Kolokwium (1).docx

Page 5:

Samokontrola emocjonalna

  • Relatywnie stała właściwość osobowości

  • Decyduje o częstości i natężeniu przeżyć emocjonalnych, myśli i zachowań z nimi związanych

  • Czynności samokontroli (reakcje) - zachowanie zgodne ze standardami społecznymi

  • Procesy samokontroli (mechanizmy) - reakcje inicjowane przez podmiot, osiąganie zbieżności między zachowaniami emocjonalnymi a standardami wewnętrznymi lub zewnętrznymi

  • Procesy samokontroli na trzech poziomach:

    • Recepcja informacji - dążenie i unikanie bodźców

    • Procesy Intrapsychiczne - poznawcze operacje na informacjach

    • Działania związane z ekspresją stanów emocjonalnych - reguły okazywania emocji w różnych sytuacjach

  • Samokontrola może dotyczyć unikania lub poszukiwania sytuacji związanych z emocjami

  • Dotyczy ujawniania emocji, ich ekspresji i działań związanych z uruchamianiem programów zachowań

  • Samokontrola dotyczy subiektywnego doświadczania emocji, fizjologicznych komponentów emocji, ekspresji emocji i zachowań emocjonalnych

  • Reguły okazywania opierają się na założeniu, że osoby dorosłe są świadome sposobu, w jaki ich zachowanie jest postrzegane i interpretowane przez innych

  • Sterowanie w��asnym zachowaniem w celu wywołania pozytywnego odbioru u innych

  • Środowisko społeczne odgrywa rolę w rozwoju samokontroli emocji

  • Poprawianie nastroju poprzez poszukiwanie dystraktorów i aktywności interpersonalnych

Page 6:

Przeważnie optymalne i negatywne stany nastroju

  • Optymalne stany związane z niskim napięciem i wysoką energią

  • Negatywne stany związane z wysokim napięciem i niską energią

  • Kobiety preferują metody pasywne, mężczyźni metody aktywne i bezpośrednią redukcję napięcia

  • Zaburzenia nastroju częściej występują u kobiet

  • Styl poznawczy odnosi się do preferencji w funkcjonowaniu poznawczym

  • Refleksyjność-Impulsywność to wymiar wprowadzony przez Jerome'a Kagana

  • Impulsywność to tendencja do szybkiego udzielania odpowiedzi i popełniania błędów

  • Refleksyjność to tendencja do długiego namysłu i popełniania niewielu błędów

  • Psychologiczne znaczenie refleksyjności/impulsywności: kontrola funkcjonowania poznawczego, definiowanie kompetencji poznawczych, tolerancja na odroczenie wzmocnienia, tolerancja ryzyka poznawczego, strategia poszukiwania informacji

  • Geneza refleksyjności/impulsywności: osobowościowe uwarunkowania, potrzeba osiągnięć, różnice międzykulturowe, stres społeczno-ekonomiczny, czynniki biologiczne

Page 7:

Zależność-niezależność od pola (Herman Witkin)

  • Określa stopień, w jakim spostrzeganie determinowane jest przez ogólną organizację pola percepcyjnego.

  • Zależność od pola (styl całościowy) – tendencja do spostrzegania globalnego

    • Przełamywanie zastanej organizacji pola percepcyjnego

    • Wyodrębnianie poszczególnych części i spostrzeganie ich jako względnie niezależnych od całości.

  • Geneza zależności/niezależności od pola

    • Poznawczy komponent szerszego wymiaru osobowości

    • Środowiskowe – wychowawcze czynniki

    • Biologiczne

Abstrakcyjność-konkretność (Kurt Goldstein i Martin Scheerer)

  • Określa preferencje dotyczące poziomu ogólności stosowanych kategorii poznawczych.

  • Konkretność – wyobrażeniowy styl poznawczy

  • Abstrakcyjność – pojęciowy styl poznawczy

Poznawcze teorie motywacji

  • Badania przeprowadzone w latach 50

  • Brak stymulacji przenoszącej informacje jest stanem negatywnym dla organizmów wyższych.

  • Konsekwencje deprywacji sensorycznej

    • Zaburzenia percepcji, procesów myślowych, zaburzenia pamięci, przeżywanie halucynacji, silne lęki

  • Dostarczanie stymulacji może być w pewnych warunkach wzmocnieniem, a więc stanem pozytywnym

  • Zachowania eksploracyjne uruchamiane są przez cechy informacji jak nowość, zmiana, dziwność, niezgodność, złożoność.

  • Konflikt poznawczy na wejściu jest czynnikiem negatywnym, zakłócającym normalne funkcjonowanie człowieka, które uruchamia motywację.

  • Konflikt wywołuje pobudzenie wymagające redukcji.

  • Koncepcja dysonansu poznawczego

    • Ludzie gromadzą dane poznawcze, które stanowią jakiś fragment całej wiedzy

    • Wynikiem porównania danych poznawczych może być ustalenie jednej z trzech relacji między nimi (konsonans, dysonans lub brak związku)

    • Konsonans – pojawia się wtedy gdy z treści jednego z nich wynika treść drugiego (stan pozytywny)

    • Dysonans – pojawia się wtedy gdy z treści jednego z nich wynika zaprzeczenie drugiego

    • Wielkość dysonansu/konsonansu – zakłada, że dysonans lub konsonans jest tym większy, im ważniejsze są dane poznawcze pozostające w związku ze sobą

    • Dysonans występuje tylko wtedy, gdy zachodzi relacja wykluczania między elementami poznawczymi, nie zachodzi zaś, gdy elementy choć niezgodne, nie są ze sobą sprzeczne.

    • Dysonans jest stanem przykrym, uruchamiającym działania zmierzające do usunięcia sprzeczności.

    • Sposoby redukowania dysonansu to operacje poznawcze np. zmiana treści jednego z elementów.

    • Redukcja dysonansu może być uzależniona od zakotwiczenia elementów poznawczych w rzeczywistości – dane poznawcze mogą opierać się zmianie.

    • Najważniejsze poznawcze mechanizmy motywacyjne wiążą się z takimi zjawiskami jak ciekawość poznawcza, oczekiwania, aspiracje.

    • Wymienia się dwa rodzaje wyobrażeń stanów pożądanych: marzenia, aspiracje.

    • Aspiracje uruchamiają motywację wtedy gdy dotyczy to sytuacji sprawnościowych w których wynik zależy od wykonania określonych działań.

    • Gdy wyobrażenia zostaną przekształcone w cele działania.

    • W przeciwnym razie, marzenia zamieniają się na przejawy nierealistycznego optymizmu.

    • Niezgodność poznawcza (pojęcie różnorodne, wyróżnia się trzy rodzaje)

    • Inteligencja – zdolność do poprawnego rozwiązywania problemów oraz rozumienia i uczenia się złożonego materiału.

    • Zasadniczym aspektem inteligencji jest zdolność przystosowania się do środowiska.

    • Iloraz inteligencji – wynik osiągany w teście inteligencji.

Page 9:

  • Współcześnie inteligencja jest określana jako zdolność umysłowa lub grupa zdolności.

    • Zdolności potencjalne określają, do czego człowiek byłby zdolny, gdyby spełnione zostały optymalne warunki jego rozwoju.

    • Zdolności rzeczywiście przejawiane odpowiadają temu, do czego człowiek jest faktycznie zdolny, jeśli spełnione są optymalne warunki ekspresji jego możliwości.

  • Cattel i Horn twierdzą, że ludzie mają dwie rodzaje inteligencji:

    • Inteligencja skrystalizowana, która kształtuje się wraz z rozwijaniem biegłości w jakiejś dziedzinie.

    • Inteligencja płynna, która jest stosunkowo nieokreśloną zdolnością wypracowania nowych rozwiązań.

  • Gardner stworzył teorię wielu inteligencji, w której wyróżnił 8 typów inteligencji.

    • Inteligencja językowa

    • Inteligencja przestrzenna

    • Inteligencja muzyczna

    • Inteligencja logiczno-matematyczna

    • Inteligencja cielesno-kinestetyczna

    • Inteligencja intrapersonalna

    • Inteligencja interpersonalna

    • Inteligencja przyrodnicza

    • Gardner zasugerował również istnienie inteligencji egzystencjonalnej.

