Untitled

Wprowadzenie do Paradygmatów Filozoficznych

• Paradygmat w filozofii

  • Odnosi się do tendencji i kierunków filozoficznych.

  • Kluczową cechą filozofii jest brak powszechnej akceptacji metod.

  • Paradygmat filozoficzny porządkuje pewne cechy myślenia.

Paradygmat Metafizyczny

• Krytyczno-Supertwórczy

  • Problematyka Paradygmatu Ontologicznego (Metafizyki).

• Byt jako przedmiot

  • Pojęcie bytu jest niejednoznaczne i trudne do zdefiniowania.

  • Sens bytu jest ponadgatunkowy i wszechobecny.

• Jedność bytu i myślenia

  • Myślenie okazuje się bytem.

• Źródło filozofowania

  • Często rozpoczyna się od zdziwienia nad tym, że coś jest, że mogło by nie być, i że jest takie, a nie inne.

  • To cud, stąd również fundamentalne pytanie „Dlaczego?”

• Maksymalny model

  • Byt jako byt, posiadający powszechne własności obejmujące całą rzeczywistość.

• Obiektywizm a subiektywizm

  • Toczy się dywagacja, czy rzeczywistość jest warunkiem poznania, czy też poznanie jest odzwierciedleniem przedmiotu.

Paradygmat Kartezjański (Subiektywizm)

• Odwrócenie od obiektywizmu

  • Samoświadomość staje się początkiem i fundamentem filozofii.

• Metoda

  • Refleksja nad własnymi przeżyciami.

• Wątpienie jako punkt wyjścia

  • Jest początkiem filozofowania.

• „Myślę, więc jestem” (Cogito ergo sum)

  • Most epistemologiczny łączący wątpienie z pewnością istnienia myślącego podmiotu.

• Akt poznania

  • Odbywa się bez boskiej gwarancji.

• Znaczenie perspektywy pierwszoosobowej

  • Medytacja, przejście od 1. osoby do 3. osoby.

Paradygmat Krytyczny (Kant)

• Maksyma nieufności

  • Stosunek do wszelkich sądów przed określeniem ich granic.

• Zwalczanie przesądów

  • Uwolnienie się od „kajdan”, które ograniczają myślenie.

• Świadomość ograniczeń

  • Być krytycznym to myśleć samodzielnie i mieć świadomość własnych ograniczeń.

• Zmiana perspektywy

  • Uwolnienie od przesądu poprzez zmianę perspektywy, co zbliża do prawdy.

• Zawieszenie sądów

  • Postanowienie, że sądy tymczasowe nie będą uznawane za ostateczne.

• Kantowska teoria umysłu

  • Przykład zastosowania krytycyzmu, „przewrót kopernikański” zmieniający perspektywę z przedmiotu na podmiot.

  • Podmiot aktywnie konstruuje rzeczywistość z chaosu wrażeń.

Metoda Fenomenologiczna

• Krytyka naturalizmu

  • Fenomenologia krytykuje przyjmowanie świata zewnętrznego jako oczywistego i jedynego sposobu poznania.

• Filary metody

  • Redukcja fenomenologiczna: Wstrzymanie naszego naturalnego nastawienia do świata.

• Nastawienie naturalne vs. fenomenologiczne

  • Naturalne nastawienie: „rzucenie w świat”, anonimowość świadomości, jednostronność na świat zewnętrzny.

  • Fenomenologiczne nastawienie zakłada, że świadomość konstytuuje świat (tworzy znaczenie).

• Przeżycie

  • Fenomenologia skupia się na opisie przeżyć.

• Korelacja (współzależność)

  • Świat i świadomość są ze sobą powiązane.

  • Bycie bytu polega na tym, że się jawi, a jawienie ma strukturę relacyjną.

• Redukcja ideatyczna swobodna

  • Badanie przeżyć świadomości jako takiej.

Paradygmat Lingwistyczno-Analityczny

• Przedmiot

  • Język.

• Kluczowe pytanie

  • „Co mogę sensownie powiedzieć?”

• Punkt wyjścia

  • Konfuzja (zamęt).

• Protoplaści

  • Wittgenstein, Quine, Davidson, Rorty.

• Cel filozofii

  • Logiczne rozjaśnienie myśli; filozofia jest działalnością, a jej wynikiem jest jasność tez, a nie koniecznie nowe tezy.

• Analiza znaczeń

  • Celem jest analiza i wyjaśnianie znaczeń, a nie odkrywanie nowych prawd o świecie.

• Krytyka języka

  • Wittgenstein widział rolę filozofii jako odnalezienie terapeutycznego aspektu języka, który uwalnia umysł od zamętu.

• Mit samo-przejrzystości języka

  • Język deformuje rzeczywistość, a nie wiernie ją odzwierciedla.

• Reguła metodologiczna

  • „O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć.”

• Holizm językowy

  • Język jest całością.

• Kierunkowanie scientystyczne

  • Preferowanie metod naukowych; jednakże przesąd: nieograniczone zaufanie do naszego języka.

Paradygmat Hermeneutyczny

• Hermeneutyka

  • Sztuka wyjaśniania i rozumienia.

  • Początkowo metoda filologiczna i egzegeza tekstów.

• Współczesność

  • Kluczowi myśliciele: Dilthey, Heidegger, Gadamer, Ricoeur.

• Mistrzowie podejrzeń

  • Marks, Nietzsche, Freud (ich krytyka).

