Notes: Wika at Panitikan – Language, Variation, and Identity

WIKA: Core Values and Layunin

  • NU CORE VALUES: INTEGRITY, COMPASSION, INNOVATION, RESILIENCE, PATRIOTISM

  • Education that works.

  • Layunin (Goals):

    • Nauunawaan at naisasalaysay ang mga tungkulin at teoryang pangwika.

    • Naipaliliwanag ang pagkakaiba ng varyasyon at varayti ng wika at napaghahambing ang pagkakaiba-iba ng bawat varayti ng wika.

    • Naiisa-isa at nauunawaan ang mga tungkulin ng wika.

SYSTEMIC FUNCTIONAL LINGUISTICS (SFL)

  • Isang teorya ng wika na naiiba sa tradisyonal na pagtingin na ang wika ay simpleng estruktura (gramatika o panuntunan).

  • Sa halip, itinuturing ng SFL ang wika bilang sistemang may tungkulin sa lipunan – ginagamit ito ng tao upang gumawa ng kahulugan sa iba't ibang konteksto.

Functions of Language (Michael Halliday) – mga tungkulin ng wika

  • Personal: Ginagamit upang ipahayag ang sariling damdamin, opinyon, o pagkakakilanlan.

  • Imahinasyon: Nagpapahayag ng bungang isip/hiraya sa malikhaing paraan.

  • Interaksyunal: Ginagamit upang makipag-ugnayan o mapanatili ang relasyong sosyal.

  • Instrumental: Ginagamit ang wika upang maisakatuparan o matugunan ang pangangailangan.

  • Regulatori: Ginagamit upang kontrolin o gabayan ang kilos o asal ng iba.

  • Heuristic: Ginagamit upang magtanong, matuto, o tuklasin ang kapaligiran.

  • Informatibo: Ginagamit upang magbahagi ng impormasyon o kaalaman.

TUNGKULIN at VARAYON/TUNGGULIN

  • Tandem na konsepto: TUNGKULIN at VARAYON (may kasamang marker na √2 sa ilang slide):

    • √2 ay ipinapakita bilang visual marker sa ilang mga slide; representasyon sa teksto ay maaaring makita bilang 2\sqrt{2}.

  • Importante ang pagkilala sa parehong tungkulin at pagkakaiba-iba (varayti) ng wika.

Teorya Pinagmulan ng Wika (Origin Theories)

  • Tore ng Babel (Biblikal): Ayon sa Genesis 11:1-9, iisa ang wika noon ngunit pinagwatak-watak nang itayo nila ang tore para abutin ang langit.

  • Bow-wow (Augos Entradic Piscopo de Cadma): Wika mula sa panggagaya ng tunog ng kalikasan (hal. kahol ng aso).

  • Ding-Dong: May sariling tunog ang bawat bagay at ito ang ginaya ng tao.

  • Pooh-Pooh: Wika mula sa matinding damdamin o emosyon (hal. aray!, yehey!, hu!).

  • Ta-ta: May kumpas ng kamay na sinusundan ng tunog na nagiging wika (paalam sa Pranses ay ta-ta).

  • Yoo-He-Yo: Wika ay bunga ng pisikal na pwersa at ekspresyon ng katawan, tulad ng kapag nanganganak, nagbubuhat, o lumalaban (hal. hayâ!).

  • Plato: Necessity Theory o Teorya ng Pangangailangan. Wika ay nalikha dahil sa pangangailangan ng tao na makipag-ugnayan, makipagtulungan, at mabuhay sa lipunan.

  • Rene Descartes: Ang tao ay may rational soul; wika ay bunga ng pag-iisip. Ayon sa Discourse on the Method, kahit ang hayop ay kayang kumilos, walang kakayahang mag-isip o magsalita tulad ng tao. Ang wika ay produkto ng isip, hindi lamang tunog.

  • Pineal gland: Si Descartes ay naniniwala na may papel ang utak at isip sa pagsasalita; isip (res cogitans) ay may ugnayan sa katawan through utak—pineal gland (hypothesis).

  • Charles Darwin: Nakikipagsapalaran ang tao; ang wika ay isang natural na bahagi ng ebolusyon at mahalagang bunga ng pag-unlad bilang sosyal na nilalang; “Man has an instinctive tendency to speak…” (The Descent of Man, 1871).

  • Philip Lieberman: On the Origin of Language (1975); ang pakikipagsapalaran ng tao para mabuhay ay nagtuturo tungo sa paglikha ng iba't ibang wika.

Variation at Varayti

  • Varaytion at progreso: Sa pagdaan ng panahon, nagiging lalo ang mga tungkulin ng tao; nagreresulta ito sa pagkakaiba-iba ng kultura at wika – sukatan ng progreso ng tao.

  • Varayti: Wika ay heterogeneous; nagkakaiba-iba dahil sa iba't ibang pangkat, lugar, interes, gawain, pinag-aaralan, at iba pa.

  • Interference at pag-unlad/kapangyarihan: Globalisasyon at pagkakaiba-iba ng lipunan at rehiyon.

    • DIAGDIG (world), BANSA (bank), REHIYON, LIPUNAN, PAMILYA – nagmumula sa VARAYTI NG WIKA.

    • Lingua franca (wika ng interkomunikasyon), Dayalek (rehiyunal na varyasyon), Sosyolek (panlipunang varyasyon), Bilinggwalisimo, Idioleks (indibidwal na varyasyon), INDIBIDWAL.

  • Batay kay Yule (1985), salin ni Ocampo (2002); Ramos (2002).

Permanenteng vs Pansamantalang Varayti

  • Permanenteng Varayti:

    • Dayalek: Dayalek o dialect; subordineyt o nakapailalim sa pangunahing wika; ginagamit sa isang tiyak at permanenteng lugar o rehiyon.

    • Idyolek: Natatanging paraan ng pagsasalita ng isang tao; bahagi ng pagkakakilanlan; permanente at karaniwang hindi nagbabago sa buong buhay.

    • Etnolek: Permanenteng varayti na nadebelop mula sa wika ng mga etnolingguwistikong grupo; kinakatawan ng partikular na kultura at tradisyon.

    • Ekolek: Wika na karaniwang ginagamit sa loob ng tahanan; mga salitang madalas namumutawi sa bibig ng pamilya; madalas hindi nauunawaan ng hindi kasapi.

  • Pansamantalang Varayti:

    • Sosyolek: Batay sa katayuan/istatus ng gumagamit ng wika sa lipunan.

    • Register: Batay sa uri at paksa ng talakayan, audience, okasyon, at iba pang salik.

    • Pidgin: Wika na walang pormal na estruktura; isang “nobody's native language” o make-shift language dahil walang common language.

    • Creole: Wika na nadebelop mula sa pinaghalo-halong wika ng mga indibidwal; naging pangunahing wika ng partikular na komunidad.

Field, Mode, Tenor (Mga Laring ng Komunikasyon) [Pansamantalang Varayti]

  • Field (larangan): layunin at paksa ng komunikasyon.

  • Mode (modo): paraan ng pagsasagawa ng komunikasyon.

  • Tenor: relasyon ng mga nag-uusap.

Wika at Pambansang Identidad

  • Wika bilang pundasyon ng pagkakakilanlan ng Pilipino at pagsasanib-puwersa ng edukasyon para sa pambansang identidad.