  • Sternberg wskazuje, że istnieją tylko trzy typy inteligencji:

    • Inteligencja analityczna

    • Inteligencja praktyczna

    • Inteligencja twórcza

  • Salovey i Mayer definiują inteligencję emocjonalną jako zdolność rozumienia i skutecznego regulowania emocji, opartą na znajomości własnych emocji, panowaniu nad nimi, automotywacji i rozpoznawaniu emocji innych osób.

Page 10:

  • Inteligencja emocjonalna obejmuje również podtrzymywanie relacji z innymi.

  • Sternberg proponuje model myślenia przez analogię, który obejmuje kodowanie składników analogii, wnioskowanie o relacjach między nimi, umiejscowienie trzeciego składnika w logicznej strukturze analogii, wykorzystanie wiedzy o strukturze analogii do wybrania poprawnej odpowiedzi i udzielenie odpowiedzi na pytanie.

  • Sternberg stworzył komponentową teorię inteligencji, w której wyróżnił trzy grupy składników: komponenty wykonawcze, komponenty nabywania wiedzy i komponenty nadrzędne.

  • Istnieją trzy subteorie w ramach komponentowej teorii inteligencji: subteoria komponentowa, subteoria doświadczeniowa i subteoria kontekstualna.

  • Różnice indywidualne w inteligencji wynikają z liczby i rodzaju komponentów, reguły ich zestawienia, kolejności komponentów, reguły kończenia przez nie aktywności, czasu i poprawności ich działania oraz rodzaju reprezentacji poznawczej.

  • Intelekt człowieka składa się z trzech grup zdolności: analitycznych, kreatywnych i praktycznych.

  • Psychologia intelektu wymaga przyjęcia co najmniej trzech perspektyw: strukturalnej, biologicznej i poznawczej.

Page 11:

Piramida intelektu

  • Szczyt piramidy - ogólne aspekty inteligencji

  • Środek - aspekty decydujące o wykonaniu zadań w szerokich kategoriach

  • Najniżej - zdolności intelektualne wąskiego zakresu

Poznawcze teorie emocji

  • Izard wyróżnia cztery typy przetwarzania informacji:

    • komórkowy

    • organizmiczny

    • biopsychiczny

    • poznawczy

  • Koncepcja emocji Lazarusa:

    • Emocje wynikają z relacji między organizmem a środowiskiem

    • Emocje pojawiają się w relacjach, które są dla jednostki źródłem korzyści lub szkód

    • Emocje są związane z oceną ważności zdarzenia

    • Procesy zaradcze mogą zmienić treść, znak i natężenie emocji

    • Zróżnicowanie emocji zależy od zróżnicowania procesu oceny relacji jednostka-otoczenie

  • Proces oceny:

    • Ocena adekwatności celu

    • Ocena spójności celu

    • Ocena rodzaju zaangażowania ego

  • Proces oceny pierwotnej i wtórnej

  • Ocena wtórna opiera się na:

    • Odpowiedzialności

    • Możliwościach wyboru strategii rozwiązania problemu

    • Możliwościach wyboru technik kontroli napięcia emocjonalnego

    • Przewidywaniu skutków działań

Page 12:

Funkcjonalne ujęcie emocji Frijdy

  • Emocje są traktowane w sposób funkcjonalny

  • Emocje mają funkcje adaptacyjne

  • Emocje sygnalizują ważność zdarzeń dla jednostki

  • Emocje pozytywne i negatywne

  • Podstawy stanów afektywnych:

    • Charakter relacji między podmiotem a obiektem

    • Temporalna natura stanu

  • Afekt - prymarne doznanie przyjemne lub nieprzyjemne

  • Epizody emocjonalne - trwające dłużej stany afektywne skierowane na konkretny obiekt

  • Trwałe cechy dyspozycyjne - skłonność do reagowania emocjami na ten sam obiekt w różnych momentach

  • Struktura sentymentów:

    • Poznawcza skłonność do oceniania obiektu w określony sposób

    • Potencjalne motywacje aktywizowane przez obiekt uczuć lub myślenie o nim

Page 13:

Prawa emocji:

  • Emocje powstają, narastają i znikają zgodnie z pewnymi regułami

  • Frijda wyróżnia 10 podstawowych praw emocji:

    • Prawo znaczenia sytuacyjnego

    • Prawo zaangażowania

    • Prawo bezpośrednio spostrzeganej rzeczywistości

    • Prawo zmiany przyzwyczajenia i odczuwania porównawczego

    • Prawo hedonistycznej asymetrii

    • Prawo zachowania emocjonalnego momentu

    • Prawo zamknięcie w sobie

    • Prawo zważenia na konsekwencje

    • Prawo minimalnego obciążenia

    • Prawo maksymalnego zysku

Najważniejsze cechy określające poznawczą naturę emocji:

  • Występują wewnątrz człowieka

  • Skierowane są na kogoś lub na coś

  • Zmieniają się w czasie

  • Wpływają na zachowanie

  • Mogą spowodować zmianę reprezentacji danej emocji na poziomach niższych

Koncepcja psychicznej reprezentacji emocji:

  • Reprezentacja emocji tworzona jest w różnych kodach

  • Najwyższą formą jest kod abstrakcyjny

  • Przejścia między kodami: obrazowym, werbalnym, abstrakcyjnym

Page 14:

Reprezentacja poznawcza:

  • Umysłowy odpowiednik obiektów realnie istniejących i fikcyjnych

  • Reprezentacje nietrwałe: wyobrażenia, sądy, modele umysłowe

  • Reprezentacje trwałe: składają się na struktury wiedzy

  • Funkcja reprezentacji poznawczej: przedstawienie zdarzeń bodźcowych w umyśle

  • Proces tworzenia konstrukcji: zakodowanie danych sensorycznych

Obrazy umysłowe vs Reprezentacje umysłowe:

  • Obrazy umysłowe: zbliżone do rzeczywistej formy obiektów

  • Reprezentacje umysłowe: nie przedstawiają reprezentowanego obiektu

Wyobrażenie, wyobraźnia, obraz umysłowy:

  • Wyobrażenie: przedstawienie przedmiotu nieobecnego

  • Wyobraźnia: tworzenie wyobrażeń

  • Wyobraźnia twórcza: tworzenie konstrukcji fantazyjnych

  • Wyobraźnia odtwórcza: tworzenie wyobrażeń już znanych

  • Obraz umysłowy: forma reprezentacji świata w umyśle

Hipoteza funkcjonalnej ekwiwalencji percepcji i wyobraźni:

  • Jeśli percepcja i wyobraźnia prowadzą do podobnych wyników i błędów, są funkcjonalnie ekwiwalentne

Rotacje mentalne:

  • Rotacja przedmiotu w umyśle

Page 15:

  • Skaning mentalny

    • Czas decyzji zależy od wielkości reprezentowanych obiektów

  • Efekt ziarnistości obrazu

    • Czas decyzji jest dłuższy dla wyobrażeń złożonych niż prostych

  • Koncepcja wyobrażeniowa

    • Wyobrażenia zapisane są jako analogowe obrazy umysłowe

    • Obraz umysłowy odzwierciedla szczegóły realnych obiektów

    • Mogą występować wyobrażenia błędne

    • Istotą RO jest zasada fizycznej odpowiedzialności między obiektem

    • Przełamanie efektu ziarnistości przy wyobrażaniu małych obiektów

  • Krytyka stanowiska obrazowego

    • Ludzie nie zawsze dokonują rotacji figur chcąc je porównać

    • Osoby niewidome od urodzenia nie mają RO

    • Waga obiektu wpływa na ocenę miejsca w wyobra��ni

  • Weryfikacja prawdziwości sylogizmów

    • Opiera się na dwóch nietrwałych typach RU

  • Wykorzystanie reprezentacji obrazowych

    • Głównie przy informacjach w formie obrazów

  • Wykorzystanie reprezentacji werbalnych

    • Głównie przy weryfikacji prawdziwości twierdzeń o relacjach

  • Teoria podwójnego kodowania (Paivio)

