ก, ประกอบรถยนต์, และการผลิตเครื่องจักรกล
• อุตสาหกรรมเบา (Light Industry) - ใช้แรงงานและทุนน้อยกว่า; ตัวอย่าง: อุตสาหกรรมทอผ้า, อุตสาหกรรมยาและเวชภัณฑ์, อิเล็กทรอนิกส์เบาๆ

ตามขนาดของกิจการอุตสาหกรรม

• อุตสาหกรรมในครอบครัว (Home or Cottage Industry)
• อุตสาหกรรมขนาดย่อม (Small-scale Industry)
• อุตสาหกรรมขนาดกลาง (Medium-scale Industry)
• อุตสาหกรรมขนาดใหญ่ (Large-scale Industry)

ตามลักษณะการใชกรรมวิธีการผลิต

• อุตสาหกรรมแยก (Discontinuous/Discrete) - แยกสินค้าเป็นชนิดหนึ่งหรือหลายชนิดออกจากวัตถุดิบ
• อุตสาหกรรมรวม (Integrated) - รวมสิ่งของหลายอย่างเพื่อผลิตเป็นสินค้าชนิดเดียว
• อุตสาหกรรมเปลี่ยนรูป (Transforming) - เปลี่ยนของสิ่งหนึ่งไปเป็นอีกสิ่งหนึ่ง (เช่น กระเบื้องดินเผา)

ตามกระบวนการผลิต

• อุตสาหกรรมการผลิตแบบ Intermittent Production Industry (การผลิตแบบไม่ต่อเนื่อง)
  • ผลิตในปริมาณน้อยหรือไม่สม่ำเสมอ
  • เครื่องมือหลายชนิดรวมกลุ่มกันในบริเวณเดียวกัน
  • ปริมาณงานไม่สมดุลระหว่างแผนก
  • ต้องการช่างฝีมือในการปรับเปลี่ยนการผลิตบ่อยครั้ง
  • การสั่งงานบ่อยและการเปลี่ยนแปลงกระบวนการผลิตบ่อย
  • การเก็บวัตถุดิบสำรองไว้ค่อนข้างมาก
  • ผลิตภัณฑ์อาจมีช่วงการเปลี่ยนแปลงสูงและไม่ต่อเนื่อง
  • ต้องมีการดูแลและปรับปรุงเครื่องจักรและพื้นที่โรงงานให้พร้อมใช้งานอยู่เสมอ
• อุตสาหกรรมการผลิตแบบต่อเนื่อง (Continuous Production Industry)
  • มีการผลิตอย่างต่อเนื่องในปริมาณมาก
  • มีการใช้งาน Production Line หรือสายการผลิตที่เชื่อมต่อกัน
  • เครื่องจักรและระบบถูกออกแบบเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะในการผลิตอย่างต่อเนื่อง
  • ต้องการคนงานน้อยลง และมักไม่จำเป็นต้องมีฝีมือสูงมาก
  • สินค้าหรือวัตถุดิบถูกเคลื่อนย้ายผ่านสายพานหรือระบบลำเลียงอย่างราบรื่น
  • การดูแลบำรุงรักษาและการป้องกันความเสียหายเป็นหัวใจของความต่อเนื่อง
  • ช่องระหว่างเครื่องจักรอาจมีความแคบ และการออกแบบพื้นที่เพื่อการไหลเวียนที่รวดเร็วเป็นสิ่งสำคัญ

SMEs ในประเทศไทย

• สภาพทั่วไป: กลุ่มวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ที่มีการสำรวจโดย สสว. (สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม)
• ข้อมูลปี 2561 (BE):
  • จำนวน SMEs ทั่วประเทศ: 3070177 ราย
  • สัดส่วนตามขนาด: ย่อม 3030525 ราย, กลาง 40652 ราย
  • Micro SMEs มีจำนวน 2644561 ราย (ส่วนใหญ่เป็น SMEs) ซึ่งเป็นสัดส่วนที่มากที่สุดของผู้ประกอบการในประเทศ
  • ประเภทนิติบุคคลเทียบกับบุคคลธรรมดา:
  • บุคคลธรรมดา (sole proprietorship) มีประมาณ 2253132 ราย
  • นิติบุคคล (juristic persons) มีประมาณ 391429 ราย
• Micro ยืนยันว่าเป็นส่วนใหญ่ของผู้ประกอบการในประเทศ (ประมาณ 85.74% ของจํานวนผู้ประกอบการทั้งหมด)

กฎกระทรวงกำหนดลักษณะของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม พ.ศ. 2562

• กำหนดลักษณะของ SMEs โดยพิจารณา 2 ปัจจัยหลัก: จำนวนพนักงานและรายได้
• เอกสารปี 2563 ระบุการประกาศเกี่ยวกับขนาดของวิสาหกิจขนาดย่อมสำหรับผู้ประกอบการรายย่อยในท้องถิ่น
• แนวทางการพิจารณา:
  • พิจารณาจากจำนวนพนักงานและรายได้รวมที่ระบุในงบการเงิน
  • หากกิจการมีหลายประเภทงาน ให้พิจารณากลุ่มงานหลักที่ทำให้เกิดรายได้หลัก
  • รายได้ที่พิจารณาคือรายได้รวมตามงบการเงินที่รับรอง
  • SMEs รายย่อยเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม SMEs ทั้งหมด

เกณฑ์จำแนก SMEs ในต่างประเทศ (ตัวอย่างเปรียบเทียบ)

