u. rozrodczy

FIZJOLOGIA CA 8 (U. rozrodczy)

Cykl menstruacyjny

  • Przygotowanie organizmu kobiety do podjęcia funkcji rozrodczych

    • Cykle płciowe zaczynają występować u dziewcząt w okresie pokwitania, w wieku 11-14 lat.

    • Przekwitanie zachodzi u kobiet w wieku 45-55 lat (wydłużenie i zanik cykli płciowych).

    • Pierwszy dzień krwawienia rozpoczyna cykl miesiączkowy.

    • Długość cyklu przeciętnie trwa 28 dni.

Fazy cyklu menstruacyjnego

  1. I faza cyklu - krwawienie miesięczne

    • Czas trwania: około 5 dni

    • Proces: Złuszczanie błony śluzowej macicy.

  2. II faza cyklu - folikularna (proliferacyjna)

    • Czas trwania: przeciętnie 8-9 dni

    • Proces:

      • Odnowa błony śluzowej macicy.

      • Dojrzewanie pęcherzyków.

      • Może ulec wydłużeniu nawet do 25 dni, co oznacza zmienność długości u tej samej kobiety.

  3. III faza - owulacja

    • Czas trwania: 1 doba

    • Proces: Uwolnienie komórki jajowej z dojrzałego pęcherzyka.

  4. IV faza - lutealna (sekrecyjna)

    • Czas trwania: przeciętnie 14 dni

    • Proces:

      • Przekształcenie pustego pęcherzyka w ciałko żółte wydzielające estrogen i progesteron.

      • Jeśli dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte utrzymuje się.

      • Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte degeneruje się i przekształca się w ciałko białawe.

      • Zawsze ma tę samą długość u konkretnej kobiety.

Dojrzewanie komórki jajowej w jajniku

  • Po urodzeniu w jajniku znajdują się 400 tys. pęcherzyków pierwotnych (oocyt otoczony pojedynczą warstwą komórek ziarnistych).

    • Średnica: 30-60 μm.

  • Kilka miesięcy przed owulacją, średnica pęcherzyków wynosi 60-180 μm.

    • Powstanie osłonki przejrzystej.

  • Proliferacja komórek ziarnistych, średnica pęcherzyka osiąga 180-500 μm.

    • Pogrubienie osłonki przejrzystej -> powstawanie pęcherzyka drugorzędowego (Graafa).

  • Tworzy się otoczka dookoła pęcherzyka z tkanki łącznej jajnika:

    • Warstwa wewnętrzna: silnie unaczyniona, wydziela steroidy.

    • Warstwa zewnętrzna: z tkanki łącznej włóknistej.

  • W pęcherzyku tworzy się jama -> przesunięcie oocytu i części komórek ziarnistych na obwód -> wzgórek jajonośny.

    • Komórka jajowa otoczona wieńcem promienistym.

    • Średnica pęcherzyka: 20-30 mm -> mejoza komórkowa.

    • Komórki ziarniste są powiększone i okrągłe.

  • Kilka godzin przed owulacją -> wniknięcie naczyń krwionośnych otoczki pomiędzy komórki ziarniste.

Owulacja

  • Pęcherzyk zwiększa objętość.

  • Rośnie stężenie enzymów proteolitycznych w otoczce.

  • Pęknięcie pęcherzyka.

  • Oddzielenie wzgórka jajonośnego od ściany pęcherzyka i uwolnienie go na zewnątrz jajnika.

  • Początek II mejozy zatrzymany na etapie metafazy.

  • Wypełnienie pękniętego pęcherzyka jajnikowego skrzepem krwi -> ciałko krwotoczne.

  • Z komórek ziarnistych i komórek osłonki wewnętrznej powstają komórki lutealne -> ciałko żółte.

    • Brak ciąży -> po 12 dniach tkanka bliznowata -> ciałko białawe.

    • Ciąża -> ciałko żółte ciążowe.