    • Człowiek reprezentuje rzeczywistość w dwóch systemach

    • System niewerbalny (sensoryczny) - pięć podsystemów kodowania

    • System werbalny (językowy) - trzy podsystemy kodowania

    • Imageny - niewerbalne reprezentacje umysłowe, przetwarzane szybko i równolegle

    • Logogeny - werbalne reprezentacje umysłowe, przetwarzane szeregowo i wolniej

    • Systemy kodowania są względnie niezależne

    • RO odpowiada RW i na odwrót

    • Wzbudzanie jednej reprezentacji aktywizuje drugą

Page 16:

  • Procesy Reprezentacyjne

    • Przyporządkowanie obiektów do podsystemów niewerbalnych lub werbalnych

  • Procesy asocjacyjne

    • Łączenie poszczególnych reprezentacji w grupy

  • Hipoteza języka myśli

    • Umysł gromadzi wiedzę w postaci sądów o relacjach między obiektami

    • Kod propozycjonalny ma postać abstrakcyjnych twierdzeń opisowych

    • Sądy są amodalne, nie mają postaci słownej czy obrazowej

  • Ważność reprezentacji obrazowych

    • Według Kosslyna są ważniejsze

    • Według Andersona są mniej ważne

  • Teoria pierwotnych reprezentacji

    • Odzwierciedlenia wyobrażeniowe są epifenomenami

    • RU to abstrakcyjna struktura poznawcza odzwierciedlająca relacje między obiektami

  • Teoria modeli mentalnych

    • Nietrwałe reprezentacje poznawcze tworzone na potrzeby przetwarzania informacji

    • Model Mentalny - nietrwała reprezentacja słowno-obrazowa o dużej złożoności

    • Wnioskowanie zależy od modelu operacji

    • Budowanie wyobrażenia stanu rzeczy, wyprowadzanie wniosków, budowanie alternatywnych modeli

    • Im bardziej złożona przesłanka, tym więcej modeli można na niej zbudować

    • Możliwość pomyłki we wnioskowaniu zwiększa się przy większej liczbie możliwych modeli

    • Modele umysłowe tworzone ad hoc dla konkretnego obiektu

Page 17:

  • Nietrwałe modele mentalne powstają na bazie spostrzeżeń i wiedzy

    • Nietrwałe modele mentalne to osobna forma nietrwałych reprezentacji świata w umyśle

  • Stanowisko eklektyczne dopuszcza istnienie wielu różnych form kodowania świata w umyśle

  • Uwaga to system odpowiedzialny za selekcję informacji i zapobieganie negatywnym skutkom przeładowania systemu poznawczego przez nadmiar danych

  • Selekcja to wybór jednego obiektu percepcji, źródła stymulacji lub tematu myślenia spośród wielu możliwych opcji

  • Świadomość to zdawanie sobie sprawy z treści własnych procesów psychicznych

    • Świadomość jest wynikiem działania uwagi

  • Podstawowe aspekty funkcjonowania uwagi:

    1. Selekcja źródła informacji (selektywność)

    2. Przeszukiwanie pola percepcyjnego

    3. Przedłużona koncentracja (czujność uwagi)

    4. Podzielność uwagi

    5. Przerzutność

Teorie selekcji źródła informacji:

  • Koncepcja filtra uwagi:

    • Informacja napotyka na filtr, który blokuje część stymulacji sensorycznej

    • Uwaga redukuje nadmiar informacji na wejściu sensorycznym poprzez selekcję źródła informacji

    • Informacje z poczekalni nie mogą być przetworzone głębiej niż na poziomie sensorycznym

    • Przejście przez filtr oznacza, że informacja została dopuszczona do dalszego przetwarzania na głębszym poziomie

  • Koncepcja Broadbent’a:

    • Istnieją dwa sensoryczne kanały informacyjne, które zbiegają się w pojedynczy kanał

    • Uwaga działa na zasadzie zwrotnicy, przepuszczając komunikaty z lewego lub prawego kanału

Page 18:

  • Sensory selection principle: attention automatically switches from one sensory channel to another

    • Research by Treisman

    • Attention can "glue together" fragments of messages from different sources

    • "Important channel" and "ignored channel" should be defined based on semantic content of messages, not based on which ear they go to

  • Deutsch and Deutsch's concept: effective information selection can only occur when perceived signals undergo conscious processing

  • Johnston's integrated concept: filter operates at the sensory level with the "all or nothing" principle, at the semantic level with the weakening principle, and at the deepest level with reference to the self with the principle of necessary awareness

  • At each level of processing, the filter operates according to the principle of trade-off between speed and accuracy

  • Cognitive system is capable of simultaneous information selection in multiple processing channels

  • Theories of perceptual field search:

    • Feature integration theory (Treisman): primary model

      • Selection of signals occurs in two stages

      • Stage I: all signals and their features reach "location maps" that guide the recording of specific properties of perceived objects, allowing detection of whether a given attribute is present in any of the objects in the visual field

      • In location maps, automatic coding occurs in "feature maps" (independently of attention selectivity, whose task is to select the appropriate location maps, leading to the selection of feature maps)

      • Stage II: integration of previously encoded features, resulting in object recognition

      • Integration requires prior encoding of object properties in feature maps (activation of appropriate feature maps enables integration), but is influenced by task requirements or cues from the environment

      • Basic criterion for integration is the significance of the signal

    • Feature integration theory (Treisman): primary and modified model

      • Feature integration into an object, the process of searching the perceptual field occurs serially

      • Simple search: finding an object defined by a single feature, shorter time, independent of stimulus size, parallel search of the visual field

      • Conjunctive search: finding an object defined by a combination of features, longer time, requires serial processing of data

      • Priority features: characteristics that enable early, fast, and automatic processing of information (in the pre-attentional stage)

    • Model of parallel and serial feature integration describes the operation of two processes: top-down (activation of appropriate feature maps according to the imposed selection principle)

Page 19:

  • Teorie przedłużonej koncentracji:

    • Czujność - stan gotowości na wykrycie, rozpoznanie i reakcje na subtelne zmiany w środowisku

      • Spadek czujności - skupienie uwagi na jednym lub kilku źródłach informacji przez dłuższy czas

    • Teoria detekcji sygnałów - model procesu odróżniania sygnału od szumu

      • Obserwator może popełnić błąd: fałszywy alarm lub ominięcie sygnału

      • Obserwator może przyjąć różne strategie wykonania zadania

        • Raczej ku fałszywym alarmom niż ominięciom - korzystna strategia, gdy konsekwencje wzniecenia alarmu są mniejsze niż ominięcia ważnego sygnału

        • Raczej ku ominięciom niż fałszywym alarmom - korzystna strategia, gdy konsekwencje ominięcia sygnału nie są dramatyczne, a wywołanie fałszywego alarmu może być dotkliwe

      • Idealny obserwator ma niższe kryterium decyzyjne dla sygnałów prawdopodobnych niż dla mniej prawdopodobnych

  • Teorie podzielności:

    • Multikanałowa koncepcja selektywnej uwagi (Allport)

      • I wersja - uwaga może funkcjonować jako zestaw wielu niezależnych kanałów, zdolnych do niezależnej selekcji informacji

        • Koncentracja na jednym zadaniu/obiekcie wymaga funkcjonowania tylko jednego filtra uwagi

        • W przypadku nieprzewidywalnych wymagań i większego ryzyka błędu, system poznawczy może przetwarzać informacje szeregowo i jednokanałowo

      • II wersja - niezależność kanałów selekcyjnych zależy od różnych receptorów, reprezentacji umysłowych i efektorów

        • Uwaga działa jako zbiór niezależnych modułów selekcyjnych

        • Każdy moduł jest wyspecjalizowanym podsystemem, umożliwiającym równoległe przetwarzanie informacji

Page 20:

  • Ograniczenia procesu selekcji informacji wynikają z limitowanej dostępności niezależnych modułów wyposażonych w odrębne mechanizmy filtrujące

