RE - H1

Hoofdstuk 1: Wat is economie? Object, doel en methode van de economische wetenschap

Inleiding: Waarover gaat economie?

• Waarom economie?
  De economische wetenschap geeft inzicht in menselijk gedrag en in de maatschappelijke organisatie (humane wetenschap) vanuit een specifieke invalshoek.
  Doelen:

  • Betere beslissingen nemen in het dagelijks leven

  • Problemen van de wereld beter begrijpen

  • Beter beleid voeren

• Waarom economie voor rechtenstudenten?
  Het recht regelt niet alleen sociale relaties maar ook veel economische relaties. Als jurist moet je weten waarmee je bezig bent en inzicht hebben in economische variabelen.

Micro-economie en macro-economie

• Micro-economie
  Gaat na hoe individuele economische agenten (individuen, bedrijven) beslissingen nemen. Heeft vooral betrekking op het allocatie- en distributieprobleem.

• Macro-economie
  Bestudeert vraagstukken die de economie als geheel beïnvloeden. Heeft vooral betrekking op het stabilisatieprobleem.

Het fundamenteel economisch probleem: veelvuldige behoeften versus schaarse middelen

• Economisch probleem
  Behoeften versus schaarse middelen → men moet kiezen.

• Economische goederen
  Zijn nuttig, schaars (in tegenstelling tot vrije goederen) en alternatief aanwendbaar (verschillende toepassingen). Zowel materieel als immaterieel (goederen en diensten).

• Opportuniteitskost
  = de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door een bepaalde keuze te maken.

• Definitie van economie (Tibor Scitovsky)
  “… een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse middelen.”

• Drie beheersproblemen van beschikbare middelen

  1. Allocatie (toewijzing): wat, hoeveel en hoe produceren

  2. Distributie (verdeling): voor wie produceren

  3. Volledige aanwending (stabilisatieprobleem)

Het productieproces

• Productie
  Alle activiteiten waardoor goederen en diensten tot stand worden gebracht (economische goederen of consumptiegoederen en kapitaalgoederen) en op gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld van consumenten, door inzet van schaarse middelen.

• Productiefactoren

  • Arbeid (L)

  • Natuur (N)

  • Kapitaal (K)

  • Ondernemersinitiatief (moeilijk meetbaar)

• Productiefunctie
  Een technische relatie tussen de hoeveelheid productiefactoren (inputs) en de maximale hoeveelheid economische goederen (output) die men daarmee kan produceren.
  Formule: X = f(L, N, K)

  • X = hoeveelheid output

  • L = hoeveelheid arbeid (labour)

  • N = hoeveelheid natuur

  • K = hoeveelheid kapitaal

  • f = een bepaalde functionele vorm

• Marginaal product van arbeid
  De verandering in het outputniveau ten gevolge van een kleine verandering in de inzet van arbeid.

• Afnemend marginaal product vs. constant marginaal product
  Afnemend: elke extra eenheid arbeid levert minder extra output op.
  Constant: elke extra eenheid arbeid levert evenveel extra output op.

De productiemogelijkhedencurve van een land

• Definitie
  Geeft alle combinaties van goederen en diensten die kunnen geproduceerd worden bij volledige aanwending van de beschikbare productiefactoren.

• Wat illustreert de curve?

  • Schaarste

  • Opportuniteitskost

  • Keuzeprobleem

  • Volledige aanwending van middelen

  • Allocatie van middelen

• Economisch inefficiënt
  Punten binnen de curve (niet alle middelen worden volledig gebruikt).

• Economisch niet haalbaar
  Punten buiten de curve (onvoldoende middelen).

• Opportuniteitskost van een goed
  De hoeveelheid van het andere goed die men moet opgeven om één extra eenheid van dat goed te produceren.

• Wanneer verschuift de curve naar buiten?
  Bij een toename van productiefactoren of technologische vooruitgang (verruiming van productiemogelijkheden).

Centrale planning versus het marktmechanisme

• Centrale planning (centraal geleide economie)
  Een centraal orgaan (overheid) stelt een plan op: welke en hoeveel goederen geproduceerd worden en hoe. Bijvoorbeeld communisme.

• Markt (markteconomie)
  Vrije prijsvorming brengt wensen van vragers en aanbieders samen en stuurt. Bijvoorbeeld kapitalisme.

  • Onzichtbare hand (Adam Smith): het marktmechanisme stuurt individueel eigenbelang naar maatschappelijk voordeel.

• Gemengde economie
  Marktmechanisme met overheidscorrectie.

Methodologische aspecten van economische analyse

De economische wetenschap steunt op hypothesen:

• Mensen reageren op prikkels (homo economicus)

• Rationele beslissingen

• Ceteris paribus redenering: alle overige omstandigheden blijven gelijk

• Marginaal vs. totaal: kijken naar kleine veranderingen; wat erbij komt (bv. marginaal product)

Volledige lijst van kernbegrippen – Hoofdstuk 1: Wat is economie?