FILIPINO

Apat na k ng wika

Katangian -

Kahalagahan -

Kahulugan -

Kapangyarihan -

WIKANG PAMBANSA

1934: Dahil nga sa pagkakahiwa-hiwalay ng ating bansa sa iba't ibang pulo at sa dami ng wikang umiiral dito, naging isang paksang mainitang pinagtalunan, pinag-isipan, at tinalakay sa Kumbensiyong Konstitusyunal noong 1934 ang pagpili sa wikang ito. Marami sa mga delegado ang sumang-ayon sa panukalang isa sa mga umiiral na wika sa bansa ang dapat maging wikang pambansa subalit sinalungat ito ng mga maka-Ingles na naniniwalang higit na makabubuti sa mga Pilipino ang pagiging mahusay sa wikang Ingles. Subalit naging matatag ang grupong nagmamalasakit sa sariling wika. Iminungkahi ng grupo ni Lope K Santos na ang wikang pambansa ay dapat ibatay sa isa sa mga umiiral na wika sa Pilipinas. Ang mungkahing ito ay sinusugan ni Manuel L. Quezon na noo'y Pangulo ng Pamahalaang Komonwelt ng Pilipinas.

1935: Ang pagsusog na ito ni Pangulong Quezon ay nagbigay-daan sa probisyong pangwika na nakasaad sa Artikulo XIV, Seksiyon 3 ng Saligang Batas ng 1935 na nagsasabing:

1937: Noong Disyembre 30, 1937 ay iprinoklama ni Pangulong Manuel L. Quezon ang wikang Tagalog upang maging batayan ng Wikang Pambansa base sa rekomendasyon ng Surian sa bisa ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134. Magkakabisa ang kautusang ito pagkaraan ng dalawang taon.

1940: Dalawang taon matapos mapagtibay ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134, nagsimulang ituro ang wikang pambansa na batay sa Tagalog sa mga paaralang pampubliko at pribado.

1946: Nang ipagkaloob ng mga Amerikano ang ating kalayaan, sa Araw ng Pagsasarili ng Pilipinas noong Hulyo 4, 1946 ay ipinahayag ding ang mga wikang opisyal sa bansa ay Tagalog at Ingles sa bisa ng Batas Komonwelt Bilang 570

1959: Noong Agosto 13, 1959, pinalitan ang tawag sa wikang pambansa. Mula Tagalog ito ay naging Pilipino sa bisa ng Kautusang Pangkagawaran Blg. 7 na ipinalabas ni Jose E. Romero, ang Kalihim ng Edukasyon noon. Sa panahong ito'y higit na binigyang halaga at lumaganap ang paggamit ng wikang Pilipino. Ito ang wikang ginamit sa mga tanggapan, gusali, at mga dokumentong pampamahalaan tulad ng pasaporte, at iba pa, gayundin sa iba't ibang antas ng paaralan at sa mass media tulad ng diyaryo, telebisyon, radyo, magasin, at komiks. Sa kabila nito ay marami pa rin ang sumasalungat sa pagkakapili sa Tagalog bilang batayan ng wikang pambansa.

1972: Muling nagkaroon ng mainitang pagtatalo sa Kumbensiyong Konstitusyunal noong 1972 kaugnay ng usaping pangwika. Sa huli, ito ang mga naging probisyong pangwika sa Saligang Batas ng 1973, Artikulo XV, Seksiyon 3, blg. 2

1987: ay pinagtibay ng Komisyong Konstitusyunal na binuo ni dating Pangulong Cory Aquino ang implementasyon sa paggamit ng Wikang Filipino. Nakasaad sa Artikulo XIV, Seksiyon 6 ang probisyon tungkol sa wika na nagsasabing:

BARAYTI NG WIKA


1. Diyalekto / Dayalek Ang barayti ng wikang nalilikha ng dimensyong heograpiko. Ito ang wikang ginagamit sa isang partikular na rehiyon, lalawigan o pook, malaki man o maliit.

halimbawa: Tagalog, bakit? Batangas, bakit ga?


2. Idyolek Nakagawiang pamamaraan o estilo sa pagsasalita ng isang indibidwal o ng isang pangkat ng mga tao. Ang wikang tipikal/ pangkaraniwang ginagamit ng isang tao; ang personal na “wika” ng isang tao.

Halimbawa: Magandang gabi bayan! 2. Ang buhay ay weather weather lang.