    • Walka o moduły dokonuje się w ramach tej samej modalności

  • Model zasobów uwagi (Kahneman) - Uwaga selektywna może skutecznie funkcjonować jedynie pod warunkiem szeregowego, jednokanałowego przetwarzania informacji

    • Równoległe przetwarzanie informacji w wielu kanałach prowadzi do kosztów wynikających z wzajemnego zakłócania procesów analizy i selekcji informacji

  • Teoria podzielności uwagi (teoria zasobów) - każdy system poznawczy dysponuje określoną ilością energii mentalnej

    • Zasoby są przeznaczane na wykonanie poszczególnych procesów przetwarzania informacji

    • Każde zadanie poznawcze wymaga wysiłku i zużywa pewną ilość energii mentalnej

    • Nadrzędny mechanizm selekcjonujący rozdziela zasoby pomiędzy poszczególne procesy

    • Ilość zasobów może ulec zwiększeniu w stanie pobudzenia systemu

  • Teorie przerzutności:

    • Hipoteza przełącznika - system poznawczy może wykonywać jednoczesne zadania poprzez nieustanne przełączanie uwagi

      • Przełączanie uwagi może prowadzić do kosztów czasowych i błędnych reakcji

    • Wzbudzanie wewnętrzne (procesy przygotowawcze) - obejmuje procesy odgórne, uruchamiane przez system selekcjonujący informacje

      • Przygotowuje odpowiednie informacje umysłowe do wykonania następnego zadania

      • Uruchamiane niezależnie od zewnętrznej stymulacji

    • Wzbudzanie zewnętrzne - obejmuje procesy oddolne, reaktywnie działające w odpowiedzi na nową sytuację

      • Dokończają działanie zapoczątkowane przez procesy przygotowawcze

Page 21:

  • Zestaw zadaniowy - wyspecjalizowany układ operacji poznawczych niezbędnych do wykonania zadania

    • Skupienie uwagi, uaktywnienie wyjścia motorycznego, łączenie wyjścia sensorycznego z wyjściem motorycznym, ustalenie kryteriów poprawnej reakcji

  • Przełączanie uwagi polega na rekonfiguracji zestawu zadań

    • Dwa następujące po sobie zadania mogą wymagać udziału tych samych procesów, ale w innym układzie lub innym zestawie procesów

    • Koszty czasowe przerzucania uwagi są mniejsze, gdy jest więcej czasu na rekonfigurację

  • Koszty rezydualne - koszty przerzutności niepodlegające redukcji

    • Rekonfiguracja zestawu zadaniowego może być wstrzymana i odroczona do momentu pojawienia się stymulacji dotyczącej nowego zadania

    • Mechanizm inhibicji jest źródłem kosztów rezydualnych

  • Umysł to świadoma część psychiki, zdolna do uruchomienia procesów myślenia

  • Psychologia poznawcza zajmuje się badaniem procesów i struktur poznawczych oraz ogólnymi zasadami funkcjonowania umysłu

  • Przetwarzanie informacji polega na transformacji, redukcji, wzmacnianiu i wykorzystywaniu bodźców odbieranych przez jednostkę

  • Poznanie to zdolność człowieka i innych gatunków do odbioru i przetwarzania informacji w celu kontroli własnego działania i przystosowania się do środowiska

Page 22:

Main Ideas:

  • Funkcje umysłowe zachodzą na materialnym podłożu tkanki nerwowej

  • Człowiek nie jest w stanie przetworzyć wszystkich docierających do niego informacji

  • Selekcja danych dokonuje się na różnych etapach przetwarzania

  • Struktury poznawcze to względnie trwałe elementy umysłu

  • Struktury poznawcze powstają dzięki procesom poznawczym

  • Są przechowywane w odpowiednich magazynach pamięci

  • Kontrola poznawcza to zdolność systemu do samoorganizacji i samoregulacji

  • Procesy kontroli poznawczej powodują, że działania człowieka nie są prostą reakcją na bodźce z otoczenia

  • Przetwarzanie informacji dokonuje się na wielu poziomach

  • Wielopoziomowość jest zjawiskiem powszechnym i elementarną cechą ludzkiego umysłu

  • Poznawcze reprezentacje świata są kluczowym terminem w psychologii kognitywnej

  • Reprezentacja poznawcza = struktura poznawcza

  • Poznanie to cykl polegający na aktywnym tworzeniu reprezentacji poznawczych, interpretowaniu napływającej informacji, zmianie treści reprezentacji i ponownym interpretowaniu nowych danych

  • Reprezentacja poznawcza w umyśle tylko w przybliżeniu oddaje prawdziwe cechy rzeczywistości istniejącej poza umysłem

Supporting Details:

  • Funkcje umysłowe zależą od procesów w tkance nerwowej

  • Ograniczona pojemność umysłu powoduje selekcję danych

  • Struktury poznawcze są trwałymi elementami umysłu

  • Powstają dzięki procesom poznawczym

  • Przechowywane w magazynach pamięci

  • Kontrola poznawcza umożliwia inicjowanie działań

  • Działania człowieka nie są prostą reakcją na bodźce

  • Przetwarzanie informacji odbywa się na wielu poziomach

  • Wielopoziomowość jest cechą ludzkiego umysłu

  • Reprezentacje poznawcze są kluczowym terminem w psychologii kognitywnej

  • Reprezentacja poznawcza = struktura poznawcza

  • Poznanie to cykl tworzenia, interpretacji i zmiany reprezentacji

  • Reprezentacja poznawcza tylko przybliża rzeczywistość istniejącą poza umysłem

Page 23:

  • Obraz świata jest wynikiem aktywnego konstruowania przez podmiot

    • Każdy człowiek tworzy własny obraz świata na podstawie indywidualnego doświadczenia

    • Reprezentacje poznawcze są wybiórcze, podporządkowane celom pragmatycznym

    • Konstruktywizm - każdy ma indywidualną reprezentację świata

    • Reprezentacjonizm - umysł poznaje świat za pośrednictwem kategorii poznawczych

  • Odruch orientacyjny - reakcja na nagłe i nieoczekiwane wydarzenie

  • Zachowanie eksploracyjne - aktywne poszukiwanie informacji w otoczeniu

  • Interioryzacja - uwewnętrznianie czynności poznawczych

  • Zasada jedności działania i poznania - każdy akt poznania jest aktem działania

  • Działanie - celowe zachowanie człowieka

  • Zachowanie reaktywne - reakcja na bodziec

  • Zachowanie celowe - dążenie do wyróżnionych stanów środowiska lub organizmu

  • Czynność - poszczególny przypadek zachowania celowego

  • Psychologia poznawcza uwzględnia zasadę jedności działania i poznania na wiele sposobów

    • Procesy poznawcze są ogniwa w łańcuchu czynności

    • Modele teoretyczne procesów są rozwijane na wejściu i wyjściu z "czarnej skrzynki"

    • Aktywność podmiotu poznającego wpływa na przebieg i wynik czynności poznawczych

  • Umysł i mózg to terminy odnoszące się do zdolności poznania świata, różnią się poziomem analizy i sposobem wyjaśniania zjawisk

Page 24:

  • Badania nad umysłem - spojrzenie od strony funkcji poznawczych

    • Psycholog bada funkcje poznawcze, niekoniecznie struktury mózgowe

  • Badania nad mózgiem - spojrzenie od strony neuronów i ich grup

    • Neurobiolog bada budowę i aktywność obszarów mózgowia

  • Ogólna architektura umysłu - teoria opisująca elementy budulcowe umysłu i ich relacje

  • Blokowe modele umysłu - informacja jest przetwarzana sekwencyjnie i oddolnie

    • Bloki przetwarzania informacji: wejście sensoryczne, uwaga, spostrzeganie, pamięć, procesy myślowe, procesy decyzyjne, wyjście behawioralne

  • Model Atkinsona i Shiffrina - 3 magazyny pamięci: rejestr sensoryczny, pamięć krótkotrwała, pamięć długotrwała