Zmiany w macicy

I FAZA FOLIKULARNA (proliferacyjna)

  • 4-9 dzień: grubość błony śluzowej 0,5 mm. Gruczoły wąskie i proste.

  • 13-14 dzień: grubość nabłonka 3-5 mm, powierzchnia falista, gruczoły powiększone.

II FAZA LUTEALNA

  • 16-17 dzień: gruczoły się skręcają, powstają tętniczki spiralne.

  • 18-26 dzień: endometrium ma wygląd piły zębatej, światło gruczołów wypełnia się glikogenem.

  • 27-28 dzień: endometrium w niższej formie, z naciekami leukocytarnymi.

III MIESIĄCZKA

  • Kurczenie się tętnic spiralnych prowadzi do niedokrwienia i powstania ognisk nekrotycznych w błonie śluzowej macicy, co prowadzi do złuszczenia i krwawienia.

Zapłodnienie

  • Połączenie się komórek rozrodczych (męskiej i żeńskiej), rezultatem tego jest nowa komórka - zygota.

    • Warunkiem zapłodnienia jest wniknięcie plemnika do komórki jajowej.

    • Miejsce zapłodnienia: w środkowej części jajowodu - bańce jajowodu.

Okresy rozwoju po zapłodnieniu

1) Okres PRZEDimplantacyjny

  • Dochodzi do wytworzenia blastocysty oraz do zaniku otaczającej jajko osłonki przejrzystej.

2) Okres implantacji

  • Trwa około tygodnia.

  • W tym czasie następują zmiany w tarczy zarodkowej i wytworzenie błon płodowych.

3) Okres poimplantacyjny

  • Występują pozostałe zmiany rozwojowe.

Zagnieżdżenie

  • Implantacja to wniknięcie blastocysty w błonę śluzową macicy.

    • Zachodzi w środkowej linii tylnej lub przedniej ściany macicy najczęściej między 6 a 12 dniem rozwoju zarodka.

Blastocysta

  • Wytwarzanie estrogenów - głównie estradiol, który ułatwia implantację i inicjuje zmiany doczesnowe w błonie śluzowej macicy.

  • Utrzymywanie wyższego poziomu progesteronu, zapobiegając luteolizie ciałka żółtego poprzez wydzielanie prostaglandyny E2 o działaniu luteotropowym i hamowanie wytwarzania prostaglandyny F2, o działaniu luteolitycznym.

  • U kobiet ludzka gonadotropina kosmówkowa (hCG) obecna już w blastocyście jest dominującym czynnikiem luteotropowym, pozwalającym na bardzo wczesne wykrywanie ciąży.

    • Działa swoimi enzymami (proteazy -> liza) najpierw na osłonkę przejrzystą, następnie na błonę śluzową macicy, co ułatwia wniknięcie jajka w jej ścianę.

Źródło substancji odżywczych dla rozwoju zarodka

  • Płyn jajowodowy (mleczan, pirogronian, mało glukozy i fosforanów).

  • Płyn maciczny (dużo glukozy i fosforanów, mało mleczanu i pirogronanu).

  • Obydwa płyny zawierają mnóstwo cytokin, które działają chemotaktycznie (przemieszczanie i zajęcie przez zarodek odpowiedniej pozycji) oraz stymulująco na proliferację komórek zarodka, ich metabolizm i wzrost.

Czas ciąży

  • 266 dni - od ostatniej owulacji

  • 40 tygodni (280 dni) - od ostatniej miesiączki

    • Reguła Naegelego (określanie przewidywanego terminu porodu):

      • Termin porodu = pierwszy dzień ostatniej miesiączki + 7 dni - 3 miesiące + 1 rok.

    • Średni czas ciąży obliczony tą metodą wynosi ok. 280 dni (40 tygodni).

    • Na podstawie danych statystycznych okazuje się, że w terminie Naegelego rodzi tylko ok. 5% kobiet.