• Cel hermeneutyki

  • Demaskowanie przesądów, zwłaszcza kartezjańskiego przesądu bezpośredniej świadomości siebie.

• Rozumienie

  • Podstawowe pojęcie, proces otwarty, korygujący się, o kolistej strukturze.

• Nasze poznanie

  • Zawsze skończone, wychodzi z mniemań i wymaga potwierdzenia.

  • Jest częściowo poprawne i zmierza w kierunku adekwatności z przedmiotem, ale nigdy jej nie osiąga.

  • Jest poznaniem horyzontalnym.

• Koło hermeneutyczne

  • Nasze rozumienie ma kolistą strukturę.

• Antycypacja (przedwiedza)

  • Nasze poznanie nie jest czyste, ponieważ antycypuje to, co niejawne.

• Fuzja horyzontów

  • Spotkanie perspektyw, np. perspektywy czytelnika i autora tekstu.

• Uhistorycznienie rozumu

  • Rozumienie musi uwzględniać historyczny kontekst.

Postmodernizm

• Charakterystyka

  • Prąd myślowy następujący po modernizmie, kwestionujący jego założenia (np. ideologię oświecenia, logocentryzm, kult obiektywnej prawdy).

• Kluczowi myśliciele

  • Derrida, Deleuze, Lyotard, Foucault, Welsch, Rorty.

• Cel postmodernizmu

  • Dekonstrukcja – rozbijanie ustalonych struktur, hierarchii i opozycji, np. prawda-fałsz, obecność-nieobecność.

• Strategia

  • Brak ostatecznego celu, pojęcie gry, przypadkowości.

• Dyskurs postmodernizmu

  • Jest rozbity.

• Zwrot językowy

  • Postmodernizm często traktowany jako efekt zwrotu językowego.

• Zakwestionowanie funkcji referencyjnej języka

  • Język nie zawsze odsyła do znaczenia.

• Homo interpretans

  • Człowiek jako istota interpretująca; świat i podmiot powstają w procesie rozumienia i konstruowania sensu.

• Pluralizm

  • Stan radykalnego pluralizmu, kwestionowanie roszczeń do uniwersalności.

• Dekonstrukcja Derridy

  • Rozbieranie metafizyki zachodniej oraz analizowanie tekstów w poszukiwaniu „szczelin”, które podważają ich spójność.

• Zasada nierozstrzygalności i nieczystości języka

  • „Język nigdy nie jest niewinny”.

• „Śmierć podmiotu”

  • podmiotowość ulega dezaktywacji, język jako twór bezosobowy.

• Postmodernizm a prawda

  • Prawda postrzegana jako rodzaj błędu, bez którego pewne istoty by nie przetrwały.

Filozofia Dialogu i Spotkania (Relacja Ja-Ty)

• Cel

  • Próba zbudowania nowego paradygmatu opartego na relacji Ja-Ty.

• Kluczowi myśliciele

  • Levinas, Martin Buber, Ebner, Rosenzweig, Tischner.

• Relacja Ja-Ty vs. Ja-To

  • Relacja Ja-Ty jest relacją etyczną, opartą na odpowiedzialności i transcendencji.

  • Relacja Ja-To traktuje drugiego jako przedmiot.

• Etyka jako filozofia pierwsza (Levinas)

  • Dobro jest „lepiej niż bycie”.

  • Dobro wyznacza prawa bytu, zwłaszcza prawa bytu ludzkiego.

• Doświadczenie drugiego człowieka

  • Jest źródłem doświadczenia dobra i zła.

• Asymetria relacji Ja-Ty (Levinas)

  • Oznacza, że jestem odpowiedzialny za drugiego, ale drugi nie jest odpowiedzialny za mnie, co powinno być bez wzajemności.

• Symetria relacji Ja-Ty (Buber)

  • Obejmuje wzajemną relację; „Bliźnich się spotyka, a nie konstruuje” (porównując Sartre'a do Levinas/Bubera).

• „Śladem Boga jest twarz drugiego człowieka” (Levinas)

  • Bezpośrednie doświadczenie drugiego człowieka ujawnia coś transcendentnego.

Metodologia Współczesna: Fenomenologia a Filozofia Analityczna

• Fenomenologia

  • Charakteryzuje się anty-naturalizmem metodologicznym.

• Filozofia analityczna

  • Zorientowana naturalistycznie, preferuje metodologiczny naturalizm.

Filozofia Umysłu

• Naturalizm materialistyczny

  • Oparta na fizykalizmie, materializmie redukcyjnym.

• Eliminizm

  • Quine i Churchland: Obiekty umysłowe (takie jak intencjonalność, samoświadomość, qualia) są iluzoryczne i powinny zostać usunięte z nauki.

• Dennett

  • Qualia (pierwszoosobowe stany mentalne) opisane jako iluzoryczne.

• Redukcja nieeliminacyjna

  • Materializm nieredukcyjny; sprowadzenie zjawiska do bardziej podstawowej przyczyny.

• Emergentyzm (Lac)

  • Z bardziej złożonych układów niższego rzędu wyłaniają się zjawiska wyższego rzędu (np. umysł), które nie są redukowalne do podłoża.

• Teorie identyczności (Smart, Sellars, Feigl)

  • Umysł jest częścią świata fizycznego, ale nie zawsze można go opisać w jednolitym języku fizycznym.

• Trzy światy Poppera

  • Światy: fizyczny, psychiczny, wytworów świadomości.

• Funkcjonalizm

  • Stany umysłowe są definiowane przez ich funkcje przyczynowe.