2.2 Αρχαϊκή εποχή (750-480 π.Χ.)

• Ορισμός Περιόδου

  • Χρονική περίοδος που ορίζεται από το 750 π.Χ. έως την πρώτη εικοσαετία του 5ου αιώνα π.Χ.

  • Χαρακτηρίζεται από τις απαρχές οικονομικής, πολιτικής και πολιτισμικής εξέλιξης του ελληνικού κόσμου.

• Οικονομικοκοινωνική Κρίση

  • Έκρηξη κρίσης στο τέλος της Ομηρικής εποχής.

  • Αντιμετώπιση μέσω οργανωμένων πόλεων-κρατών και ίδρυσης αποικιών (δευτέρος ελληνικός αποικισμός).

• Πνευματικές Αναζητήσεις (7ος και 6ος αι. π.Χ.)

  • Περίοδος διαμόρφωσης του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

• Τέλος Αρχαϊκής Εποχής

  • Ολοκληρώνεται με τους αγώνες εναντίον των «βαρβάρων», όπου οι Έλληνες νικούν.

  • Ενίσχυση εθνικής συνείδησης και επιβεβαίωση της οργάνωσης των πόλεων-κρατών.

Γένεση της Πόλης-Κράτους

• Ερμηνεία και Σαναλισμός

  • Όρος «πόλη-κράτος» δηλώνει το χώρο και την οργανωμένη κοινότητα ανθρώπων υπό εξουσία.

  • Απαιτεί κυριαρχία σε συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο και συγκρότηση εξουσίας.

• Συστατικά Στοιχεία Πόλης-Κράτους

  • Γεωγραφικά:

  • Το χώρο της πόλης (πόλις ή άστυ) και γύρω από αυτήν καλλιεργήσιμη περιοχή με κώμες.

  • Οργανωτικά:

  • Οι πολίτες συμμετέχουν στη διαχείριση και αποφάσεις της πόλης-κράτους.

• Βασικές Επιθυμίες Πολιτών

  • Ελευθερία, αυτονομία και αυτάρκεια.

  • Αγωνίζονταν για ανεξαρτησία μέσω υπεράσπισης ελευθερίας, για την αυτονομία μέσω νόμων που ίδιοι θεσπίζουν, και συμμετοχή στην παραγωγή.

Κρίση του Ομηρικού Κόσμου

• Αιτίες Κρίσης

  • Αυξανόμενος πληθυσμός και περιορισμένες εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης.

  • Κεντρώση γης σε λίγους και απουσία εργασιακής ειδίκευσης.

• Πολιτική Δομή

  • Ανάπτυξη εξουσίας ευγενών λόγω περιορισμού της βασιλικής εξουσίας.

  • Ευγενείς ήταν οι αγαθοί, άριστοι και εσθλοί.

Αντιμετώπιση Κρίσης

• Οικονομικές Λύσεις

  • Ανάπτυξη βιοτεχνίας και εμπορίου, κατακτητικοί πόλεμοι και εδαφική επέκταση, ίδρυση αποικιών.

  • Πόλεις-κράτη συνδύασαν λύσεις για να επιλύσουν τις κρίσεις όπως η Αθήνα με εμπόριο και βιοτεχνία.

Δεύτερος Αποικισμός (8ος-6ος αι. π.Χ.)

• Ορισμός

  • Αναγκαστική μετακίνηση και εγκατάσταση σε νέες περιοχές.

  • Οι αποικίες ήταν αυτόνομες πόλεις-κράτη με γενικά χαλαρούς δεσμούς με τις μητρικές πόλεις.

• Αιτίες Ίδρυσης Αποικιών

  • Αυξανόμενος πληθυσμός, έλλειψη πρώτων υλών και αναζήτησης νέων αγορών.

• Επιπτώσεις Αποικισμού

  • Δραστηριοποίηση στην Μεσόγειο και περιορισμός αντίπαλων λαών.

  • Διάδοση ελληνικού πολιτισμού και καινοτομιών.

  • Εξέλιξη του εμπορίου με την δημιουργία νομίσματος ως μέσο συναλλαγής.

Πρώτοι Πολιτευμάτων

• Πολίτευμα κατά την Αρχαϊκή Εποχή

  • Βασιλεία → Αριστοκρατία → Ολιγαρχία → Τυραννίδα → Δημοκρατία.

• Δημιουργία Συστήματος Διακυβέρνησης

  • Σημαντική μεταβολή του πολιτεύματος από την βασιλεία προς τις αριστοκρατικές δομές.

  • Κωδικοποίηση του άγραφου δικαίου με νομοθέτες όπως ο Δράκων και ο Σόλων.

• Κοινωνικές Αντιθέσεις

  • Συνέχιση αντιθέσεων μεταξύ ευγενών και φτωχών, πρόβλημα για το πλήθος.

• Ανάπτυξη της Τυραννίδας

  • Οι τυρρανοί ανέλαβαν ηγεσία και συχνά διευκόλυναν την ανάπτυξη πόλεων.

Πολιτισμός της Αρχαϊκής Εποχής

• Λογοτεχνία και Τέχνη

  • Αναπτυσσόμενη ποιητική και πεζός λόγος με προσφορά των πρώτων φιλοσόφων.

  • Ξεκινά επηρεαζόμενη από την Ανατολή και εξελίσσεται με ελληνικά χαρακτηριστικά, με αρχιτεκτονικές ρυθμίσεις όπως ο δωρικός και ο ιωνικός.

• Θρησκεία και Πολιτισμικές Αξίες

  • Διαμόρφωση κοινών θρησκευτικών χαρακτηριστικών και τόπων λατρείας όπως Δελφοί και Ολυμπία.

Περσικοί Πόλεμοι (5ος αι. π.Χ.)

• Πρώτη Εξέγερση Ιωνίας (499-494 π.Χ.)

  • Αφορμή για περσικές επιθέσεις στον ελλαδικό χώρο.

• Μάχη στο Μαραθώνα (490 π.Χ.)

  • Σημαντική νίκη των Αθηναίων κατά των Περσών, καθοριστικός ο ρόλος του Μιλτιάδη.

• Δεύτερη Εκστρατεία Ξέρξη

  • Συγκέντρωση δυνάμεων για κατάκτηση της ελληνικής γης.

• Αμυντική Συμμαχία

  • Δημιουργία αμυντικής συμμαχίας στην Κόρινθο (481 π.Χ.) κατά των Περσών.

• Σημαντικές Μάχες

  • Θερμοπύλες, Σαλαμίνα (Θεμιστοκλής), Πλαταιές.

• Εθνική Συνείδηση

  • Πρώτοι «εθνικοί» πόλεμοι των Ελλήνων, οι αγώνες αποτύπωσαν την κοινοτική ιστορική μνήμη και το πανελλήνιο πνεύμα.