    • Pozostałe 95% ciężarnych rodzi w okresie 21 dni przed terminem lub 21 dni po terminie Naegelego.

    • Zjawisko to wiąże się z fizjologicznymi różnicami osobniczymi terminów wewnątrzmacicznego dojrzewania płodu.

Badania przesiewowe w kierunku cukrzycy ciężarnych

  • Zwiększone wydzielanie hormonów białkowych steroidowych.

    • Ciałko żółte: przez I trymestr ciąży wydziela estrogeny, progesteron i relaksynę, których poziom stale rośnie aż do porodu.

    • Przysadka: wydziela prolaktynę, jej poziom stale rośnie, maksymalne stężenie w 24 godz. po porodzie.

    • Podwzgórze: oksytocyna.

    • Łożysko: przejmuje funkcję wydzielniczą od 6 tygodnia -> wydziela estrogeny, progesteron, hCG, hPL (ludzka laktogen kosmówkowy), relaksynę.

Rola hormonów wytwarzanych przez łożysko

  • Utrzymanie ciąży.

  • Wpływ na wzrost i rozwój płodu.

  • Udział w wyzwalaniu akcji porodowej.

Gonadotropina kosmówkowa (hCG)

  • Glikoproteina złożona z 2 podjednostek: alfa i beta.

  • Wytwarzana w syncytiotrofoblaście.

  • Maksymalne stężenie w krwi między 10-12 tygodniem ciąży.

    • Po 20 tygodniu stężenie hormonu wyraźnie spada i pozostaje do porodu.

Rola hCG

  • Przekształca ciałko żółte w ciałko żółte ciążowe i zapobiega jego zanikowi.

  • Wpływa na wczesne wydzielanie testosteronu przez jądra płodu.

  • Stymuluje nadnercza płodu.

  • Stymuluje konwersję androgenów w estrogeny w łożysku.

  • Wpływa na aktywność immunosupresyjną podczas ciąży.

Laktogen hPL

  • Somatotropina kosmówkowa ludzka (hCS).

  • Polipeptyd, 191 aminokwasów.

  • Wydzielany przez syncytiotrofoblast.

  • Wydzielany od 6 tygodnia ciąży, jego stężenie rośnie aż do porodu.

Działanie hPL

  • Luteotropowe: wydzielanie progesteronu.

  • Laktogenne: mlekotwórcze.

  • Mammotropowe: rozrost gruczołów sutkowych.

  • Wzrost syntezy białek i tłuszczów.

  • Wzrost lipolizy.

  • Spadek zużycia glukozy.

Relaksyna

  • Syntezowana przez jajniki.

Działanie relaksyny

  • Rozluźnia spojenie łonowe oraz połączenia miednicy.

  • Zwiększa i rozszerza szyjkę macicy w czasie ciąży.

Progesteron

Działanie progesteronu

  • Spadek pobudliwości mięśni macicy poprzez podniesienie spoczynkowego potencjału błonowego, co prowadzi do spadku ich wrażliwości na oksytocynę.

  • Obkurcza ujście wewnętrzne szyjki macicy.

  • Spadek liczby receptorów dla estrogenów w błonie śluzowej macicy, pobudza rozwój płacików i pęcherzyków gruczołowych w gruczołach sutkowych.

  • Wzmaga różnicowanie się tkanki w przewodach mlecznych.

  • Podtrzymuje funkcję wydzielniczą gruczołów sutkowych w czasie laktacji.

Estrogeny

  • Estriol, estradiol, estron.

Funkcje estrogenów

  • Wzrost masy macicy i zewnętrznych narządów płciowych.

  • Działanie antagonistyczne w stosunku do progesteronu, co wpływa na wzrost pobudliwości komórek mięśnia macicznego.

Poród a czas trwania ciąży

  • Do 22 tygodnia ciąży: poronienie.

  • 23-36 tydzień ciąży: poród przedwczesny (wcześniak).

