Kasaysayan ng Ekonomiks at Ekonomiya ng Pilipinas

Mga Batayan ng Ekonomiks sa Kanluran

• Pinagmulan ng Pag-aaral

  • Nagsimula sa rehiyong Mediterranean, partikular sa Greece.

• Xenophon ng Athens

  • Akda: Oeconomicus (pamamahala ng kabahayan)
  • Binigyang-diin ang maayos na paggamit at pamamahala ng yaman ng sambahayan (household management).

• Plato

  • Tinutukan ang konsepto ng kabutihang panlahat—ang mga bagay ay kailangang "napararami at napapakikinabangan" ng higit na nakararami.
  • Ipinunto na ang katarungan at kaayusan sa lipunan ay kundisyon sa pag-unlad.

• Aristotle

  • Nanawag ng balanseng produksyon at matalinong paggamit ng likas-yaman.
  • Nilinaw ang pagkakaiba ng:
  • Oikonomia – pagpa-pamahala ng yaman para sa sambayanan.
  • Chrematistics – pag-iipon ng yaman para sa pansariling kapakinabangan.
  • Binalaan ang labis na paghahangad ng tubo na lumalayo sa kabutihang panlahat.

• Paglipat: Pyudalismo ➜ Kapitalismo

  • Pyudalismo: Sistemang nakasentro sa lupa at kapangyarihan ng may-ari (panginoong maylupa).
  • Pag-usbong ng industriya noong $1600\text{s}$ ➜ paghina ng pyudalismo.
  • Kapitalismo: Pribadong sektor ang nagpapatakbo ng produksyon at kalakalan para sa kita.

• Physiocracy

  • Francis Quesnay – "Ama ng Physiocracy"
  • Tesis: Agrikultura ang tanging tunay na pinagmumulan ng yaman.
  • Circular-flow model: nagpapakita ng paikot na daloy ng kita sa agrikultura, paggawa, at gastusin ng estado.

• Klasikal na Ekonomiks

  • Adam Smith – "Ama ng Makabagong Ekonomiks"
  • Akda: The Wealth of Nations (1776)
  • Konsepto ng "invisible hand": awtomatikong nag-uugnay ng sariling-interes sa kabutihang panlahat sa pamamagitan ng kompetisyon.
  • Division of labor: paghihiwa-hiwalay ng gawain upang mapahusay ang produktibidad.
  • Itinampok ang mahalagang papel ng malayang merkado at kompetisyon.

Kasaysayan ng Ekonomiya ng Pilipinas

Bago Dumating ang Espanyol

• Maunlad na ekonomiya ng ninuno:
  • Sistemang barter
  • Masiglang agrikultura
  • Kalakalan sa mga Tsino, Arabe, Bumbay, at Malay.
• Chao Ju-Kua (Tsino, ika-12 siglo): nag-ulat ng malawak na kalakalang panloob at panlabas ng mga Pilipino.

Panahon ng Espanyol (1565-1898)

• Kabuuang katangian

  • Espanyol ang namahala sa lahat ng aspekto ng ekonomiya; ginawa ang Maynila bilang sentro ng kalakalan.
  • Dinala ang mga produktong galing Espanya at Mexico.

• Kalakalang Galyon (1565-1815)

  • Batas ni Haring Felipe: Isang barko taon-taon mula Maynila patungong Acapulco na may limitasyong $250\,000$ pesos.
  • Reklamo ng mga mangangalakal sa Espanya noong $1605$ ➜ paghihigpit.
  • Huling barkong galyon: Setyembre 14, 1815.
  • Bunga:
  • Pagwawalang-bahala sa pag-unlad ng minahan at agrikultura.
  • Pag-alis ng trabaho sa probinsya; iilang mangangalakal ang yumaman.
  • Nabuksan ang ugnayan ng Pilipinas sa Amerika; dumami ang dayuhang produkto.

• Real Compañía de Filipinas

  • Itinatag upang paunlarin ang kalakalan ng Espanya sa Asya at palawakin ang komersyo ng Pilipinas.