  • Procesy kodowania pamięciowego - zapisywanie informacji w odpowiednim formacie

  • Pamięć krótkotrwała - przetwarzanie informacji werbalnych

  • Pamięć długotrwała - organizacja wg. znaczenia informacji

  • Procesy kontrolno-regulacyjne - sterowanie procesem przetwarzania informacji i transferem między magazynami

  • Generator reakcji - zapewnienie reakcji na informacje z bloków pamięci

  • Reakcje wywoływane przez system krótkotrwałego przechowywania informacji

Page 25:

Zmiana w stosunku do pierwszego modelu:

  • Magazyn pamięci krótkotrwałej - centralny system przetwarzania informacji

  • Rejestr sensoryczny - bez zmian

  • Magazyn pamięci długotrwałej - brak zdolności do samodzielnego sterowania zachowaniem, komunikacja obustronna wyłącznie z magazynem pamięci krótkotrwałej

Koncepcja poziomów przetwarzania:

  • Craik i Lockhart - próba stworzenia ogólnych ram teoretycznych badań nad pamięcią

  • Ogólna architektura umysłu

  • Głębokość przetwarzania - zakres i intensywność obróbki danych

  • Wyróżnia się co najmniej 3 poziomy przetwarzania

Poziom 1:

  • Płytki poziom na którym dokonuje się sensoryczna analiza danych

  • Rezultaty płytkiego przetwarzania informacji są nietrwałe i bardzo podatne na wszelkiego rodzaju zakłócenia

  • Wystarczający do poprawnego wykonania niektórych zadań np. detekcji dwóch identycznych znaków

Poziom 2:

  • Głębszy poziom na którym dokonuje się semantyczna interpretacja odbieranego sygnału

  • Czytanie tekstu, sięganie do znaczenia użytych słów

  • Stwierdzenie identyczności dwóch lub więcej elementów należących do jednej kategorii znaczeniowej

  • Przetwarzanie głębokie trwa dłużej, ale rezultaty są trwalsze i bardziej odporne na zakłócenia

Poziom 3:

  • Najgłębszy poziom na którym dochodzi do aktywizowania różnych skojarzeń związanych z wcześniej odebranym i przeanalizowanym sygnałem

  • Wzbogacanie wiedzy o dodatkowe elementy lub włączenie istniejących elementów w nowe struktury poznawcze

Informacja podlegająca przetwarzaniu może pochodzić z dwóch źródeł:

  1. Pierwotny obieg informacji

  • Przejście danych odbieranych na poziomie płytkim przez poziom głęboki aż do poziomu najgłębszego

  • Nie każda informacja schodzi na głębsze poziomy przetwarzania

  • Zależne od wymagań sytuacji, indywidualnych preferencji ilości dostępnego czasu

  1. Wtórny obieg informacji

  • Dane zakodowane w pamięci mogą zostać włączone do przetwarzania na którymkolwiek poziomie

  • Krążenie po poziomach dowolnie długo

  • Dotyczy zjawisk pamięciowych, które nie wymagają dopływu informacji z zewnątrz ani rejestrowania informacji dotyczących własnego zachowania jednostki

Dwa typy przetwarzania:

  • Typ 1 - związany jest z wtórnym obiegiem informacji na tym samym poziomie przetwarzania

  • Przetwarzanie typu 1 prowadzi z reguły do zapominania informacji, chyba że zaczynają one krążyć w obiegu wtórnym.

Page 26:

  • Typ 2 – transfer informacji na poziom głębszy na skutek wtórnego obiegu na poziomie płytszym

    • Zapamiętywanie jest lepsze niż w typie 1

    • Przejście informacji na głębsze poziomy przetwarzania

  • Model poziomów przetwarzania

    • Umysł jako system jednolity bez wyodrębnionych "pudełek"

    • Wejście do systemu może być zlokalizowane na którymkolwiek z poziomów

    • Informacja może pozostawać we wtórnym obiegu na którymkolwiek z poziomów przetwarzania lub go opuścić

    • Oddolny kierunek przetwarzania

  • Wnioski Craika i Lockharta

    1. Efektywność pracy systemu poznawczego zależy od głębokości przetworzenia informacji

    2. Przetwarzanie na poziomie płytkim prowadzi do zakłóceń i szybkiego zapominania

    3. Wybór poziomu przetwarzania zależy od wskazówek zewnętrznych lub wewnętrznych

  • System modułowy

    • Umysł składa się z 3 rodzajów budulca: przetworników, systemów centralnych, modułów

    • Moduły są zależne od dziedziny i automatyczności działania

    • Moduły obsługują głównie percepcję i sterowanie motoryką

Page 27:

  • Koneksjonizm

    • Przetwarzanie informacji dzięki aktywności prostych jednostek w sieci

    • Równoległe i rozproszone przetwarzanie informacji

  • Modele koneksjonistyczne

    • Sieci neuropodobne składające się z neuronów

    • Przetwarzanie informacji od warstwy wejściowej do warstwy wyjściowej

  • Percepcja

    • Aktywna interpretacja danych zmysłowych

    • Rozpoznawanie obiektów i pojawianie się spostrzeżeń

  • Recepcja sensoryczna

    • Odzwierciedlenie bodźców w receptorach

    • Bodziec dystalny (zewnętrzny) i bodziec proksymalny (wewnętrzny i bliski)

  • Wrażenia i spostrzeżenia

    • Wrażenia to najprostsze procesy psychiczne

    • Spostrzeżenie to całościowe odzwierciedlenie obiektów

  • Deprywacja sensoryczna

    • Obniżenie poziomu stymulacji sensorycznej

    • Może prowadzić do halucynacji i urojeń

  • Bodźce zdegradowane

    • Bodźce niepełne lub pojawiające się w nieoptymalnych warunkach

  • Mechanizm orientacyjny uwagi selektywnej

    • Umożliwia uchwycenie wystąpienia bodźca w polu percepcyjnym

  • Detektory cech

    • Odbiór i kodowanie wrażeń zmysłowych

Page 28:

  • Detektory cech to grupy komórek nerwowych odpowiedzialne za detekcję poszczególnych właściwości stymulacji.

    • Magazyny informacji sensorycznej przechowują efekty recepcji bodźców.

  • Identyfikacja bodźców odbywa się dzięki wiedzy zgromadzonej w pamięci trwałej.

  • Receptory mierzą natężenie bodźca dystalnego.

  • Recepcja sensoryczna polega na kodowaniu charakterystyk bodźca dystalnego.

  • Percepcja umysłowa polega na identyfikowaniu bodźca przez integrację informacji.

  • MIS przechowuje efekty działania bodźca przez krótki czas.

  • Magazyn ikoniczny przechowuje informacje przez relatywnie krótki czas.

    • Po upływie 100ms informacje są przetwarzane dalej lub ulegają wyparciu przez nowe dane.

  • Magazyn echoiczny ma mniejszą pojemność, ale przechowuje informacje dłużej.

  • Percepcja głębi pozwala orientować się w trójwymiarowej przestrzeni.

    • Wykorzystuje wskazówki okulomotoryczne i wizualne.

  • Wskazówki okulomotoryczne wynikają ze zmiany położenia obserwatora względem obiektu.

  • Wskazówki wizualne są dostępne niezależnie od ruchu obiektu lub obserwatora.

  • Wskazówki wizualne monokularne to perspektywa liniowa, wielkość cienia, ocena kontrastu, szczegóły powierzchni, porównanie pozycji, znajomość wielkości obiektu, paralaksa ruchowa.

  • Wskazówki wizualne binokularne to konwergencja dwuoczna i widzenie stereoptyczne.

Page 29:

  • Konwergencja dwuoczna wykorzystuje informacje o napięciu mięśni sterujących ruchem gałek ocznych.

  • Widzenie stereoptyczne pozwala oszacować względny dystans obiektów w polu wzrokowym.

  • Proces identyfikacji obiektów składa się z kilku faz.

  • Teoria identyfikacji obiektów poprzez detekcję ich geometrycznych komponentów strukturalnych.

  • System poznawczy dysponuje subsystemami umożliwiającymi rozpoznanie kształtów geometrycznych.

  • Spostrzeganie jest również procesem odgórnym.

