Filipino 8: Panitikan sa Panahon ng Propaganda at Himagsikan

Panimulang Panalangin (Huwebes)

• Panalangin kay San Miguel Arkanghel
  • "San Miguel Arkanghel, ampunin mo po kami sa labanan at maging bantay ka nawa po namin sa kalupitan at sa mga silo ng demonyo. Sugpuin nawa siya ng Diyos, na ipinagmamakaawa namin sa iyo, at ikaw, Prinsipe ng mga Hukbo sa Langit, sa kapangyarihan ng Diyos, ibulid mo sa kailaliman ng impiyerno, si Satanas at ang lahat ng malulupit na espiritu, na gumagala sa sanlibutan at nagpapahamak sa mga kaluluwa. Amen."
  • "Maria, ipinaglihing walang bahid-sala, ipanalangin mo kami."

Konteksto ng Pananakop ng mga Espanyol sa Pilipinas

• Panahon ng Pananakop: Ang Pilipinas ay sinakop ng mga Espanyol simula noong taong $1565$ hanggang $1898$.
• Tagal ng Pananakop: Ang pamamahala ng mga Espanyol sa bansa ay tumagal ng $333$ na taon.

Panahon ng Kilusang Propaganda (1872–1892)

• Kahulugan ng Propaganda: Ito ay isang kilusang naglalayong magsulot ng mga reporma sa pamamagitan ng mapayapang pamamaraan gaya ng pagsulat sa pahayagan, paglilimbag ng mga aklat, at paghahatid ng mga talumpati.
• Mga Layunin ng Kilusan:
  • Pagkakaroon ng pantay na pagtingin ng mga Espanyol sa mga Pilipino.
  • Pagkakaroon ng kalayaan sa pamamahayag, pagtitipon, at pagpapatupad ng batas.
  • Pagpapaalis o pagpapawala sa sistemang Polo y Servicio (sapilitang pagtatrabaho).
• Mga Pangunahing Propagandista:
  • Jose Rizal: Ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo.
  • Graciano Lopez Jaena: Isinulat ang "Fray Botod," isang satirikal na sanaysay o talumpati na nagsisiwalat ng pang-aabuso ng mga prayle. Ang karakter na si "Botod" ay hango sa salitang Hiligaynon na ang ibig sabihin ay "bundat," na sumisimbolo sa pagiging sakim sa pera at mapang-abuso ng mga prayle.
  • Marcelo H. del Pilar: Nagtatag ng Diyaryong Tagalog na nagsilbing instrumento sa pagbubunyag ng maling pamamalakad ng mga Espanyol.
• Opisyal na Pahayagan: Ang La Solidaridad ang siyang nagsilbing opisyal na pahayagan ng Kilusang Propaganda kung saan nagsulat ang mga propagandista.

Panahon ng Himagsikan (1896–1898)

• Katangian ng Himagsikan: Itinuturing itong isang madugong yugto sa kasaysayan ng Pilipinas. Ito ay ang tahasang pag-aalsa ng mga Pilipino laban sa pananakop ng mga Espanyol.
• Andres Bonifacio: Siya ang kinikilalang nagtatag ng KKK (Kataastaasan, Kagalanggalangang Katipunan ng mga Anak ng Bayan).
• Sigaw sa Pugad Lawin: Isang mahalagang bahagi ng himagsikan kung saan pinunit ng mga Katipunero ang kanilang mga sedula bilang simbolo ng pagwawakas ng pagsunod sa pamahalaang Espanyol.

Mga Pang-aabuso ng mga Espanyol sa mga Pilipino

• Pang-aagaw sa mga lupain at pangkalahatang kabuhayan ng mga Pilipino.
• Polo y Servicio o ang sapilitang pagtatrabaho ng mga kalalakihang Pilipino.
• Mabigat na pagpataw ng buwis sa mga mamamayan.
• Pang-aabuso ng mga prayle sa kanilang taglay na kapangyarihan.
• Pangungutya at pagtawag sa mga Pilipino bilang mga "Indio."

Panitikan sa Panahon ng Propaganda at Himagsikan

• Tema at Katangian:
  • Maalab na Nasyonalismo: Ang mga akda ay sadyang isinulat upang mag-udyok ng pagmamahal sa bayan at pukawin ang damdamin sa paglaban sa pang-aapi.
  • Tahasang Panunuligi: Paggamit ng mga polyeto (pamphlet), mga pahayagan (gaya ng Kalayaan), at mga tula upang ilantad ang kalupitan ng mga dayuhan.
• Ang Tula bilang Sandata: Sa panahong ito, ang tula ay hindi lamang itinuturing na sining kundi isang mahalagang sandata sa pakikibaka.
• Mga Anyo ng Tula:
  • Tradisyunal na Taludturan: May sinusunod na tiyak na pamantayan o sukat at tugma.
  • Malayang Taludturan: Walang sinusunod na anumang patakaran o estandard na istruktura.

Pagsusuri sa "Pag-ibig sa Tinubuang Lupa" ni Andres Bonifacio

• Layunin ng Tula:
  • Gisingin ang makabansang damdamin ng mga Pilipino.
  • Ipamulat sa madla ang mga pang-aabusong ginagawa ng mga Espanyol.
  • Ipakita ang pinakadakilang uri ng pag-ibig, na walang iba kundi ang pag-ibig sa sariling bayan.

Eupemistikong Pahayag

• Kahulugan: Ito ay mga matatalinhagang pahayag na ginagamit bilang pampalubag-loob upang maging malumanay, maganda, at hindi masama sa pandinig o paningin ang isang pangungusap.
• Mga Halimbawa at Kahulugan:
  • Huling habilin: Huling hiling na partikular na bagay dahil malapit na ang kamatayan.
  • Pantay na ang mga paa: Patay na.
  • Hikahos sa buhay: Mahirap o nakararanas ng hirap sa pinansyal na aspekto.
  • Balingkinitan: Payat ang katawan.
  • Tinawag ng kalikasan: Nadudumi.
  • Lumulusog: Isang malumanay na tawag para sa taong mataba.
  • Kasambahay: Tawag para sa katulong.
  • Ibaon sa hukay: Kalimutan na ang isang bagay o pangyayari.
  • Malikot ang kamay: Magnanakaw.
  • Halang ang bituka: Masamang tao.
• Mga Eupemismo sa Tulang "Pag-ibig sa Tinubuang Lupa":
  • Lunong katawan: Nanghihina o pagod na katawan.
  • Inang Bayan: Tumutukoy sa sariling bansa, ang Pilipinas.
  • Kastilang hamak: Tumutukoy sa mga mapang-api at abusadong mga opisyal at prayleng Kastila.

Mga Gawain sa Libro ng Filipino

• Pahina 3: Gawain A at B
• Pahina 4: Gawain C
• Pahina 9: Gawain A
• Pahina 10: Gawain B at C