• Sociedad Económica de Amigos del País (1780)

  • Itinatag ni Gob. Hen. José Basco y Vargas; layuning pasiglahin ang agrikultura at industriya ng seda.
  • Tuluyang nabuwag nang sakupin ng U.S.A. ang arkipelago.

• Obras Pías

  • Kapisanang nagtipon ng pondo mula sa mayayaman upang pautangin o tulungan ang nangangailangan.

• Pagtingin ni Jean Mallat (French writer)

  • Napansin ang kakulangan ng reporma; nanatiling di-maunlad ang mga industriya.

Panahon ng Amerikano (1898-1946)

• Layunin ng U.S.A.: kontrol sa komersyo at pagtuturo ng demokrasya.

• Malayang Kalakalan

  • Payne–Aldrich Tariff Act (1909): Libreng pagpasok ng produktong Amerikano sa Pilipinas, walang taripa/kota.
  • Underwood–Simmons Tariff Act (1913): Inalis ang limitasyon sa pag-export ng produkto ng Pilipinas patungong U.S.
  • Tydings–McDuffie Act (1934): Landas tungo sa kasarinlan; pagtatatag ng Pamahalaang Komonwelt habang nakaantabay ang kalayaan.

Malayang Pilipinas: Mga Pangulo at Patakarang Pang-ekonomiya (1946-2022)

Manuel Roxas (1946–1948)

• Muling ipatayo ang ekonomiya pagkalipas ng World War II.
• Bell Trade Act at Philippine Trade Act: kalakala’t ugnayang pabor sa U.S.
• Rehabilitation and Finance Corporation (War Damage Act): pautang + ayuda.
• Parity Rights: Pantay na karapatan ng U.S. at PH sa likas-yaman; kontrol ng dayuhan sa kritikal na industriya (pagmimina, inumin, atbp.).
• Sistema ng tenant farming: $70\%$ ani sa may-ari, $30\%$ sa magsasaka.

Elpidio Quirino (1948–1953)

• "Ama ng Industriyang Pilipino"; nilabanan ang kahirapan at deficit.
• PACSA: Aksiyon para sa pagpapagaan ng buhay ng mahihirap.
• Labor Management Advisory Board: lunas sa hinaing manggagawa.
• Minimum Wage Law: itinatag ang sahod-basal.
• Import Control Law: Binigyang-kapangyarihan ang Bangko Sentral upang protektahan ang lokal na produkto.
• PEFTOK: Pakikidigma sa Korea laban sa komunismo.
• EDCOR: Nag-alok ng lupa kapalit ng pagsuko ng rebelde.

Ramon Magsaysay (1954–1957)

• "Kampeon ng Masa"; pinaigting ang repormang pansakahan.
• Land Reform Act: paglutas sa alitan ng magsasaka at panginoong maylupa.
• FACOMA & ACCFA: kooperatiba at pagpapautang para sa magsasaka.
• NRRA: pamamahagi ng lupa.
• Laurel–Langley Agreement: dahan-dahang pag-alis ng malayang kalakalan PH–U.S.
• Reparation Agreement: bahaging kabayaran ng Japan sa pinsalang pang-gera.
• Social Security Act (SSS, 1954): benepisyo sa manggagawang pribado.
• Programa sa baryo: poso, patubig, makabagong binhi (masagana).

Carlos Garcia (1957–1961)

• "Filipino First Policy": priyoridad ang lupa, puhunan, at pamamahala ng Pilipino.
• Retail Nationalization Trade Act: Pilipinisasyon ng retail sector.
• NAMARCO: suplay ng murang paninda sa maliliit na negosyanteng Pilipino.
• Austerity Program: paggasta nang matalino; pagbabawas ng luho ng pamahalaan.
• Pag-iksi ng Military Bases Agreement ng $25$ taon.