  • Identyfikacja obiektów w polu percepcyjnym jest możliwa dzięki konfrontacji reprezentacji percepcyjnej z danymi umysłowymi.

  • Stałość spostrzegania zapewnia stałość wielkości, kształtu, jasności i barw obiektów.

  • Nastawienie percepcyjne to przygotowanie umysłu do odbioru określonej informacji.

  • Złudzenia i błędy percepcyjne mogą wystąpić w zależności od kontekstu.

  • Teorie strukturalne badają wzajemne zależności między wrażeniami i spostrzeżeniami.

Page 30:

  • Teorie identyfikacji obiektów

    • Sposób rozpoznawania obiektu w polu percepcyjnym

    • Brak zainteresowania procesem recepcji sensorycznej

  • Koncepcja obliczeniowa + koncepcja ekologiczna

    • Dwukierunkowy charakter procesu spostrzegania

  • Teoria Asocjacjonistyczna

    • Główna teza: spostrzeżenie to prosta suma wrażeń

    • Prawa kojarzenia wrażeń: styczność w czasie, styczność w przestrzeni, podobieństwo, kontrast

    • Współwystępowanie wrażeń jest niezbędnym ale niewystarczającym warunkiem powstania spostrzeżenia

  • Teoria Postaciowa

    • Główna teza: prymat całości nad częścią

    • Zasady wyodrębniania figury z tła: bliskość przestrzenna, podobieństwo, kontynuacja, pregnancja

    • Zasada dobrej figury: pomijanie braku pojedynczej części figury

  • Teoria Wzorców

    • Główna teza: proces identyfikacji obiektu przebiega na zasadzie porównania obrazu percepcyjnego z jego umysłowym wzorcem

    • Porównanie zachodzi tylko w przypadku, gdy obiekt porównywany do wzorca znajduje się w naturalnej pozycji percepcji

    • Brak wskazania na różnice między poszczególnymi wzorcami

Page 31:

  • Koncepcja identyfikacji obiektów przez porównanie całościowych obrazów percepcyjnych i umysłowych

    • Możliwa do zaakceptowania tylko na poziomie recepcji sensorycznej

    • Na dalszych etapach procesu spostrzegania dochodzi do wyodrębnienia poszczególnych cech obiektów

  • Teoria Cech

    • Rozpoznanie opiera się na analizie szczególnych dystynktywnych właściwości obiektów

    • Nabywanie wzorcowych reprezentacji umysłowych odbywa się w procesie spostrzegania dystynktywnych cech

    • Zasady wyróżniania cech kryterialnych: różne wartości dla różnych wzorców, niezmienna wartość cechy, unikatowy wzorzec, relatywnie mała liczba cech

  • Szybkość podejmowania decyzji o różności obiektów zależy od proporcji liczby cech wspólnych i kryterialnych

  • Przy krótkiej prezentacji i braku czasu na wyodrębnianie cech kryterialnych system poznawczy kieruje się całościowym obrazem sensorycznym, co prowadzi do błędów identyfikacji.

Page 32:

Przy długiej prezentacji system poznawczy ma czas na wyodrębnienie cech kryterialnych i porównywanie obiektów poprzez szczegółową analizę

  • System poznawczy ma czas na wyodrębnienie cech kryterialnych

  • Porównywanie obiektów poprzez szczegółową analizę

Teoria Obliczeniowa

  • Proces spostrzegania polega na generowaniu serii reprezentacji spostrzeganego środowiska

  • Spostrzeganie to proces dwukierunkowy

Formy odzwierciedleń percepcyjnych (Marr):

  • Pierwotne reprezentacje 2D

    • Opis pola wzrokowego jako dwuwymiarowego obrazu

    • Brak percepcji głębi

  • Pierwotne reprezentacje 2D surowe

    • Mapa punktów świetlnych

  • Pierwotne reprezentacje 2D pełne

    • Kształty obiektów w polu wzrokowym

  • Reprezentacje 2.5D

    • Uwzględniają opis obiektów w kategoriach głębi oraz obrazu powierzchni

    • Konstruowanie odbywa się z uwzględnieniem wskazówek wizualnych

    • Etap pośredni w tworzeniu reprezentacji 3D

  • Reprezentacje 3D

    • Ostateczne produkty procesu percepcji

    • Uwzględniają pełny trójwymiarowy obraz obiektów w polu wzrokowym

    • Niezależne od lokalizacji punktu obserwacji oraz kąta obserwacji

3 kryteria wyróżniające reprezentacje 3D:

  1. Odzwierciedlenia łatwo dostępne i łatwo konstruowalne

  2. Odzwierciedlenia niezależne od możliwego kształtu obiektu widzianego z różnych perspektyw

  3. Odzwierciedlenia muszą być elastyczne

Teoria Ekologiczna

  • Rzeczywistość poznaje się bezpośrednio, bez konieczności posługiwania się danymi pamięciowymi dotyczącymi spostrzeganych obiektów

  • Bezpośrednie poznanie (oddolne)

Gradient struktury powierzchni

  • Obiekty widziane z daleka mają mniej skomplikowaną strukturę

  • Intensywność światła odbijanego przez taką powierzchnię jest mniej zróżnicowana dla fotoreceptorów oka

  • Udostępnia absolutny dystans obserwatora względem spostrzeganego obiektu

Percepcja ma charakter motoryczny

  • Poruszanie się obserwatora w polu wzrokowym pozwala na precyzyjne uchwycenie właściwości absolutnego i względnego dystansu wobec obiektów

  • Paralaksa ruchowa

2 rodzaje właściwości pola percepcyjnego wyższego rzędu:

  1. Niezmienniki

    • Właściwości pola, które nie zmieniają się wraz ze zmianą punktu obserwacji

    • Zmieniająca się perspektywa jest podstawą do wykrycia

  2. Zmienniki

    • Cechy, które podlegają zmianom punktu obserwacji

Złudzenia percepcyjne

  • Wynik unieruchomienia obserwatora w jednym punkcie obserwacyjnym

  • Brak możliwości spojrzenia na obiekt z różnych perspektyw

  • Perspektywa wynika z wyuczonej umiejętności

Cechy percepcyjne i cechy związane ze znaczeniem są bezpośrednio spostrzegane.

Page 33:

  • Afordancje są akty lub zachowania, które umożliwiają wykonanie pewnych czynności przez obiekty

  • Teoria ekologiczna jest dwukierunkową koncepcją percepcji

    • Odgórna percepcja polega na interpretowaniu informacji z otoczenia

    • Oddolna percepcja polega na wykorzystaniu informacji z poprzednich doświadczeń

  • Bodziec wzrokowy zawiera więcej informacji, zwłaszcza przy statycznej obserwacji

  • Pamięć to zdolność do przechowywania i wykorzystywania informacji

  • Zespół procesów poznawczych jest zaangażowany w nabywanie, przechowywanie i odtwarzanie informacji

  • Pamięć przemijająca przechowuje informacje w sposób nietrwały

  • Pamięć trwała przechowuje informacje w sposób trwały

  • Pamięć w wąskim ujęciu to system zapisu, przechowywania i odtwarzania informacji w celu przyszłego użycia

  • Pamięć w szerokim ujęciu to system przechowywania informacji bez względu na cel czy zamiar

  • Istnieje 20 rodzajów pamięci, których podstawą jest kryterium językowe

  • Klasyczny podział pamięci oparty jest na kryterium czasu przechowywania informacji

  • Istnieją 3 systemy pamięci:

    • Magazyn sensoryczny (ss) - przetrzymuje bodźce przez krótki okres w kodzie analogowym

    • Magazyn krótkotrwały (sts) - przechowuje informacje przez kilka do kilkudziesięciu sekund

    • Magazyn długotrwały (lts) - przechowuje informacje na dłuższy czas i umożliwia adaptację do środowiska

