2.9 Modellen voor beleidsbepaling

Centrale banken hebben de taak om prijzen stabiel te houden.
Ze beïnvloeden de maatschappelijke geldhoeveelheid via rente en het opkopen van staatsobligaties.
Centrale banken gebruiken modellen om beslissingen te nemen over hun monetair beleid.
Economie is geen exacte wetenschap; beslissingen vereisen een combinatie van gedachte-experimenten, formules en inzicht.
Het leggen van verbanden en vooruitkijken is cruciaal.
Modellen zijn hulpmiddelen, maar mogen niet de leidraad zijn van het beleid.
Modellen zijn gebaseerd op een eenzijdige visie op de economie en wiskundige principes.
Er is te weinig discussie over het belang en de bruikbaarheid van deze modellen.

Grafieken tonen aan dat de inflatieverwachtingen van centrale bankiers vaak niet overeenkomen met de daadwerkelijke inflatie.
Voorbeeld 1 (2013-2018): De Europese Centrale Bank (ECB) verwachtte steeds dat de inflatie terug zou keren naar 2%, maar dit gebeurde niet.
Voorbeeld 2 (Sinds 2020): De inflatie in de eurozone liep op, maar de ECB bleef verwachten dat deze terug zou keren naar 2%.
In september 2021 werd verwacht dat de inflatie in Q1 2022 op 2% zou staan, maar deze was ongeveer 5% (een verschil van 3%).

Centrale banken bepalen hun beleidsrente aan de hand van wiskundige modellen.
Drie modellen:
- R-ster (neutrale of natuurlijke rente)
- NeyRO (Non-accelerating Inflation Rate of Unemployment)
- Output Gap
Centrale bankiers proberen de toekomst te voorspellen om daarop te kunnen inspelen.
Ze gebruiken variabelen die vaak geschat moeten worden.

De reële evenwichtsrentestand die de economie op de lange termijn in evenwicht houdt.
De R-ster meet of de centrale bank de economie stimuleert of afremt.
Als de reële rente onder de R-ster ligt, stimuleert de ECB de economie.
Als de rente hoger is dan de R-ster, wordt de economische groei afgeremd.
Als de rente gelijk is aan de R-ster, is er evenwicht.
Voorbeeld: Als de ECB de rente verhoogt om de economische groei af te remmen, maar de evenwichtsrente daalt, hoeft de rente minder hard verhoogd te worden.
De ECB kijkt naar de verhouding van inflatie op jaarbasis ten opzichte van de rentestand aan het einde van het jaar.
Rekvoorbeeld: Rente is 2%, inflatie is 6%. De officiële rentestand is 2% - 6% = -4%.
Als dit lager is dan de geschatte R-ster, moet de rente verder omhoog.
De R-ster en de inflatie moeten beide geschat worden.
Schattingen van de R-ster in de VS kunnen variëren met 8%.
Voorbeeld: Bij 6% inflatie en 2% rente (-4% officieel):
- Bij een R-ster van -8% moet de ECB 4% harder stimuleren.
- Bij een R-ster van 0% moet de ECB 4% minder hard stimuleren.
De inflatie binnen de eurozone varieert per land. In september 2022 was de algemene Harmonized Index of Consumer Prices (hCPI) 9.9%, maar in Frankrijk 6.9% en in Nederland 24.2%.
De R-ster verandert door het handelen van de centrale bank, gebaseerd op eigen schattingen.

Heeft te maken met werkloosheid en inflatie.
Er is altijd een natuurlijke werkloosheid (frictie, seizoen, structureel).
NeyRO geeft het punt van werkloosheid aan waarop de inflatie stabiel blijft.
Centrale banken proberen de werkloosheid terug te brengen naar de NeyRO.
De prijs van geld moet zo afgesteld worden dat NeyRO precies op dat niveau uitkomt.
Als de werkloosheid boven de NeyRO ligt, is er lage inflatie of deflatie.
Als de werkloosheid onder de NeyRO ligt, ontstaat er inflatie.
Het evenwichtsniveau van de werkloosheid is een theoretisch concept en moet geschat worden.
In de VS is het verschil ongeveer 2%, wat kan leiden tot miljoenen Amerikanen zonder werk.
Grafiek laat zien dat de reële werkloosheid oploopt tussen 1973 en 1999, terwijl de schatting van de NeyRO een behoorlijke standaardafwijking heeft.
Er is discussie over de theorie dat hogere werkloosheid zorgt voor lagere loonstijgingen en deflatie.
Technologische ontwikkelingen of klimaatverandering kunnen leiden tot hogere structurele of seizoenswerkloosheid.

Meet de conjunctuurstand van de economie.
Laat zien hoe hard de economie groeit en hoeveel harder deze kan groeien zonder te snel of te langzaam te groeien.
Het verschil tussen wat de economie nu creëert en wat ze in een ideale wereld zou kunnen creëren.
Meet hoe dicht de reële economie bij het ideale scenario is van evenwichtige activiteit.
Bij te veel of te weinig output ontstaat een gap.
Positieve output gap: vraag groter dan capaciteit, hogere inflatie, lagere werkloosheid.
Negatieve output gap: lage vraag, overschot aan producten, lagere inflatie, hogere werkloosheid.
$Groei\ economie = y$
$Houdbare\ economische\ groei = y^*$
Als $y^*$ > y, moet de groei aangejaagd worden en kan de rente omlaag.
Als $y^*$ < y, moet de groei vertraagd worden en moet de rente omhoog.
De Output gap moet geschat worden. Dit begint bij de huidige groei van de economie.
De economische groei over een bepaalde periode wordt vaak bijgesteld.
Diverse instituten berekenen de groei binnen een bepaalde periode en komen soms tot andere inzichten.
De ideale houdbare economische groei is lastig te schatten.
De potentiële output van de economie kan niet rechtstreeks gemeten worden, alleen ingeschat.
Onderzoek heeft aangetoond dat de Output gap misschien beïnvloed wordt door de inflatie.
Stagflatie (economische neergang en hoge inflatie) is niet in lijn met de Output gap.

Geen van de modellen houdt rekening met schuld of geldhoeveelheid.
Geldcreatie heeft een directe invloed op de inflatie.
Centrale banken zijn afhankelijk van veel variabelen en discutabele modellen.
De modellen berusten op een hoge mate van vingerspitzengefühl.
De centrale bank maakt haar monetair beleid op basis van deze modellen, economische theorie en visie.

Inflatie en economische groei kunnen nooit met zekerheid voorspeld worden.
Alles wat de centrale bank doet, heeft invloed op eerdere voorspellingen.
Beslissingen kunnen pas achteraf beoordeeld worden.
In een perfecte situatie zou de economische groei overeenkomen met de capaciteit, de werkloosheid laag zijn en de rente gelijk zijn aan een neutrale rente.
De kans dat dit ooit gebeurt, is nihil.