Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

• Dr hab. Paweł Kwiatkowski, Zakład Diagnostyki Immunologicznej

Odporność Nieswoista (Nieswoista odpowiedź immunologiczna)

• Definicja: Mechanizmy stanowiące pierwszą linię obrony organizmu, działające w sposób sztywny, bez specyficznego zapamiętywania.

Podział Odporności

• Pierwsza linia obrony: Wrodzona (nieswoista)

• Druga linia obrony: Nabyta (swoista)

Bariery Nieswoiste

• Typy:

  • Anatomiczne

  • Humoralne

  • Komórkowe

Bariery Anatomiczne

• Elementy:

  • Skóra i błony śluzowe

  • Mechanizm kaszlu, kichania, katar, ruch rzęsek, perystaltyka jelit

  • Wytwarzanie śluzu

  • Spłukiwanie (np. łzy, ślina, mocz)

Bariery Chemiczne

• Elementy:

  • Niskie pH skóry skutkujące rozkładem lipidów do kwasów tłuszczowych przez bakterie Gram-dodatnie

  • Lizozym, defensyny, kwas solny, spermina, nienasycone kwasy tłuszczowe

Bariery Biologiczne

• Elementy:

  • Flora fizjologiczna (mikroorganizmy komensalne na skórze i błonach)

Tkanka Limfatyczna Związana z Błonami Śluzowymi (MALT)

• MALT (mucosa-associated lymphoid tissue) dzieli się na:

  • GALT: (gut-associated lymphoid tissue): tkanka limfatyczna jelit

  • BALT: (bronchus-associated lymphoid tissue): tkanka limfatyczna oskrzeli (nie obejmuje oskrzelików i pęcherzyków płucnych)

  • NALT: (nasopharynx/nose-associated lymphoid tissue): tkanka limfatyczna nosa i gardła, obejmująca pierścień Waldeyera

  • SALT: (skin-associated lymphoid tissue): tkanka limfatyczna skóry, spojówek i układu moczowo-płciowego

Nieswoiste Czynniki Humoralne

• Elementy:

  • Układ dopełniacza

  • Czynniki bakteriobójcze:

  • Lizozym

  • Białka ostrej fazy (białko C-reaktywne, amyloid A, haptoglobina)

  • Transferryna, laktoferryna, białka szoku termicznego (HSP)

  • Cytokiny:

  • Chemokiny (cytokiny chemotaktyczne)

  • TNF-α

  • Interferony (IFN):

    • IFN-α

    • IFN-β (wytwarzane w odpowiedzi na zakażenia wirusowe)

Układ Dopełniacza

• Definicja: Grupa około 60 białek rozpuszczalnych i błonowych, syntetyzowanych głównie przez monocyty/makrofagi oraz hepatocyty.

• Funkcje:

  • Liza/uszkodzenie komórki/antygenu poprzez kaskady enzymatyczne i nieenzymatyczne aktywowane w określonej kolejności.

Drogi Aktywacji Dopełniacza

• Droga Klasyczna:

  • Uczestniczy: przeciwciała, C1(q, r, s), C2-C9.

• Droga Alternatywna (properdynowa):

  • Uczestniczy: czynniki B, D, H, I, P (properdyna).

• Droga Lektynowa:

  • Uczestniczy: MBL (białko wiążące mannozę), MASP-1, MASP-2, C2, C4, C5-C9.

Efekt Aktywacji Dopełniacza

• Tworzenie kompleksu atakującego błonę (MAC), fragmenty C3 i C5 są kluczowe dla kaskady aktywacji.

Regulacja Układu Dopełniacza

• Mechanizmy regulujące aktywność obejmują: CR1, DAF, MCP, protektyna (CD59), inhibitor C1, białko wiążące C4, czynnik I i H.

Badanie Układu Dopełniacza

• Oznaczanie aktywności hemolitycznej (CH50, AP50).

• Przykłady testów: hemoliza radialna, test 100% hemolizy, immunodyfuzja radialna (Manciniego), ELISA, nefelometria.

Niedobory i Zmiany w Stężeniach Składników Dopełniacza

• Obniżenie stężenia C3, C4, C1q może wskazywać na choroby autoimmunologiczne, nowotworowe. Podwyższenie poziomu może wystąpić w oparciu o choroby zapalne lub ciążę.

Inne Czynniki Bakteriobójcze

• Lizozym: Rozkłada ścianę bakterii Gram(+).

• Laktoferryna, transferryna: Wiążą żelazo, niezbędne mikroorganizmom.

• CRP (C-reactive protein): Aktywacja dopełniacza, opsonizacja, fagocytoza.

Cytokiny i Chemokiny

Chemokiny

• Cytokiny chemotaktyczne wspomagające chemotaksję oraz aktywację leukocytów (monocyty/makrofagi).

Cytokiny Prozapalne

• Inicjują reakcje zapalne:

  • IL-1, IL-6, TNF-α (najsilniej aktywowany przez LPS).

Interferony (IFN)

• Rodzaje:

  • Typ I (IFN-α, -β, -ε, -ω, -κ)

  • Typ II (IFN-γ)

  • Typ III (IFN-λ1,-λ2,-λ3,-λ4)

Komórki Układu Odpornościowego

Typy Komórek

• Komórki dendrytyczne, makrofagi, neutrofile, limfocyty T, B oraz NK.

Mitoza i Szczegóły Przygotowania Rozmazu Krwi

• Analiza morfologii krwi obwodowej za pomocą barwienia.

Zawartość Ziarna Komórek

• Eozynofile, bazofile, komórki tuczne.
  

Procesy Fagocytujące

1. Chemotaksja

2. Opsonizacja

3. Pochłanianie

4. Zabijanie

Podział Twojego Komórek

• Jednojądrzaste (monocyty, makrofagi) i polimorficzne (neutrofile, eozynofile, bazofile) oraz ich funkcje i morfologia.

Fagocytoza

• Definicja: Proces aktywnego wchłaniania i degradacji patogenów.

• Etapy: Chemotaksja -> Opsonizacja -> Pochłanianie -> Zabijanie z uwzględnieniem mechanizmów zależnych i niezależnych od tlenu.

Mechanizmy Zabijania

• Zależne od tlenu: produkcja rodników, mieloperoksydazy.

• Niezależne od tlenu: peptydy bakteriobójcze.

Komórki Natural Killer (NK)

• Udział w odpowiedziach przeciwdrobnoustrojowych oraz w odpowiedziach przeciwnowotworowych.

Cytotoksyczność

• Proces eliminacji komórek zakażonych/wirusowych za pomocą perforyn, granzymów, etc.

Kaskady Apoptozy

• Aktywacja receptora Fas (CD95) i związany z nim kompleks DISC, prowadzący do apoptozy komórek.

Aspekty praktyczne

• Zastosowanie badań do oceny dawać gabinetu, laboratoryjnej diagnozy, oraz w odpowiedziach immunologicznych na infekcje, nowotwory oraz choroby autoimmunologiczne.