  • Pamięć deklaratywna odnosi się do faktów i wydarzeń

  • Pamięć semantyczna obejmuje wiedzę ogólną

  • Pamięć epizodyczna dotyczy informacji o wydarzeniach i relacjach między nimi

  • Pamięć niedeklaratywna jest nabywana poprzez wielokrotne powtarzanie czynności

  • System poznawczy składa się z modułów o wyspecjalizowanych funkcjach

  • Przetwarzanie informacji polega na przesyłaniu efektów pracy jednego modułu do kolejnego

  • Procesy przetwarzania informacji powinny być mierzone głównie w jednostkach czasu i ilości informacji

  • Metafora magazynowa traktuje systemy pamięciowe jako odrębne

  • Istnieje efekt pierwszeństwa i efekt świeżości w pamięci

  • Podwójna dysocjacja występuje u pacjentów z uszkodzeniami mózgu

  • Blokowe modele pamięci mają pewne zarzuty

Page 34:

  • Pamięć robocza umożliwia efektywny i selektywny dostęp do informacji

  • Funkcja pamięci roboczej jest realizowana dzięki różnym procesom

Page 35:

  • Krótkotrwała pamięć robocza (ST-WM) - magazynuje dane potrzebne do bieżącego wykonania procesów poznawczych

    • Mechanizm poznawczy

  • Długotrwała pamięć robocza (LT-WM) - utrzymuje czasowy dostęp do informacji z pamięci trwałej

    • Uruchomienie w określonych warunkach

    • Szybkie kodowanie informacji w LTM

    • Wykonywanie działania musi być znane

    • Informacje w LT-WM muszą być powiązane z wskazówkami wydobycia

  • Pamięć trwała - dłuższy czas przechowywania wiedzy i inne funkcje

  • Pamięć semantyczna - łatwa do werbalizacji wiedza ogólna

  • Pamięć epizodyczna - zapis informacji o wydarzeniach, odnosi się do Ja doświadczającego

  • Pamięć autobiograficzna - przechowywanie materiału odnoszącego się do indywidualnej historii życia, odnosi się do Ja jako obiektu doświadczenia

  • Właściwości materiału pamięciowego w zapisach autobiograficznych:

    • Specyficzna organizacja

    • Udział elementów epizodycznych i semantycznych

    • Silne powiązania z kontekstem

    • Silne naładowania emocjonalne treści

    • Niski stopień preparacji informacji

  • Trzy formy pamięci autobiograficznej:

    • Wiedza na temat okresów życia

    • Wiedza o zdarzeniach ogólnych

    • Wiedza o szczegółach specyficznych

  • Pamięć robocza - wielokomponentowy system odpowiedzialny za przechowywanie i przetwarzanie informacji

    • Pełni funkcje przechowywania, przetwarzania, nadzorowania i koordynowania

  • Trzy podsystemy pamięci roboczej:

    1. Centralny system wykonawczy - bieżące przetwarzanie informacji

    2. Pętla fonologiczna - przechowywanie w kodzie fonologicznym

    3. Szkicownik wzrokowo-przestrzenny - przechowywanie materiału wzrokowego i przestrzennego

    4. Bufor epizodyczny - czasowe przechowywanie zintegrowanych epizodów

Page 36:

  • Model aktywacyjny Cowana - pamięć robocza jako system poznawczy odpowiedzialny za utrzymywanie dostępności informacji

  • Poziomy aktywacji śladu pamięciowego:

    1. Ognisko uwagi - najbardziej aktywna informacja, niewielka pojemność

    2. Pamięć zaktywowana - pośredni stan aktywacji, niewzbudzona informacja w LTM

    3. Pamięć długotrwała

  • Stopniowe zanikanie zawartości pamięci roboczej wraz z upływem czasu

  • Centralny system wykonawczy (CSW) - kierowanie uwagą

  • Uwaga może być skierowana do zewnątrz (reprezentacja bodźca) lub do wewnątrz (dane w LTM)

  • Aktywacja informacji sensorycznej przez skierowanie uwagi na bodziec

  • Habituacja dla znanych bodźców, brak habituacji dla nowych bodźców

  • Drogi sterowania zadaniem:

    • Zaangażowanie CSW (reakcje kontrolowane w pamięci krótkotrwałej)

    • Brak zaangażowania CSW (reakcje automatyczne w pamięci krótkotrwałej)

  • Zapamiętywanie - wprowadzenie informacji do jednego z systemów pamięci.

Page 37:

  • Przechowywanie i odpamiętywanie są czynnościami pamięciowymi

    • Przechowywanie polega na przeciwdziałaniu zanikowi lub utracie dostępu do zapamiętanej informacji

    • Odpamiętywanie polega na wykorzystaniu wcześniej zapamiętanych informacji

  • Podział czynności pamięciowych na 3 fazy jest niewystarczający

    • Każda faza wiąże się z bardziej elementarnymi procesami przetwarzania informacji

    • Każda faza nie jest monolityczną i niepodzielną "cegiełką" poznawczą

    • Zdarzają się przypadki, w których model okazuje się nieadekwatny

  • Kodowanie to proces tworzenia reprezentacji informacji z pamięci

    • Liczba powtórzeń, rozłożenie w czasie i organizacja mają wpływ na efektywność kodowania

    • Dłuższa przerwa między powtórzeniami zwiększa skuteczność

  • Elaboracja to opracowanie materiału przez dodanie czegoś, czego nie było w oryginalnej informacji

  • Interferencja proaktywna uniemożliwia przyswojenie nowego materiału przez wcześniej przyswojony materiał

  • Interferencja retroaktywna powoduje zapominanie starszego materiału przez nowy

  • Konsolidacja śladu pamięciowego to proces trwałych zmian w komórkach nerwowych mózgu

  • Konsolidacja jest dwufazowym procesem opisanym jako trwałe wzmocnienie lub osłabienie transmisji synaptycznej

  • Techniki mnemoniczne to metody wspomagania zapamiętywania

    • Dzielą się na dwie grupy zależnie od mechanizmów poznawczych, do których się odwołują

    • Odnoszą się do teorii podwójnego kodowania Paivio

    • Są różnymi sposobami organizowania informacji

Page 38:

  • Zapominanie to powszechny proces dotyczący wszystkich rodzajów pamięci

    • Zapominanie bierne to unikanie i niechęć do wiedzy o złych wydarzeniach

    • Zapominanie aktywne to selektywne traktowanie przeszłości

  • Zanikanie śladu pamięciowego to spontaniczne zanikanie informacji w pamięci

    • Czynnikiem jest interwał czasu między utworzeniem śladu a próbą uaktywnienia

  • Utrata wskazówek dostępu do informacji przechowywanej w pamięci

    • Informacja jest potencjalnie dostępna, ale w danym momencie nieosiągalna

  • Reminiscencja to wzrost odtworzenia zapamiętanego materiału bez dodatkowego uczenia się

  • Przypominanie to bezpośrednie przywołanie zapamiętanych treści

  • Rozpoznawanie to proces wskazywania materiału, który był przedmiotem zapamiętywania

  • Odtwarzanie to proces przypominania i rozpoznawania

  • Metody badania przypominania to odtwarzanie w kolejności, odtwarzanie swobodne i odtwarzanie ukierunkowane

  • Rozpoznawanie inicjowane jest dzięki wskazówkom, których może być więcej niż właściwości zapisu pamięciowego

  • Odtwarzanie inicjowane jest na podstawie niewielkiej liczby wskazówek

  • Paradoks frekwencji słów dotyczy wzrostu poprawności odtwarzania słów o wysokiej frekwencji, ale spadku poprawności rozpoznawania

  • Czynniki wpływające na pamięć naocznych świadków to stan emocjonalny, pamięć źródła informacji, efekt dezinformacji, fałszywe wspomnienia i amnezja

  • Amnezja następcza to trudności z zapamiętywaniem nowych faktów

  • Amnezja wsteczna to niemożność przypomnienia sobie faktów i zdarzeń z przeszłości

  • Myślenie to proces łączenia elementów poznawczej reprezentacji świata

  • Egzaptacja to adaptacja struktur mózgowych do nowych wymagań

  • Rozumowanie to formułowanie wniosków na podstawie przesłanek

  • Modele deskryptywne opisują proces myślenia z błędami i uproszczeniami

  • Heurystyki to uproszczone reguły wnioskowania i podejmowania decyzji

  • Heurystyki są bardziej ryzykowne i zawodne niż algorytmy

  • Heurystyki są używane w sytuacjach złożonych lub dla oszczędności czasu i wysiłku