• ประเทศญี่ปุ่น (ตัวอย่างแนวทาง):
  • SMEs แบ่งตามสาขาธุรกิจ โดยมีเกณฑ์ต่างกัน เช่น
  • อุตสาหกรรมการผลิต: จำนวนพนักงานสูงสุดบางระดับ (เช่น <= 20 คน ในบางกรณี)
  • ภาคการค้า/พาณิชย์: เกณฑ์ต่างกัน (เช่น <= 5 คน ตามบริบทสาขา)
  • อุตสาหกรรมการผลิตและเหมืองแร่: เกณฑ์จำนวนพนักงาน/ทุนจดทะเบียนที่ต่างกันไปตามสาขา
• ประเทศไต้หวัน (Taiwan):
  • SMEs หมายถึงวิสาหกิจในด้านการผลิต การก่อสร้าง และเหมืองแร่ ที่มีวงเงินทุนต่ำกว่า 60,000,000 ดอลลาร์ไต้หวัน หรือมียอดขายต่ำกว่า 80,000,000 ดอลลาร์ไต้หวัน (กรอบทั่วไปตามบางสาขา)
  • ในภาคอื่นๆ มีเกณฑ์บางกรอบที่คล้ายคลึงกัน เช่น จำนวนแรงงานหรือทุนจดทะเบียน

สรุปแนวคิดสำคัญและหลักการจำแนกอุตสาหกรรม

• ความหมายของอุตสาหกรรมมี 2 มุมมองหลัก: แนวแคบ (การแปรสภาพวัตถุดิบเป็นผลิตภัณฑ์) และแนวกว้าง (การรวมธุรกิจที่ใช้ทรัพยากรและแรงงานเพื่อผลิตสินค้าและบริการสำหรับการขาย)
• อุตสาหกรรมสามารถจำแนกได้ตามหลายมิติ เช่น
  • ตามลำดับขั้นการผลิต: Primary, Secondary, Tertiary
  • ตามลักษณะการผลิต: Extracting, Manufacturing, Servicing, Handicraft, Service
  • ตามลักษณะของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป: Heavy, Light
  • ตามขนาดของกิจการ: Home/Cottage, Small, Medium, Large
  • ตามลักษณะการใช้งานวิธีการผลิต: Discrete, Integrated, Transforming
  • ตามกระบวนการผลิต: Intermittent vs Continuous
• SMEs เป็นโครงสร้งสำคัญในหลายประเทศ มีการกำหนดลักษณะขนาดและเกณฑ์จำแนกที่แตกต่างกันตามกฎหมาย แต่อย่างน้อยจะพิจารณาจากจำนวนพนักงานและรายได้
• ความสัมพันธ์ระหว่างทฤษฎีกับโลกจริง: เกณฑ์ของแต่ละประเทศสะท้อนบริบทเศรษฐกิจ สภาพแวดล้อมทางธุรกิจ และระบบการเงิน/การบัญชีที่ต่างกัน

เชิงประยุกต์และความเชื่อมโยงกับการเรียนรู้ก่อนหน้า

• แนวคิดเรื่องการแบ่งประเภทอุตสาหกรรมช่วยให้เข้าใจว่ากระบวนการผลิตและการบริการมีความต่างกันในด้านโครงสร้างต้นทุน สัดส่วนแรงงาน และความต้องการวัตถุดิบ
• ความเข้าใจเรื่องขนาดกิจการช่วยให้วางแผนการลงทุน อัตราการเติบโต และความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจในระบบเศรษฐกิจ
• ความรู้เรื่องกระบวนการผลิตแบบ Intermittent และ Continuous มีความสำคัญต่อการออกแบบกระบวนการผลิต การวางแผนทรัพยากร และการควบคุมคุณภาพ

สาระสำคัญทางคณิตศาสตร์และตัวเลขที่พบในเอกสาร

• จำนวน SMEs ทั่วประเทศ: 3070177 ราย
• SMEs ตามขนาด: Small 3030525, Medium 40652
• Micro SMEs: 2644561 ราย
• เครือองค์กรทางธุรกิจ: บุคคลธรรมดา 2253132 ราย, นิติบุคคล 391429 ราย
• ต้องระบุว่า Micro สัดส่วนสำคัญมากในภาพรวมผู้ประกอบการ
• ปีที่อ้างถึงในเอกสารส่วนใหญ่คือ พ.ศ. 2561 และ 2562/2563 ตามบริบท

สรุปย่อบทเรียน (เนื้อหาย่อยที่ควรจำได้ง่าย)

• อุตสาหกรรมมีความหมายทั้งแบบแนวแคบและแนวกว้าง และครอบคลุมทั้งการผลิตและบริการ
• สามารถจำแนกอุตสาหกรรมได้หลายมิติ ได้แก่ ขั้นการผลิต, ลักษณะการผลิต, ลักษณะผลิตภัณฑ์, ขนาดของกิจการ, วิธีการผลิต และกระบวนการผลิต
• มีการแบ่งอุตสาหกรรมตามลำดับขั้นการผลิตเป็น Primary-Secondary-Tertiary
• ส่วนหนึ่งของบทเรียนมุ่งเน้น SMEs และกรอบกฎหมายไทยที่กำหนดขนาด SMEs พร้อมตัวอย่างต่างประเทศเพื่อเปรียบเทียบ
• การออกแบบกระบวนการผลิต (Intermittent vs Continuous) มีผลต่อการจัดการวัสดุ คลังสินค้า ทักษะคนงาน และการบำรุงรักษา

หมายเหตุ (อ้างอิงจาก transcript ที่ให้มา)

• เนื้อหาบางส่วนเป็นข้อความที่อ่านยาก/ถูก OCR ผสม จึงมีการสรุปด้วยภาษาที่เข้าใจได้พร้อมให้ครอบคลุมแนวคิดหลัก
• ตัวเลขปีและสัดส่วนเป็นตัวอย่างจากบทเรียน เพื่อช่วยในการจดจำและเปรียบเทียบระหว่างประเทศ