3. Sosyolek Nakabatay ang pagkakaiba nito sa katayuan o istatus ng isang gumagamit ng wika sa lipunang kanyang ginagalawan. Barayting nabubuo batay sa dimensyong sosyal. Tinatawag din itong sosyal na barayti ng wika dahil nakabatay ito sa mga


HALIMBAWA: a. Wiz ko feel ang mga hombre ditech, day! (bakla) b. Oh my God, nakatabi ko kanina sa bio ang crush ko! Tapos nakasabay ko pa s'yang mag-lib! (estudyante) c. Kosa, malabo 'yang plano n'yong pagpuga. (preso)

BARAYTI NG WIKA.pptx


4. Etnolek Isang uri ng barayti ng wika na nadebelop mula sa salita ng mga etnolonggwistang grupo. Dahil sa pagkakaroon ng maraming pangkat etniko sumibol ang ibat ibang uri ng Etnolek. Ang mga salitang napapaloob sa etnolek ay ang mga salitang ginagamit ng mga mamamayan sa



4. Etnolek Isang uri ng barayti ng wika na nadebelop mula sa salita ng mga etnolonggwistang grupo. Dahil sa pagkakaroon ng maraming pangkat etniko sumibol ang ibat ibang uri ng Etnolek. Ang mga salitang napapaloob sa etnolek ay ang mga salitang ginagamit ng mga mamamayan sa

HALIMBAWA : Vakuul salitang Ivatan na tumutukoy sa kanilang panakip sa ulo Palangg a Iniirog sa salitang Cebuano Solutan tumutukoy sa pinuno ng isang komunidad o kaharian sa salitang Meranaw; Sultan Munsal a tawag sa isang uri ng tradisyonal na sayaw ng mga Ifugao Banas tumutukoy sa mainit na pakiramdam o pagkabalisa sa wika ng mga Tagalog Batuk isang uri o paraan ng paglalagay ng tradisyonal na marka sa katawan mula sa Kalinga Adlaw salitang Visaya na tumutukoy sa araw, panibagong

5. Ekolek Barayti ng wika na kadalasang ginagamit sa loob ng ating tahanan. Ito ang mga salitang madalas na namumutawi sa bibig ng mga bata at mga nakatatanda, malimit itong ginagamit sa pang araw-araw na

HALIMBAWA: Nanay – mom – inay – nanay – mudra – mamshie bunso – baby – beh banyo – palikuran – kubeta – CR Parusa – palo – sinturunin – pingutin – hatawin kain- am-am – papa – lantak Lababo – batalan – hugasan – urungan

6. Jargon Ang jargon ay baryasyon o barayti ng wika na tinatawag din bilang natatanging bokabularyo ng isang partikular na pangkat na gawain o propesyon. Dahil sa jargon, mas napapadali ang paggawa o pagtatrabaho ng mga propesyonal sa kanilang kinabibilangang propesyon, trabaho,

HALIMBAWA: Batas o Ligal na Usapin Defendant Custody Hearing Evidence Execute Summon Legal office Dismissal Science/Agham / Siyensiya Bacteria Cells Fungus Seismology Tropical storm Magnitude Geology Sports Offense Defense Coach Injury Love Track Goal Slam dunk

7. Pidgin Ito ay barayti ng wika na walang pormal na estraktura. Ito ay binansagang “nobody’s native language” ng mga dayuhan. Ito ay ginagamit ng dalawang indibidwal na nag uusap na may dalawa ring magkaibang wika. Sila ay walang komong wikang ginagamit. Umaasa lamang sila sa mga “make-shift” na

HALIMBAWA: Kayo bili alak akin. Ikaw wag upo d’yan. Para di ako lugi. Suki, ikaw bili akin ako bigay diskawnt. Ikaw aral buti para ikaw kuha taas grado.

8. Creole Mga barayti ng wika na nadebelop dahil sa mga pinaghalo-halong salita ng indibidwal, mula sa magkaibang lugar hanggang sa ito ay naging pangunahing wika ng partikular na lugar. Ito ay pinaghalong iba’t ibang

HALIMBAWA: Chavacano – Ito ay isa sa mga wikang sinasalita sa Pilipinas, lalo na ang mga taga-Zamboanga at ilang bahagi ng Cavite, Davao, Maynila, at Basilan. Ito ay halong Kastila at wikang Bisaya. Ang salitang Chavacano ay nangangahulugan mismo ng

HALIMBAWA: CHAVACANO ENGLISH SPANISH “Bienvenidos!” “Muchisimas Gracias” “Buenas Dias; Buenas Tardes; Buenas Noches” “Ta ama iyo contigo” “Bonita/Bonito oste” Welcome Thank you very much. Good morning; Good afternoon; Good evening. I love you You are beautiful; handsome. Take care. Bienvenidas / bienvenidos Muchísimas gracias Buenos dias; Buenas tardes; Buenas noches. te quiero Eres Hermosa Cuídate

GAMIT NG WIKA SA LIPUNAN ( MAK HALLIDAY)

Instrumental -

Regulatoryo

Interaksiyonal

Personal

Heuristiko

Impormatibo