  • 37-42 tydzień ciąży: poród o czasie.

  • Po 42 tygodniu: ciąża i poród przenoszony.

Objawy zwiastujące wystąpienie porodu

  • Obniżenie dna macicy (3-4 tygodnie przed porodem).

  • Skurcze przepowiadające (kilkanaście dni przed porodem).

  • Odejście czopu śluzowego (kilka dni przed porodem).

  • Centralizacja i dojrzewanie szyjki.

Czynniki wyzwalające akcję porodową

  • Czynniki hormonalne i enzymatyczne:

    • Zmniejszenie wytwarzania progesteronu prowadzi do zaniku „bloku progesteronowego”, który utrzymuje mięsień macicy w rozkurczu.

    • Wzmożona synteza estrogenów, zwłaszcza estronu i estradiolu, z udziałem kory nadnerczy płodu, gdzie wytwarzane są prekursory estrogenów.

    • Wzmożone wydzielanie oksytocyny na skutek drażnienia przez płód mechanoreceptorów szyjki macicy.

    • Zmniejszenie syntezy oksytocynazy, która rozkłada krążącą we krwi oksytocynę.

    • Wzrost syntezy prostaglandyn przez macicę i łożysko, co wpływa na uwalnianie oksytocyny z przysadki matki.

    • Wewnątrzkomórkowy wzrost stężenia Ca2+, co wpływa na białka kurczliwe mięśnia macicy.

  • Czynniki mechaniczne:

    • Rozciągnięcie macicy.

    • Ucisk na szyjkę macicy.

    • Mechaniczne rozciąganie szyjki, na skutek podrażnienia mechanoreceptorów, pociąga za sobą skurcz miogenny i odruchowy trzonu macicy.

Przebieg porodu

  1. Pierwszy okres:

    • Trwa od kilku do kilkunastu godzin: u pierworódek 8-16h, u wieloródek 6-10h (okres rozwierania szyjki macicy).

  2. Drugi okres:

    • Okres wydalania noworodka.

    • Regularne skurcze co 2-5 minut, trwają kilkadziesiąt sekund (u pierworódek 15 min-2h, u wieloródek 15 min-1,5h).

    • Zwroty główki w 2 okresie porodu.

  3. Trzeci okres:

    • Okres oddzielania i wydalania łożyska i błon płodowych.

    • U pierworódek trwa 15-30 min, u wieloródek 5-30 min.

    • Prawidłowe krwawienie z dróg rodnych: 250-300 ml.

Noworodek

  • Noworodek: do 28 dnia życia.

  • Niemowlę: do ukończenia 1 roku życia.

Połóg

  • Od 2h po porodzie do 6 tygodni po porodzie.

  • W okresie połogu dochodzi do cofania się zmian anatomicznych i fizjologicznych spowodowanych ciążą.

  • Spadek objętości krążącej krwi -> wzmożona diureza, przejściowa utrata jonów Na+ i wzrost poziomu K+ (spowodowany zanikiem komórek).

  • Wzrost stężenia anionów w surowicy.

  • Spadek stężenia hormonów steroidowych we krwi i w moczu (wracają do normy po 7 dniach).

  • Spadek stężenia ogólnych kwasów tłuszczowych (poziom triglicerydów oraz cholesterolu LDL wraca do normy w 7 tygodni po porodzie).

  • Zanik oporności na insulinę.

  • Spadek stężenia glukozy (na 2-3 dzień).

  • Zanik białek charakterystycznych dla ciąży (tylko alfa-fetoproteiny są wykrywane jeszcze do kilku tygodni po porodzie).

  • Zmiany w układzie płciowym:

    • Inwolucja powiększonej macicy.

    • Wygojenie miejsca po oddzieleniu łożyska.

    • Oddzielenie i wydalenie doczesnej.

    • Obkurczenie szyjki macicy i zamknięcie jej kanału.