Page 39:

Modele myślenia:

  • Modele Preskryptywne:

    • Dotyczą tego jak człowiek powinien myśleć

    • Związane z poprawnością heurystyk

  • Modele normatywne:

    • Dotyczą tego jak człowiek powinien myśleć

    • Związane z poprawnością norm

Rodzaje myślenia:

  • Myślenie autystyczne:

    • Niepodporządkowane konkretnemu celowi

    • Obejmuje fantazje, marzenia, reakcje nieświadome

  • Myślenie realistyczne:

    • Uwzględnia ograniczenia nakładane przez rzeczywistość

    • Ukierunkowane na osiągnięcie celu

  • Myślenie produktywne:

    • Polega na nieocenianiu pierwszych pomysłów

    • Efektem jest wytworzenie nowych treści intelektualnych

  • Myślenie reproduktywne:

    • Odtwarzanie przeszłego doświadczenia

  • Myślenie twórcze:

    • Psychologicznie odrębny rodzaj aktywności umysłowej

    • Nie jest tożsamy z myśleniem produktywnym

  • Myślenie odtwórcze:

    • Aktywność umysłowa, której wynik nie uzyskał uznania jako nowy i wartościowy dla społeczności

  • Myślenie krytyczne:

    • Realistyczne, ukierunkowane na cel

    • Zawiera elementy myślenia produktywnego i reproduktywnego

  • Interioryzacja:

    • Uwewnętrznienie operacji wykonywanych na realnych obiektach

    • Dzięki reprezentacjom wewnętrznym i abstrakcyjnym regułom ich transformacji

  • Myślenie sensoryczno-motoryczne:

    • Przetwarzanie informacji ograniczone do bodźców rejestrowanych sensorycznie

    • Związane z kształtowaniem się zdolności sensorycznych i ruchowych dziecka

  • Myślenie wyobrażeniowo-pojęciowe:

    • Dojrzała forma myślenia

    • Wyobrażenia i pojęcia zajmują miejsca spostrzeżeń

  • Myślenie pojęciowe:

    • Rozwija się w stadium przedoperacyjnym wraz z mową

    • Manipulowanie pojęciami

  • Myślenie logiczne:

    • Rozwija się w stadium operacji konkretnych

    • Dotyczy reprezentacji konkretnych obiektów

  • Decentracja:

    • Uwzględnia w myśleniu więcej niż jedną cechę obiektów

  • Myślenie postformalne:

    • Oparte na zasadach dialektyki Hegla

    • Formułowanie tez i antytez oraz ich późniejsze syntetyzowanie

Terminologia:

  • Materiał:

    • Informacje przetwarzane w procesie myślenia

    • Charakteryzuje się treścią i formą

  • Operacje umysłowe:

    • Przekształcenia dokonywane na reprezentacjach poznawczych

  • Reguły:

    • Sposoby porządkowania łańcucha operacji umysłowych

    • Składają się na proces myślenia

Page 40:

Operacje pochodne względem analizy i syntezy:

  • Porównywanie

  • Abstrahowanie

  • Uogólnianie

Algorytm:

  • Jednoznaczny i niezawodny przepis działania

  • Zawiera skończoną sekwencję operacji

  • Służy do osiągnięcia określonego celu

  • Cechy algorytmu:

    • Niezawodność

    • Dobrze określony

    • Masowy

    • Zestaw sztywnych reguł

Reguły myślenia Berlyne’a:

  1. Składanie transformacji

  2. Transformacja tożsamościowa (zerowa)

  3. Odwracalność transformacji

  4. Łączenie transformacji

Język:

  • System kodowania znaczeń poprzez wykorzystanie symboli

  • Pełni funkcje komunikatywną i poznawczą

  • Pozostałe funkcje języka:

    • Ekspresywna

    • Referencjalna

Trójkąt semantyczny:

  • Słowa + desygnat + znaczenie

Poziomy funkcjonowania języka:

  1. Poziom fonologiczny

  2. Poziom semantyczny

  3. Poziom syntaktyczny

  4. Poziom pragmatyczny

Znaczenie języka:

  • Znaczenie denotacyjne

  • Znaczenie konotacyjne Drzewko derywacyjne – struktura zdania

  • Istnieją 4 poziomy języka: mówienie, pisanie, słuchanie, czytanie

  • Teoria gramatyki strukturalnej generatywnej Noama Chomsky’ego

    • Struktura powierzchniowa – rzeczywiste zdanie utworzone wg. reguł gramatycznych

    • Struktura głęboka – abstrakcyjna postać zdania wyrażona w postaci drzewka derywacyjnego

  • Hipoteza determinizmu językowego (Sapira-Whorfa)

    • Struktury i pojęcia języka kształtują poznanie świata

  • Relatywizm językowy

    • Nie ma dwóch identycznych języków

    • Nie ma dwóch jednakowych sposobów reprezentowania rzeczywistości

  • Przyswajanie języka wg. Chomsky’ego

    • Proces nabywania języka jest zdeterminowany wrodzonymi strukturami mózgowymi

    • Dziecko nie dysponuje gotową wiedzą językową, ale wyspecjalizowanym aparatem do przyswajania

    • Kompetencja językowa jest ukryta i na początku nie przejawia się w wykonaniu

    • Kompetencja przeradza się w wykonanie poprzez ćwiczenia i ekspozycję na język naturalny

  • Argumenty natywistów w sporze o przyswajanie języka

    • Istnieją wyspecjalizowane struktury mózgowe odpowiedzialne za przetwarzanie języka

    • Przyswajanie języka nie może być zahamowane

    • Przyswajanie języka jest niezależne od wychowania i wzorców kulturowych

    • Tempo przyswajania pierwszego języka jest nadzwyczaj szybkie

    • Proces przyswajania języka nie da się znacząco przyśpieszyć mimo treningu

    • Wyjaśnienie procesu przyswajania języka z odwołaniem się do zasad warunkowania i uczenia się poprzez naśladownictwo jest dyskusyjne

  • Przyswajanie języka jest ukończone u progu 4 roku życia dziecka

  • Kompetencja językowa dziecka jest w pełni ukształtowana już u 3 latka

  • Kompetencja komunikacyjna dziecka rozwija się intensywnie wraz z rozwojem społecznym dziecka

Stadia przyswajania języka:

  • 1 rok życia – fonologia języka ojczystego

  • 12-14 miesiąc życia – pierwsze słowa

  • 2 rok życia – pojedyncze zestawy, krótkie wyrazy, mowa telegraficzna

  • 3 rok życia – rozkwit dziecięcych kompetencji językowych

  • Błąd nadrozciągłości znaczeń – włączenie w obręb kategorii obiektów, które do niej nie należą

  • Błąd hiperregularyzacji – dziecko ignoruje wypadki i przypadki szczególne

  • Planowanie mowy – podjęcie decyzji co do sensu przekazu i intencji jego przekazania

  • Mówienie zachodzi w kontekście społecznym

  • Zasada kooperacji – obie strony wzajemnie sobie pomagają

  • Maksymy konwersacyjne – ułatwiają stosowanie się do zasady kooperacji

    • Maksyma ilości – komunikat powinien zawierać tyle danych ile to konieczne

    • Maksyma jakości – mówca powinien mówić prawdę

    • Maksyma relacji – mówca powinien mówić na temat

    • Maksyma sposobu – mówca powinien używać środku wyrazu dostępnych odbiorcy

  • Proces leksykalizacji wymaga zaangażowania 3 poziomów języka: semantycznego, syntaktycznego, fonologicznego

  • Leksykalizacja jest procesem dwuetapowym

    • Etap pierwszy – wybór LEMM (abstrakcyjna postać słowa)

    • Etap drugi – wybór leksemów (swoiste dla każdej formy gramatycznej słowa)

  • Leksykon mentalny – zbiór leksemów, którymi dysponuje