Diosdado Macapagal (1961–1965)

• Dekontrol sa foreign exchange; devaluation ng piso.
• Agricultural Land Reform Code: pag-alis ng pagkaalipin sa utang; pagbibigay ng karapatan sa lupa.
• Rural Health Law & pagpapatupad ng Minimum Wage sa kanayunan.
• Paglipat ng Araw ng Kalayaan mula Hunyo $4$ ➜ Hunyo $12$.
• MAPHILINDO: panukalang konfederasyon ng Malaysia, Pilipinas at Indonesia.
• Epekto: malaking deficit sa balanse ng bayarin; pagbagal ng export growth.

Ferdinand Marcos (1966–1986)

• Reporma sa Lupa: kalsada, tulay, rehabilitasyon ng PNR.
• Green Revolution: paghikayat na magtanim sa bakuran; paggamit ng "miracle rice" na higit $100$ kaban/ha.
• Agricultural Credit: pagpapautang sa magsasaka (detalye sa susunod na lektura).

Mahahalagang Konsepto at Ugnayan

• Ugnayan ng pilosopiyang Kanluranin at pagsulong ng ekonomiya ng Pilipinas: mula sa konsepto ng kabutihang panlahat, physiocracy, at klasikong merkado tungo sa modernong patakarang pang-estado.
• Patuloy na tensiyon: kontrol ng dayuhan vs. pambansang industriyalisasyon (Filipino First, parity rights, taripa).
• Reporma sa lupa bilang paulit-ulit na tema—sumasaklaw mula Roxas hanggang Marcos—palatandaan ng estruktural na isyung agraryo.
• Mga tariff act ng U.S.A. (Payne–Aldrich, Underwood–Simmons) ➜ ekonomiyang isang-panig (export ng hilaw na materyal, import ng yaring produkto).
• Mga krusyal na estadistika:
  • Limitasyon sa galyon: $250\,000$ pesos/taon.
  • Lease ng base militar: $99$ taon (binawasan ng $25$ taon, 1967).
  • Hati ng ani sa tenant farming: $70{:}30$ (may-ari:magsasaka).

Ilang Mga Halimbawa at Impluwensiya

• Invisible hand ni Smith: maihahambing sa modernong pamilihan sa Divisoria kung saan libo-libong indibidwal na nagtitinda ang nagsasaayos ng presyo nang walang sentral na utos.
• Green Revolution: kuwento ng magsasakang nagpalit mula sa tradisyunal na palay ➜ miracle rice at tumaas sa mahigit $110$ kaban/ha, ngunit nalubog sa utang dahil sa pataba at irigasyon—ipinapakita ang kahalagahan ng suportang pampinansyal (credit) at extension services.
• Filipino First Policy: halimbawa ang pag-usad ng mga kooperatibang sari-sari store sa probinsya na nakalaban sa dayuhang chain.

Etikal at Praktikal na Implikasyon

• Konsentrasyon ng lupa (mula galyon trade hanggang tenant farming) ➜ historikal na ugat ng hindi pagkakapantay-pantay.
• Debateng etikal sa chrematistics ni Aristotle kumpara sa modernong kapitalismo: hanggang saan ang "makatarungang tubo"?
• Pagkiling sa dayuhang interes (Bell Trade, Parity Rights) vs. pambansang soberanya.
• Reporma sa lupa at minimum wage: hakbang tungo sa katarungang panlipunan.

Mabilisang Balik-Aral (Flash Points)

• $\textbf{Physiocracy}$ — agrikultura = yaman (Quesnay).
• $1776$ — Wealth of Nations (Adam Smith).
• $1565\text{–}1815$ — Kalakalang Galyon, limitasyong $250\,000$ pesos.
• $1909\,/\,1913$ — Payne–Aldrich at Underwood–Simmons Tariff Acts.
• $1946$ — Kalayaan + Bell Trade Act.
• "Filipino First" = Garcia; "Kampeon ng Masa" = Magsaysay.
• Green Revolution = Marcos, miracle rice > $100$ kaban/ha.

Tip: I-link ang bawat petsa sa "bakit mahalaga" ​(e.g. 1909 tariff = pag-akit ng import; 1961 decontrol = paglobo ng deficit) upang mas madaling matandaan sa pagsusulit.